Helikopter van Freshem met hoepel eronder. Foto: SkyTEM
Van augustus tot uiterlijk februari vliegt een helikopter met een enorme hoepel eronder over Noord-Nederland. Is het een defensieoefening? Een reddingsactie? Nee, dat niet. De heli is als een speurhond op zoek naar water.
Wat is het doel van deze vluchten?
Water zoeken is in Nederland niet zo moeilijk. Maar zoet water vinden in een kustzone wordt wel steeds ingewikkelder. Daar is het door verzilting steeds lastiger om groentes te verbouwen en om drinkwater te winnen.
Het project Freshem-NL brengt met een laagvliegende helikopter (80 meter hoogte) in kaart hoe zout het grondwater is en waar de kleilagen zitten. De meetresultaten maken een 3D-beeld tot wel 200 meter diep.
Klei en zoet water zijn belangrijk voor elkaar. Als je zoet drinkwater wil winnen, zijn kleilagen verrekte handig. Het zijn stevige grondlagen die weinig water doorlaten. Als je daaronder grondwater wegpompt, heeft dat op het maaiveld minder invloed. Bovendien is het water onder de klei beter beschermd tegen verontreiniging van bovenaf.
Waar gaat de helikopter vliegen?
In alle provincies langs de Nederlandse kust en stukjes van Drenthe en Noord-Brabant. De helikopter vliegt niet alleen op plekken die interessant zijn voor drinkwaterbedrijven, maar over grotere gebieden. Zo komt er zoveel mogelijk data beschikbaar. „Zo maken we zo optimaal mogelijk gebruik van de helikopter”, stelt Geert-Jan Nijsten van betrokken organisatie Deltares.
De gebieden waar de helikopter zal gaan vliegen. Beeld: Freshem-NL
De helikopter mag alleen buiten het broedseizoen vliegen en begint daarom in augustus tot uiterlijk februari. Als dan niet alle vluchten afgerond zijn, wordt de rest volgend jaar ingevlogen. De eerste resultaten worden eind 2026 verwacht.
Weet Noord-Nederland nog te weinig over de bodem?
„Als je het met andere landen vergelijkt, weten we hier al best veel”, stelt Nijsten. Dat komt doordat we in Nederland veel boringen uitgevoerd hebben. Maar in de gebieden tussen boringen moet je een inschatting maken hoe de bodem is opgebouwd.
Het nadeel: dat blijft een inschatting. „In Drenthe is in een klein gebied al zo’n helikopterproject uitgevoerd. Het kaartje op basis van de boringen bleek wezenlijk anders dan op basis van de helikoptermetingen. Er bleken minder gebieden te zijn met kleilagen dan we dachten.”
Geert-Jan Nijsten, expert grondwatermanagement bij Deltares Foto: eigen beeld
Hoe kan je dit vanuit een helikopter meten?
Onder de helikopter hangt een groot cirkelvorming instrument. Daarin worden korte elektromagnetische golven opgewekt, waarmee het apparaat de elektrische weerstand van de ondergrond kan meten. Dat kan doordat zoet water elektriciteit slechter geleidt dan zout water. Zand geleidt slechter dan klei.
Helikopter met hoepel eronder stijgt op. Foto: SkyTEM
Wat kun je straks met deze data?
„Het is belangrijk om te weten hoe de bodem in elkaar zit, zodat je geen domme dingen doet”, vertelt Nijsten. „Als je bijvoorbeeld zout water wegpompt dicht bij een ondergrondse zoet-zoutovergang, dan trek je het zoute water aan.”
Dat is nuttige informatie voor vergunningverleners en natuurbeheerders om te bepalen waar planten goed gedijen. Met name drinkwaterbedrijven hebben hier veel baat bij voor drinkwaterwinning. Die zoektocht gaat niet eens per se altijd om zoet water. „Sommige drinkwaterbedrijven willen in de toekomst mogelijk brak water gebruiken. Met dit onderzoek weten ze waar ze dat kunnen vinden.”
Ook voor boeren is het belangrijke informatie als ze akkers hebben met ondiep grondwater. Ze kunnen daar zelfs iets aan doen. Nijsten: „Agrariërs in gebieden waar het zoute water opkomt, kunnen dit zoute water terugdringen door regenwater in de grond te injecteren. ”
Het project is een samenwerking tussen zeven provincies, zeven waterschappen, vijf drinkwaterbedrijven en de onderzoeksinstituten TNO en Deltares.
In de hoepel komen korte elektromagnetisch golven die de weerstand van de ondergrond meten. Foto: SkyTEM
