Geronseld via de socials. Nieuwe campagne in Groningen moet jongeren uit criminele handen houden: ‘Mijn Kind Doet Dat Wel’

Hee! Die sneakers daar in de hoek van z’n kamer, zijn die nou nieuw? Je zoon zeurt er al maanden om en je hebt hem al honderd keer gezegd dat het geld je niet op de rug groeit. Heeft ‘ie ze nou toch ineens zelf gekocht? En: waarvan dan?

Het is een vraag waar je als ouder van een tiener zomaar tegenaan kunt lopen. En het antwoord zou ook zomaar al je bange vermoedens kunnen bevestigen.

Jongeren worden steeds nadrukkelijker blootgesteld aan de verlokkingen van de criminaliteit, blijkt uit recent onderzoek onder tieners in het Noorden. In Groningen gaan gemeenten en de provincie in de tegenaanval met de campagne ‘Mijn Kind Doet Dat Wel’.

Die sneakers zijn niet zomaar een uit de lucht gegrepen voorbeeldje. Ze liggen pontificaal in een ‘tienerslaapkamer’ die is nagebootst in een speciale campagnecamper. Die doorkruist vanaf komend voorjaar de provincie. DVHN kreeg een preview van Rixt van Dongera, die de campagne heeft helpen opzetten als projectleider voor de Regionale Aanpak Ondermijning in Groningen.

Okee, het ziet er een stuk netter uit dan het gemiddelde puberhol en ook die typische geurmelange van zweetsokken en natte sporttassen ontbreekt. Maar levensechter hoeft het ook niet te wezen om ouders van Groningse jongeren te laten zien welke signalen erop wijzen dat hun kind het verkeerde pad op dreigt te dwalen.

Op die paar vierkante meter zijn zoveel mogelijk voorbeelden samengepakt. Ligt daar in de hoek nu een briefje van school dat ‘ie de klas is uitgestuurd? Waarom weet jij daar dan niks van? En wat zit er allemaal in dat blik onder het bed? Vloeitjes, zo’n vape-ding, een plastic kokertje met, jawel: een vette joint!

Je zou er als jonge ouder van in paniek raken. Je kind woedend ter verantwoording roepen. Maar dat is nou net niet wat je het beste kunt doen, zegt projectleider Van Dongera. Natuurlijk, wegkijken is nóg onverstandiger. Die titel van de campagne verwijst niet voor niks naar de eerste impuls van veel ouders: ‘Mijn kind doet dat niet’.

Wél dus, blijkt steeds vaker. Volgens een gezamenlijk onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau Groningen en het Trendbureau Drenthe kennen vier op de tien jongeren in beide provincies leeftijdsgenoten die ‘klusjes’ opknappen voor criminelen in ruil voor geld of dure spullen.

Vooral het doorverkopen of wegbrengen van drugs en vapes is lucratieve business. Scholieren kijken daar helemaal niet meer van op. Eén op de acht jongeren zegt ook wel eens persoonlijk, rechtstreeks te zijn benaderd, vooral via Snapchat maar ook via andere sociale mediakanalen die zich aan het zicht van hun ouders onttrekken, zoals TikTok, WhatsApp, Signal of Instagram.

Dat vapen heeft de problematiek een heel nieuwe dimensie ingeblazen. De elektrische sigaret leek aanvankelijk onschuldig, maar nam onder kinderen zó’n vlucht dat de overheid op de rem heeft getrapt. De verkoop van vapes aan jongeren onder de 18 jaar is verboden. Sinds twee jaar geldt ook een volledig verbod op vapes met verleidelijke (fruit)smaakjes.

De keerzijde is dat er nu een levendige illegale handel in vapes is ontstaan die reikt tot op het schoolplein. Criminelen betalen kinderen goed geld om vapes door te verkopen aan leeftijdsgenoten, hoort jongerenwerker Tom Soldaat van Verslavingszorg Noord Nederland. „Dat is gemakkelijker verdiend dan met vakkenvullen bij de supermarkt.”

