Druiven in plaats van uien. Extreem weer dwingt boeren tot verandering. 'Dat geeft grote oogstrisico’s', zegt boer Michael

Gebarsten aarde in voorjaar en zomer, ondergelopen akkers in de herfst en de winter. Je hoeft de boeren niet te vertellen dat het klimaat in Nederland verandert. Velen ervaren de gevolgen inmiddels bij hun bedrijfsvoering, blijkt tijdens een webinar van agrarisch vakblad Nieuwe Oogst over het omgaan met klimaatuitdagingen in de landbouw.

,,Klimaatverandering is iets dat we letterlijk voor onze ogen zien gebeuren. Het heeft impact en dat merken we tijdens gesprekken met onze klanten, akkerbouwers en groentetelers op de volle grond. Iedereen die buiten de kas teelt, en dus ook boeren die gras verbouwen voor hun koeien, heeft er mee te maken. Ik moet als bank, maar ook als ondernemer vooruitkijken: wat komt er op ons af en hoe kan ik mijn bedrijf daar op aanpassen? We moeten toe naar een robuuster landbouwsysteem’’, zegt Datema.

Door het veranderende weer nemen de risico’s in de akkerbouw en de groenteteelt toe, ziet de bank. En dus ook de bedrijfsrisico’s. Dat kan weer gevolgen hebben voor de boer, maar ook voor de financier. Vraag is wel: draait alleen de boer op voor de extra kosten, of nemen andere partijen ook een deel voor hun rekening?

,,Met de langzame verandering in het weer kunnen veel boeren wel omgaan. Maar je ziet nu steeds meer extremen, daar hebben we de afgelopen jaar voorbeelden van gezien. En die geven grote oogstrisico’s. Als er één keer in de vijf jaar iets mis gaat met een oogst kun je dat in je bedrijfsvoering opvangen. Als dat steeds vaker gebeurt, wordt dat moeilijker. Je moet dan kijken of je je bouwplan anders kunt inrichten, of we moeten kijken naar de financiering van een bedrijf, zodat de boer het risico wel kan dragen’’, aldus Datema.

Hoe helpt de bank boeren die maatregelen nemen? ,,We willen graag meedenken en de goede dingen adviseren. En als er wordt geïnvesteerd in verduurzaming en maatregelen die met klimaat hebben te maken, dan kunnen we daar goedkoper geld voor uitlenen’’, belooft Datema. Ook kan er eventueel langer worden gedaan over de aflossing. Boeren die bij investeringen letten op zaken als biodiversiteit en waterkwaliteit hoeven bij de bank eveneens minder rente te betalen.

Het geld is afkomstig uit de pot van 3 miljard euro die de bank vorig jaar beloofde uit te trekken voor de verduurzaming van de Nederlandse landbouw. Dat bedrag komt bij de 13 miljard die Rabo al heeft uitstaan in de agrarische sector.

Werenfried Spit, hoofd klimaatmodellen van het KNMI, bevestigt dat ons weer steeds grilliger wordt. ,,Onze belangrijkste boodschap is dat die klimaatverandering er hier en nu al is. Afgelopen jaar was daarvoor veelzeggend. De totale neerslag over 2023 was extreem hoog, we hebben nog nooit zo’n nat jaar gehad. Tegelijk was de verdamping in het voorjaar ook hoog, het was enorm droog. Het jaar was een goed voorbeeld wat klimaatverandering in ons land gaat doen: de voorjaren en zomers worden droger, de najaren en winters veel natter.’’

Het extreme weer zette dit jaar door, aldus de weeronderzoeker. Niet alleen in Nederland, ook elders in Europa. ,,We zien nu dat we het warmste jaar ooit beleven. Als het regent, worden de buien steeds feller, kijk naar Spanje. Rivierwaterstanden worden ook extremer. En door de toename van de zeespiegelstijging neemt de verzilting toe.’’

Sceptici zeggen vaak dat klimaatverandering vroeger ook voorkwam. Spit: ,,Dat klopt, maar deze klimaatverandering is niet van alle tijden. Het weer verandert steeds sneller, wordt meer extreem. Deze klimaatverandering is uniek in snelheid en wordt veroorzaakt door CO2. Dat is wetenschappelijk bewezen.’’

Klein lichtpuntje is dat er soms voordelen zijn door het warmere weer, ziet Spit. ,,Er is nu in Nederland een boerderij waar kiwi’s worden geteeld. Dat was twintig jaar geleden niet mogelijk geweest. En wijnbouw in ons land hadden we eerder ook niet. Maar de nadelen zijn groter dan de voordelen.’’

Eén van de dingen die veel boeren doen, is anders met hun grond omgaan. Hoe meer organische stof in de bodem, hoe meer water die kan bergen. Ze ploegen minder diep, hakselen stro in de grond of zaaien na de oogst planten die de bodem verbeteren, bijvoorbeeld door meer stikstof te binden.

Maar zelfs dat is niet voldoende als er geen zoetwater beschikbaar is, zegt akkerbouwer Michael Schippers uit Zeeland. Droogte en verzilting maakt de verbouw van zaaiuien daar vrijwel onmogelijk. ,,Klimaatverandering heeft enorme invloed op onze bedrijfsvoering. We hebben jaren gehad dat het gewoon te droog was om een fatsoenlijke oogst van het land te halen. Er is gewoon niet genoeg zoetwater meer. En dan is er nog de verzilting, het zoute water zit steeds hoger. Vandaar dat we een basin van een hectare groot voor regenwater hebben aangelegd.’’

Door de zachtere winters blijft er veel meer onkruid op de velden staan, ziet zijn collega Wim Stegeman in Lelystad. ,,We gaan naar een ander systeem toe en zien nieuwe problemen opduiken. Namelijk de onkruiden die gedurende het hele jaar groeien en bloeien en zich uitzaaien. Daar moeten we een oplossing voor zien te vinden. Tegelijk probeer je daarbij andere vraagstukken die er ook zijn mee te nemen.’’