De Onlanden vangt water op om de stad Groningen droog te houden. Maar Peize zit met de overlast

„Sinds De Onlanden in 2012 zijn ingericht als waterbergingsgebied voor Groningen, zitten wij hier met wateroverlast”, zegt Margot Smid uit Peize. „En wij zijn bang dat de nieuwe plannen voor extra waterberging alles alleen maar erger maken.”

Smid woont in een oude boerderij aan het Noordsepad, aan de rand van het dorp. Vanuit haar achtertuin kijkt ze zo ongeveer De Onlanden in. Maar haar woongenot wordt danig verminderd door wateroverlast. Het vocht trekt door de oude muren omhoog, de kelder is beschimmeld en zelfs kleding en schoenen in de inloopkast zijn aangetast.

Dat waterschap Noorderzijlvest de capaciteit van de waterberging in De Onlanden verhoogt van 7,5 miljoen naar 12,7 miljoen kuub water, maakt de vrees van Smid dat haar problemen niet worden opgelost, alleen maar groter.

„Ik snap heel goed dat De Onlanden moeten worden aangepast om nog extremere neerslag in de toekomst aan te kunnen. Daar ben ik helemaal niet tegen, maar dan moet je wel de infrastructuur die er nu ligt op orde brengen.”

De afvoer van al dat water is simpelweg niet goed geregeld, stelt Smid. En daarin staat ze niet alleen. Als lid van de werkgroep waterbeheer van Dorpsbelangen Peize hoort ze overal in het dorp verhalen over wateroverlast. Contact met gemeente en Noorderzijlvest over maatregelen lopen al tijden stroef.

Dat merkt ook mede-werkgroeplid Ton van der Meijs, tevens voorzitter van Dorpsbelangen. Hij wil graag laten zien waar het misgaat en wijst naar een ondiepe geul aan de Zuurseweg. „Kijk, zie je die sloot? Nee hè? Het mag die naam eigenlijk niet dragen. Wat ooit een sloot was, geschikt om overtollig water af te voeren, is nu nauwelijks meer dan een overwoekerd greppeltje.”

De huizen achter dat greppeltje hebben allemaal te maken met vochtproblemen, zegt Van der Meijs. Als voorzitter van Dorpsbelangen Peize probeert hij al jarenlang de gemeente Noordenveld en het Noorderzijlvest te overtuigen dat het beheer en onderhoud van sloten en andere waterwegen niet goed is.

„We hebben inmiddels tweehonderd adressen van bewoners die wateroverlast hebben. Maar de gemeente doet daar niets aan en verwijst naar het waterschap.”

Hij draait zich om en wijst naar een diepe sloot. „Prima waterafvoer”, zegt hij, „maar dan moet je wel zorgen dat de duikers die onder de weg doorlopen niet verstopt raken. En dat zijn ze wel, zoals je ziet. Tja, dan kan het water niet weg en krijg je problemen.”

Volgens Van der Meijs krijgen loonwerkers die de sloten namens de gemeente onderhouden, niet de juiste instructies mee. ,,Iedere keer moeten we de gemeente achter de vodden zitten om fatsoenlijk onderhoud te plegen. Maar er verbetert niets. Het waterschap zou de gemeente moeten dwingen om de sloten fatsoenlijk schoon te maken, maar ook zij kijken gewoon toe terwijl het misgaat.”

Naast slecht onderhoud is bij de aanleg van nieuwe wijken, zoals Lange Streeken II in 2010, te weinig rekening gehouden met de gevolgen voor de waterhuishouding rondom reeds bestaande woningen in Peize. Bekend in Peize is de rechtszaak tussen Andrea de Gier en de gemeente Noordenveld: doordat de gemeente sloten liet dempen om de nieuwe wijk te kunnen bouwen, ging de grondwaterstand rondom haar oude woonboerderij dusdanig omhoog dat zij te maken kreeg met enorme water- en vochtschade in haar woning.