Het baart zorgen, zegt Soldaat. Zéker omdat in het illegale circuit ook vapes en vullingen worden verkocht met extreem hoge nicotinegehaltes en zelfs synthetische cannabis, met THC-concentraties tot ver boven die van ‘normale’ wiet. Het is even verleidelijk als verslavend. Het stinkt niet zoals een joint, dus een ‘puffje’ tussen de lessen door is snel genomen. „Er zijn wegwerpvapes te koop tot 20.000 puffs. Als je dan vraagt: hoe lang doe je daar nou mee?, zeggen sommige jongeren: een week.”

Maar ook dat voorkom je als ouder niet door het alleen maar keihard de kop in te drukken. Dus ja: word niet boos maar práát met je kind als je vermoedens hebt dat het de verkeerde kant op gaat. Begin niet met een woedende confrontatie die bij voorbaat alle deuren in het slot gooit voor een écht gesprek over wat ze uitspoken.

De ‘signalen’ die Van Dongera en co hebben samengepakt in die campagnecamper, zijn stuk voor stuk indicatoren van ‘fout’ gedrag. Maar het hóeft nog geen bewijs te zijn dat het criminele pad al is ingeslagen.„Met de meeste kinderen komt het nog altijd gewoon goed”, benadrukt de projectleider. „Het gaat ons om die kleine groep jongeren die er wel in verstrikt raakt.’’

Daarom kun je er maar beter vroeg bij zijn. De campagne richt zich op ouders van kinderen van 10 tot 14 jaar, de fase waarin ze van de basis- naar de middelbare school gaan en nog een béétje bevattelijk zijn voor ouderlijk gezag. Vanaf hun vijftiende wordt dat al een stuk lastiger. „En voorkomen is beter dan genezen.”

De campagne reikt ouders instrumenten aan om hun zorgen thuis bespreekbaar te maken met hun pubers. Naast de camperbus biedt een nieuwe website handreikingen en praktische vingerwijzingen over hoe je dat gesprek voert en gedrag bijstuurt als dat nodig blijkt. De belangrijkste tip: niet meteen oordelen maar vragen.

Dat is in de praktijk nog lastig genoeg, verzuchtte burgemeester Klaas Sloots van Stadskanaal vorige week bij de lancering van de campagne. Als vader van een 15-jarige dochter ziet hij thuis regelmatig dingen op de app en de ‘socials’ voorbijkomen die hem de wenkbrauwen doen fronsen.

„Ik doe er ontzettend mijn best voor om het gesprek daarover waardevrij te voeren, maar dat lukt me niet altijd”, bekende Sloots in Stadskanaal, als gastheer van de startbijeenkomst voor een zaal vol gemeentebestuurders, jongerenwerkers, wijkagenten en andere professionals die zijn betrokken bij de strijd tegen ‘ondermijning’: het ronselen van Groningers (van alle leeftijden) voor criminele praktijken.

De tien Groninger gemeenten gaan ‘Mijn Kind Doet Dat Wel’ vanaf dit voorjaar uitrollen door de provincie. De camper is zowel een praktische vraagbaak als een rijdend uithangbord voor de campagne. Scholen, sportclubs en andere verenigingen waarin jongeren actief zijn, kunnen hem laten voorrijden via hun gemeenten. Bezorgde ouders kunnen er terecht voor advies, hulp en vragen over het gedrag van hun kroost. Ook kunnen ze via de site aankloppen bij de betrokken welzijnsorganisaties in hun gemeente, voor een afspraak dan wel telefoongesprek of desgewenst een anonieme online-chat.

„Het is ontzettend belangrijk dat je constant in verbinding blijft met je kind want dan hoor je wat er leeft en speelt”, zegt burgemeester Sloots die binnen de kring van Groninger gemeenten bestuurlijk portefeuillehouder is voor de Regionale Aanpak Ondermijning. Hij herkent het beeld uit dat Gronings-Drentse onderzoek onder middelbare scholieren maar al te goed van de verhalen thuis. „Het gaat écht zoals het daar wordt geschetst.”