Mest injecteren in de Tjongervallei bij Nieuwehorne. Foto: Jilmer Postma
Waarom werd er überhaupt nog kunstmest uit Rusland geïmporteerd? Kan er wel stront verwerkt worden in potgrond? En meer vragen over het mestoverschot.
De stront staat Nederland steeds meer aan de lippen, dus debatteert de Tweede Kamer woensdag weer over het mestoverschot. Het belooft een pittig debat te worden aangezien landbouwminister Femke Wiersma (BBB) maandag nul op het rekest kreeg van de Raad van State voor haar stikstofaanpak.
1. Die tik op de vingers over stikstof, waar ging die over?
Het plan dat de RvS afschoot ging specifiek over het legaal maken van boeren die buiten hun schuld om geen vergunning hebben voor hun stikstofuitstoot, een belangrijke belofte van BBB. Deze zogeheten PAS-melders – zo’n tweeduizend bedrijven – moesten uiterlijk 1 maart gelegaliseerd worden, wat op acht na niet gelukt is.
Het is een speerpunt van de BBB om hier een oplossing voor te vinden, maar die lijkt nog niet in zicht. De RvS wees er andermaal op dat er stikstofruimte nodig is om hen te legaliseren. Maar Wiersma geeft in haar plan nog niet concreet aan hoe ze daarvoor zorgt en de stikstofuitstoot omlaag brengt, terwijl ze er wel drie jaar extra tijd voor uit wil trekken.
Het is maar zeer de vraag of het met dit advies van de RvS wel lukt om handhavingsverzoeken tegen PAS-melders buiten de deur te houden. Dat wordt vooralsnog gedoogd tot deze zomer.
2. Het voorkomen van gedwongen krimp van de veestapel – een persoonlijke rode lijn voor Wiersma – is een ander speerpunt van de BBB. Is dat wel haalbaar?
„Dat is iets wat ik niet ga meemaken”, zei zowel Wiersma als fractievoorzitter Caroline van der Plas hierover. De dreiging van gedwongen krimp hangt boven de markt zolang er meer mest wordt geproduceerd dan is toegestaan in afspraken met Brussel over het mestplafond. Volgens de laatste prognoses van het CBS stevent Nederland daar wel op af dit jaar.
Daarbij wordt specifiek gekeken naar twee stoffen in de mest: stikstof en fosfaat. Alhoewel stikstof al bijna zes jaar een hoofdpijndossier is vanwege beperkingen voor boeren, de bouw en andere zaken, is fosfaat the pain in the ass bij het mestplafond.
Stikstof lijkt wel onder het plafond van dit jaar uit te komen, maar dat geldt niet voor fosfaat. Nu zijn er in het najaar al maatregelen aangekondigd, zoals het verminderen van dierenrechten. Als iemand van buiten de familie productierechten voor varkens of kippen of fosfaatrechten voor koeien koopt, dan worden die rechten meer afgeroomd.
Alleen als die afroming heel hoog uitvalt blijft Nederland onder het plafond, schetste het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in januari. Maar dan moeten ook alle boeren die zich aanmeldden voor een stoppersregeling (LBV of LBV-plus) er daadwerkelijk de brui aan geven en beide zaken acht het PBL vrij onwaarschijnlijk.
Wiersma wil ook een brede opkoopregeling inzetten, maar heeft daar nog goedkeuring van Brussel voor nodig, in verband met de regels over staatssteun. Als Nederland het mestplafond overschrijdt wordt dat een lastig verhaal, verwacht het PBL.
De melkveesector kwam onlangs zelf nog met de afspraak om het ruw eiwitgehalte in voer te verlagen. Daarmee gaat het stikstofgehalte in de mest verder omlaag, en voor een klein deel – de vuistregel is een vijftigste deel – ook de hoeveelheid fosfor.
3. Er wordt ook wel geopperd om stront in potgrond te stoppen. Zet dat nog zoden aan de dijk?
Nog niet echt. Het idee om mest van koeien, varkens of kippen te verwerken in potgrond moet nog worden onderzocht. Wiersma heeft de universiteit van Wageningen opdracht gegeven om daar een literatuurstudie naar uit te voeren, de uitkomsten zijn nog niet bekend.
Daarnaast kan dierlijke mest nog verwerkt worden tot kunstmest Renure. Daar maakte de vorige landbouwminister Piet Adema zich al hard voor. Het wachten is nog op groen licht uit Brussel om Renure als kunstmest te gebruiken.
Landbouwcommissaris Christoph Hansen ziet dit wel zitten omdat de Europese Unie daarmee minder afhankelijk wordt van de import van kunstmest uit Rusland en Wit-Rusland. Door handelsbeperkingen heeft Rusland een overschot aan gas, waardoor het goedkoper kunstmest produceert en daarmee de Europese markt – met een aandeel van 25 tot 30 procent – overspoelt.
Het is Brussel een doorn in het oog dat zo de oorlogskas tegen Oekraïne wordt gespekt, dus wil de Europese Commissie de importheffingen op Russische kunstmest verhogen van 6,5 naar 100 procent. Daarmee lijkt de stap naar Renure concreter te worden, maar daar moeten lidstaten nog wel over stemmen in het Nitraatcomité en bij de eerstvolgende bijeenkomst volgende week staat dat nog niet op de agenda.
4. Maar waarom gold er niet gewoon een importverbod op Russische kunstmest vanwege de oorlog in Oekraïne?
Toen de sancties tegen Rusland zo’n drie jaar terug werden afgekondigd gaf de EU aan landbouwproducten hiervan vrij te stellen om een voedselcrisis te voorkomen. „Voedselzekerheid en betaalbaarheid van levensmiddelen zijn een prioriteit voor de EU en haar lidstaten”, aldus een verklaring van de EU.
5. Kan gewone Nederlandse mest dan niet naar het buitenland?
Jazeker, dat gebeurt ook al en Wiersma heeft voormalig staatssecretaris Raymond Knops aangesteld als mestgezant om uit te zoeken of de mestexport opgevoerd kan worden. Daarvoor is het volgens hem van belang dat er een constante aanvoer van mest is en dat dat beter kan.
Hij pleit onder meer voor het verplichten van het verwerken van een deel van de mest en het invoeren van een bijmengverplichting voor groen gas vanaf 1 januari. Daardoor wordt het interessanter om met mestvergisters biogas te produceren en Renure is hier weer een bijproduct van.
De verkenning van Knops wordt verder toegelicht een speciaal symposium, volgende week donderdag.
