De grootste concentratie exoten in Groningen toveren Sint Petersburgweg en Driebondsweg jaarlijks om in ‘Berenklauw Boulevard’; gevaarlijk, fascinerend en het levert honing op
De dijk met berenklauwen langs de Sint Petersburgweg in Groningen is honderden meters lang. Nienke Maat
Het is iedere zomer een fascinerend gezicht: honderden meters aan witte reuzenplanten die de Sint Petersburgweg en de Driebondsweg veranderen in ‘Berenklauw Boulevard’. De grootste concentratie in Groningen. Een waar landmerk, mooi om te zien, het levert zelfs honing op, maar de gemeente is ze liever kwijt dan rijk.
De dijk langs de Sint Petersburgweg en de berm van de Driebondsweg aan de oostzijde van de N46 staan er jaarlijks vol mee: reuzenberenklauwen. Het is volgens de afdeling Stadsbeheer de grootste verzameling op één locatie in de gemeente Groningen. Het aaneengesloten lint ziet er prachtig uit, maar doet tevens rillen. Wie er in zijn onderbroek doorheen rent heeft een fors probleem.
Biodiversiteit
Anna Schwab (42) is ecoloog bij Stadsbeheer. Ze snapt de fascinatie, ziet de schoonheid ook, maar is er duidelijk over. De gemeente wil de planten er het liefst weg. Zoals op meer plekken: ,,Het is een exoot die zich in Nederland gemakkelijk verspreidt, onder meer vanwege het ontbreken van een natuurlijke vijand. Dat is een probleem voor de biodiversiteit. Waar één soort staat groeien andere, kwetsbaardere en zeldzamere, niet. Een veelheid aan inheemse soorten is beter.’’
Ecoloog Anna Schwab: ,,Bestrijding van de berenklauw is moeilijk, de zaadjes verspreiden zich gemakkelijk.'' Foto: DVHN
Blaren op de huid
De berenklauw is ieder jaar rond deze tijd in het nieuws. De plant duikt overal op, in steeds grotere concentraties en is gevaarlijk voor de mens. Aanraking met de bladeren, al dan niet in combinatie met blootstelling aan zonlicht, veroorzaakt grote blaren op de huid. Sap in de ogen leidt mogelijk zelfs tot blindheid en bij het inslikken zijn de gevolgen nog dramatischer.
Stadsbeheer doet er dan ook alles aan om de reuzenberenklauw te ruimen, maar moet vanwege beperking in budget en mankracht keuzes maken. Sint Petersburgweg en Driebondsweg worden vooralsnog met rust gelaten, omdat de planten relatief ver van de weg staan en geen direct gevaar opleveren.
De berenklauwen aan de Sint Petersburg staan op veilige afstand van het fietspad. Nienke Maat
Ook last van Japanse Duizendknoop tot grote waternavel
,,Er is wel een stuk gesnoeid bij de ingang van de noodopvang voor asielzoekers. De bewoners zijn op de hoogte van de gevaren. We bestrijden in de rest van de gemeente vooral langs fiets- en wandelpaden en speeltuinen omdat daar het risico het grootste is. Daarbij: er zijn meer exoten waar we last van hebben en iets mee moeten, zoals de Japanse Duizendknoop, de reuzenspringbalsemien en de grote waternavel.’’
Bestrijden is geen eenvoudige klus. De bloemenschermen bevatten honderden zaadjes die zeven jaar actief blijven. Verspreiding blijkt moeilijk te onderdrukken. Aanpak op Sint Petersburgweg en Driebondsweg is wel mogelijk, maar vraagt een lange adem. ,,Jaarlijks maaien en de grond tot vijftien centimeter afgraven, om ze met wortel en al te verwijderen. Op die manier zou je een heel eind komen.’’
Reuzenberenklauw
De reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum), niet te verwarren met de kleinere gewone berenklauw (Heracleum sphondylium), komt volgens de site www.ecopedia.be voornamelijk voor op zonnige tot licht beschaduwde plaatsen, op vochtige, voedselrijke grond. Of op terreinen die door de mens zijn gecultiveerd: zoals parken, plantsoenen, tuinen, wegbermen en dijken.
De plant stamt oorspronkelijk uit het westelijk deel van de Kaukasus (Zuidwest-Azië), kwam in de negentiende eeuw als sierplant Europa binnen en is vanuit de tuinen verwilderd. De eerste waarneming in de Nederlandse natuur is in 1900. Een sterke uitbreiding volgde vooral na 1950. De exoot gedijt niet in het Mediterrane gebied.
Strafbaar
Op de website van de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit wordt verkoop van gedroogde berenklauwen afgeraden. Er is een verordening van de Europese Unie die tot doel heeft verdere verspreiden van de zogeheten invasieve exoten te voortkomen. De verkoop van (levende) plantendelen met zaad is daarom verboden. Ook het uitzaaien van de reuzenberenklauw is strafbaar.
Honing van linde en berenklauw
De reuzenberenklauw kan gevaarlijk zijn voor de mens, maar Imkerij de Oase uit Ruinen verkoopt rauwe honing van linde en berenklauw. De volken die dat produceren staan zelfs aan de Sint Petersburgweg en Driebondsweg. Eigenaar Elmar Mook: ,,Ik heb er 24 volken. Zij produceren zo’n 20 kilo per zomer. Zeg maar een kleine 500 in totaal. Het varieert wel, afhankelijk van het weer, maar er komt tussen de 2- en 700 kilo jaarlijks vandaan. Het is nu een goed jaar.’’
De site van Imkerij de Oase omschrijft de honing van linde en berenklauw als een taaie crèmehoning met een enkel kristalletje: ‘Pepermuntachtig pittig met een zeer uitgesproken bloemenaroma.’
Mook: ,,De Linde staat er ook, dus de honing is een mengsel, maar je ruikt de berenklauw heel duidelijk. Nee, gevaarlijk is het niet. Dat zijn alleen de bladeren. Het is trouwens een populaire honing. De naam spreekt aan natuurlijk, maar ik heb veel klanten die er ieder jaar naar vragen.’’
De bloemenschermen zijn decoratief, maar bevatten tientallen zaadjes die makkelijk verspreiden. Nienke Maat
Roodehaan en Kardingerbult
De constatering dat de hoeveelheid berenklauwen jaarlijks toeneemt kan kloppen. Schwab legt uit dat de gemeente een jaar of tien geleden gestopt is met de chemische bestrijding. Die bleek effectief, maar was minder goed voor het milieu. De plant kan sindsdien in vrijheid groeien en zich verspreiden. Andere grote concentraties zijn te vinden bij Roodehaan en Kardingerbult.
De berenklauw is overigens niet alleen gevaarlijk en overheersend. Insecten als de zweefvlieg varen wel bij de nectar en de grote bloemenschermen zijn populair als huisdecoratie en Imkerij de Oase uit Ruinen maakt er honing van (zie inzetkader). Het is wettelijk toegestaan die schermen te verkopen of te verhandelen, mits gedroogd en zonder zaadjes.
De Sint Petersburgweg en Driebondsweg kennen grote berenklauwconcentraties in Groningen. Nienke Maat
Niet mee naar huis
Schwab zegt dat de berenklauw om dezelfde redenen niet geplukt mag worden. ,,Dat ze verkocht worden in tuincentra is ook niet goed. Er is altijd kans op een achtergebleven zaadje en dus verspreiding. Geniet ervan als ze buiten staan, maar neem ze niet mee naar huis.’’