Na een conflict van zo’n tien jaar en verschillende rechtszaken, kwamen De Gier en de gemeente tot een schikking. „Ik was er helemaal klaar mee”, zegt De Gier. „En de gemeente en de verzekering hebben eieren voor hun geld gekozen. De meeste schade heb ik met dat bedrag kunnen compenseren.”

De ellende die de aanleg van Lange Streeken II heeft veroorzaakt, is volgens Ton van der Meijs nog steeds niet opgelost. „Binnenkort beginnen ze, als het allemaal mag van de rechter, met de aanleg van Peize-Zuid. Daarvoor gaan ze ook de grond ophogen, dus ik houd mijn hart vast voor wat dat betekent voor de grondwaterstanden rondom die nieuwe wijk.”

Als het aan de gemeente had gelegen, was de aanleg van Peize-Zuid overigens al lang begonnen, maar omwonenden stapten naar de Raad van State. Zij zijn bang dat de wateroverlast, waar ze vooral in herfst en winter mee kampen, zal toenemen. Ook zetten ze vraagtekens bij de afwatering van de nieuwe wijk. De uitspraak van de hoogste bestuursrechter is inmiddels een paar keer uitgesteld.

„De omwonenden willen de garantie dat ze droge voeten houden, maar de gemeente wil die garantie niet geven”, zegt Van der Meijs. „Dan ben je dus zelf ook niet overtuigd van je afwateringsplan.”

Terug naar het Noordsepad. Margot Smid hoopt dat het waterschap in de nieuwe plannen voor De Onlanden vastlegt hoe de gemeente het onderhoud van waterwegen moet doen. En dat daarop wordt gecontroleerd, bijvoorbeeld door meer peilbuizen te plaatsen om de grondwaterstanden in de gaten te kunnen houden.

„En er moet een onafhankelijk toezichthouder komen, die in de gaten houdt of waterschap en gemeente zich aan de afspraken en wettelijke taken houden”, zegt Smid. „Want ik vertrouw er niet op dat het goedkomt als ze nieuwe plannen gaan maken, voordat de problemen die veroorzaakt zijn door het eerste plan zijn opgelost.”

Noorderzijlvest zegt bekend te zijn met de vragen en zorgen van inwoners van Peize, maar stelt ook dat waterberging in De Onlanden geen invloed heeft op de problemen die zij ervaren. ‘Veel neerslag zorgt in combinatie met de samenstelling van de ondergrond van veen- en kleilagen voor tijdelijke vernatting van de bodem, wat tot verhoging van de grondwaterstand kan leiden. Deze situatie doet zich al decennia voor’, laat het waterschap in een schriftelijke reactie weten. ‘De korte periode van inzet van de extra waterberging zal volgens hydrologisch onderzoek niet leiden tot een structurele verhoging van de grondwaterstand in Peize.’

Noorderzijlvest zegt bij veel inwoners de zorgen al te hebben weggenomen, door keukentafelgesprekken en informatiebijeenkomsten. ‘Ook blijven we monitoren wat de grond- en oppervlaktewaterstanden zijn en weten we hoeveel water in of uit de waterberging gaat. Onze peilbeheerders en onderhoudsmensen zijn dagelijks buiten in het veld, zeker bij hoog water. We verbinden de data met wat we in het veld zien en acteren daarop. Mocht de waterstand te hoog worden dan kunnen we sturen met behulp van stuwen en gemalen rond De Onlanden en het water zo langer vasthouden of sneller wegpompen.’

Ondertussen werkt de gemeente in Peize op veel plaatsen aan het riool of gaat dat nog doen. ‘Op deze plekken komt een modern riool waarin regenwater apart van vuilwater wordt afgevoerd’, laat Noordenveld weten. ‘We kunnen daardoor meer en ook sneller water afvoeren bij hevige neerslag.’

Dat verschillende sloten de afgelopen jaren niet voldoende zijn gebaggerd, herkent de gemeente. ‘We zijn er al mee bezig om het beheer en onderhoud van waterwegen duurzaam te verbeteren. Zo krijgen sloten en greppels weer voldoende diepte. We hopen dat veel lokale problemen dan ook snel tot het verleden behoren.’