Onrust en angst bij Zeehondencentrum Pieterburen. 'Het is niet ongewoon om collega's te zien huilen'

Eind september was het, toen een groepje van 8 mensen namens meer dan de helft van de 41 medewerkers van Zeehondencentrum Pieterburen met de vertrouwenspersoon naar de Raad van Toezicht stapte. Allemaal maken ze zich zorgen over de toekomst van de organisatie, die moet verhuizen naar Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) in Lauwersoog. Het vertrouwen in de directie is laag en er heerst angst. Ze hoopten dat er een onafhankelijk onderzoek zou komen naar het leiderschap van het Zeehondencentrum (zie kader).

Vooropgesteld: bijna alle medewerkers staan achter het idee van het WEC. Een plek waar het om meer draait dan alleen de opvang van zeehonden. Ze zijn zelfs enthousiast.

Het Zeehondencentrum is namelijk verouderd. „Het gebouw valt bijna uit elkaar”, zegt een medewerker.

Het wringt omdat het nu ‘met harde hand wordt opgelegd’, zegt een andere medewerker. „Als je een kritische vraag stelt, luidt het antwoord: wil je niet naar het nieuwe gebouw? Dan ga je toch weg?” Medewerkers hebben het gevoel dat ze in de problemen kunnen komen als ze te veel vragen stellen. „Met deze leidingen vertrouwensbreuk, gaat het WEC niet slagen.”

De medewerkers van het zeehondencentrum worden naar eigen zeggen weinig tot niet betrokken bij de ontwikkeling van het WEC. Er zijn twee teams: die van het zeehondencentrum en die van het WEC (een stuk of tien zzp’ers). Tussen die twee is weinig samenwerking. Daarboven hangt het Strategisch Team: Niek Kuizenga, Bas Wemmenhove en Adriaan Dönszelmann.

„Er worden eenzijdig beslissingen genomen en er is al al een jaar te veel onduidelijkheid over banen”, zegt een oud-medewerker. „Mensen willen weten hoe hun werk er straks uitziet, wie hun collega’s worden, wat er met hun salaris gebeurt.”

„Ik vind het raar dat wordt gezegd dat het zeehondencentrum niet betrokken wordt bij het WEC”, zegt Kuizenga. „Het WEC is het zeehondencentrum en vice versa. Biologen en dierenartsen zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het WEC. Het verandert van locatie en de manier van werken moet anders. Maar daar hebben we nog anderhalf jaar de tijd voor.”

„Bij elke transitie hoort onduidelijkheid, onzekerheid en spanning”, zegt Kuizenga. „Het zit in de natuur van mensen om de dingen te willen houden zoals ze zijn. Maar dat is geen optie.”

Medewerkers maken zich zorgen dat ze hun werk niet vooruit kunnen plannen. En dat hun kennis over het werk niet benut wordt. Dat ze naar de Raad van Toezicht zijn gegaan en dat deze gevoelens leven, vindt Wemmenhove schokkend. Hij zegt sinds zijn aantreden begin september juist zijn best te hebben gedaan om te luisteren. „Ik zeg telkens: je kan alles tegen me zeggen. Ik heb hun kritische ideeën nodig om plannen te maken.”

Dat in de praktijk brengen is volgens medewerkers nog niet gelukt. Ook hebben ze het gevoel dat Kuizenga ze geen baan wil geven bij het WEC. „Hij kijkt op medewerkers neer en heeft geen vertrouwen in het team. Hij, de rest van het bestuur en de Raad van Toezicht noemen de medewerkers intern kabouters.”

Zowel Kuizenga als de voorzitter van de Raad van Toezicht Hans Alders ontkennen dit.

De onrust broeit sinds de aankondiging van het WEC eind 2022. Het komt in een stroomversnelling als de enige interim directieleden die nog vertrouwen genieten van de medewerkers, Grietje Bloem en Trisha Boer, plots moeten vertrekken. Zij doen juist veel goeds voor het personeel, vinden medewerkers. Ze maken onder meer beleid voor omgang met verlof, ziekte, jaarlijkse evaluaties en het eerlijker verdelen van salarissen. Bloem met name is een luisterend oor en zet een terugkerende kwartaalbijeenkomst op waar alle medewerkers bijgepraat worden en vragen kunnen stellen. Volgens de medewerkers bieden Bloem en Boer eindelijk perspectief. Ook durven de twee kritische vragen te stellen aan Kuizenga.

Maar op 15 september krijgt het team een mail van Kuizenga die inslaat als een bom. Boer is even daarvoor al onverwacht vertrokken, eerder dan gepland. En nu gaat ook Bloem onverwacht weg. De reden voor haar vertrek, volgens de mail: de rol die in eerste instantie voor haar bedacht was, past niet meer in de organisatie.

