Marjolein Faber, minister van Asiel en Migratie, tijdens een schorsing op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen. Foto: ANP/ Sem van der Wal
Het scheelde maar een haar of asielzoekers sliepen weer buiten in Ter Apel. Hoe kan dat? Burgemeesters wijzen naar minister Faber, maar zij is toch net nieuw? Vijf vragen over het getouwtrek rond het aanmeldcentrum.
Waarom loopt het juist nu weer uit de hand in Ter Apel?
De instroom van asielzoekers is de laatste weken wel wat hoger dan de maanden ervoor, maar blijft dit jaar nog fors achter bij de voorspellingen. Daar ligt het dus niet aan. Vraag het aan het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en je krijgt een technisch verhaal over gebrek aan doorstroom van statushouders en vertraging bij de oplevering van nieuwe opvanglocaties. Dat is zeker aan de hand, maar achter de schermen speelt een politieke patstelling. Het COA is afhankelijk van gemeenten om opvangplekken te regelen, en die gemeenten kijken weer naar Den Haag voor regie. Het nieuwe kabinet is vooral bezig met maatregelen om de instroom te beperken. De Spreidingswet staat op losse schroeven en minister Faber neemt amper regie in de opvang. Dat steekt de lokale bestuurders dan weer, die veelal vinden dat ze al genoeg op hun bordje hebben.
En dus krijgt Faber de schuld? Maar dit speelt toch al jaren?
Het is inderdaadal jaren crisis in de asielopvang. Dat kun je Marjolein Faber, die in juli is begonnen als minister van Asiel en Migratie, niet aanrekenen. Voor die crisis zijn vele oorzaken: woningtekort, bezuinigingen bij COA en IND toen de instroom laag was, gebrek aan personeel, de afbouw van vier aanmeldcentra naar één, de instroom die na corona weer is toegenomen, de plotselinge toestroom van Oekraïense vluchtelingen die gemeenten óók moeten opvangen. Als minister heeft Faber wel de taak om samen met gemeenten en provincies naar oplossingen te zoeken. En daarin geeft ze volgens onder meer burgemeester Jaap Velema van Westerwolde en de VNG (Vereniging van Nederlandse gemeenten) niet thuis.
De minister is toch juist heel hard bezig om maatregelen te nemen, zoals de noodwet?
Waar Faber vol op inzet is het beperken van de instroom van asielzoekers. Daarvoor wil ze een opt-out in Europa, daarvoor wil ze de crisis uitroepen en noodwetgeving inzetten. Of dat effect zal hebben is nog onzeker. Er zitten veel juridische haken en ogen aan, zoals wel bleek uit de Algemene Beschouwingen, en ook als de noodwet doorgaat moet nog blijken of het afschrikbeleid werkt. Maar als het lukt, zal Ter Apel daar resultaat van merken. Wat dat betreft doet ze wat de meerderheid van de kiezer, ook in Ter Apel, van haar vraagt. Wat lokale bestuurders haar verwijten is dat ze niet meehelpt om nu direct iets te doen tegen de drukte in het aanmeldcentrum. In plaats daarvan stelde ze burgemeester Velema voor de keuze: of je laat mensen op het COA-terrein slapen in tijdelijke cabines, of we leggen de alleenstaande mannen in het gras.
Waarom is Velema zo strikt over die cabines? Zo erg is het toch niet als mensen daar even een nachtje moeten liggen?
Die cabines, zogeheten portacabins, zijn in december op het COA-terrein in Ter Apel neergezet om overdag onderdak te bieden aan de mensen die ‘s nachts in noodtenten moeten slapen (eerder in Stadskanaal, Borger-Odoorn, Pekela, De Wolden en tegenwoordig in Beilen) omdat er geen bedden meer zijn in Ter Apel. Burgemeester Velema heeft toestemming geven voor het neerzetten van deze cabines, op uitdrukkelijke voorwaarde dat er geen mensen in zouden slapen. Uit ervaring weet hij dat het COA in geval van nood elke centimeter ruimte gebruikt om mensen toch ergens te laten slapen. Eerder gebeurde het al in de paviljoens, de sporthal en de wachtruimtes van de IND – situaties die volgens de inspecties van de ministeries van gezondheid en justitie onveilig en onhygiënisch waren. Het begint bij één nachtje en al snel wordt het structureel. Daarnaast probeert Velema uit alle macht (en met dwangsommen) om het COA zich aan de afspraak te laten houden dat er niet meer dan 2000 asielzoekers in Ter Apel mogen verblijven.
Komt het nog goed tussen Velema en Faber?
Velema wil actie zien van Faber. Wat haar ministerie volgens hem bijvoorbeeld kan doen is zorgen dat de grote drijvende opvanglocaties in Zaandam eindelijk in gebruik worden genomen. Daar steggelen de gemeente Zaanstad en het COA over stroomvoorziening en veiligheidsvoorschriften en het ministerie heeft volgens hem de middelen om dat te regelen. Faber laat weten dat haar ministerie ‘met man en macht’ werkt om Ter Apel te ontlasten. En eind augustus heeft zij laten zien dat ze (onder dreiging van een rechtszaak door de gemeente Westerwolde) wel zelf de touwtjes in handen kan nemen door aan alle azc’s te vragen een of twee asielzoekers extra op te nemen. De komende weken zal duidelijk worden of ze de uitnodiging vanuit lokale bestuurders om samen te werken aanneemt. Het aanmeldcentrum in Ter Apel is nog steeds vol. Maandag wordt het alweer spannend.