„Er moest iets veranderen. Ik geef Grietje en Trisha niet alleen de schuld, maar de financiële situatie was het half jaar daarvoor rampzalig geworden”, zegt Kuizenga. „Bovendien verschilden we van mening over zaken.”

„Het voelde voor ons alsof ze ontslagen werd, omdat ze aan onze kant stond”, blikt een medewerker terug.

20 september krijgt het voltallige team een mail van het strategisch team dat dit beeld min of meer bevestigt. De mail gaat in detail in op het functioneren van Bloem en alles wat zij fout zou hebben gedaan. Zo zou ze teveel tijd hebben gemaakt om een luisterend oor te bieden aan medewerkers, was er te weinig professionele afstand en was ze te weinig bereid zich aan te passen in discussies.

In de mail en in gesprekken wordt Bloem zwartgemaakt terwijl zij zich niet meer kon verdedigen, aldus de medewerkers. Ook over Boer worden geen goede dingen meer gezegd.

Terwijl in de weken voor die mail juist werd gezegd dat Bloem het goed deed en 100 procent vertrouwen genoot van Kuizenga. Dat veranderde toen Wemmenhove werd aangenomen. „Er was korte tijd een ontzettend grimmige sfeer en er zijn over en weer verwijten gemaakt”, zegt Kuizenga daarover. „Dat gebeurt soms als je een verschil van mening hebt.” Wemmenhove zegt niet te kunnen reageren, omdat hij ‘nog maar twee weken in het centrum werkte’.

„Volgens mij heeft de directie geen idee wat wij als organisatie nodig hebben”, zegt een medewerker. „Bas (Wemmenhove, red.) heb ik al weken niet gezien en Niek (Kuizenga, red.) al maanden niet. Het werk voelt doelloos en alsof er helemaal geen sturing is. De werkcultuur is die van een familie, zo betrokken zijn we allemaal. Een professionele werkhouding is nog geen onmenselijke werkhouding.”

Bezieling is juist waar de medewerkers zo’n behoefte aan hebben. Nu Wemmenhove verantwoordelijk is voor het Zeehondencentrum en de transitie, missen ze dat. „Alles wat Grietje en Trisha hebben opgezet, is van tafel geveegd. Wij hebben behoefte aan een bijeenkomst met alle medewerkers waar Bas of Niek voor de groep gaat staan. Maar Bas praat alleen maar een op een met mensen en ondervraagt ons op een onprettige manier. Je weet nooit of tegen de een iets anders wordt gezegd dan tegen de ander. Het voelt intimiderend.”

Wemmenhove: „Ik merk dat er veel onrust is en dat de sfeer niet goed is. Ik heb wel het idee dat het aan de beterende hand is. Ik vind het zelf ook spannend en uitdagend en maak me zorgen. Alles wat duidelijk is delen we. Maar we weten zelf ook veel nog niet. Ik interpreteer de verhalen die ik hoor niet als onveilig, maar als mensen dat voelen dan erken ik dat. Ik heb nu een klankbordgroep opgezet die in januari van start gaat. Daar zitten vijf medewerkers in en het wordt een plek voor hen om zich te uiten.”

„Ik heb ervoor gekozen eerst alleen een op een gesprekken te doen omdat ik iedereen eerst wil leren kennen en ik genoeg ruimte wil bieden voor iedereens persoonlijke verhaal”, vervolgt hij. „Ik wil niet dat het escaleert als we een groepsbijeenkomst doen of dat alleen een kleine groep aan het woord komt. Als ik iedereen gesproken heb, kan er alsnog zo’n bijeenkomst komen.”

Wemmenhove heeft het idee dat de sfeer verbeterd is, zo ervaren de medewerkers dat niet. „Ik dacht in september dat het niet erger kon worden, maar voor mijn gevoel is het alleen maar verslechterd. Soms als we met een groep in de lunchruimte zitten, is iedereen stil. Dat gebeurde eerder nooit. Niemand durft zich meer te uiten, uit angst dat het bij Niek terechtkomt en dat dat je baan kost. Het is niet ongewoon om collega’s te zien huilen.” Medewerkers checken kantoren of er afluisterapparatuur hangt en gaan naar buiten of in hun auto zitten om gesprekken te voeren.

Niemand wil dat het centrum failliet gaat of dat donateurs zich terugtrekken. Maar medewerkers zien geen oplossing meer, behalve het vertrek van Wemmenhove en Kuizenga.