Zijn shantykoren nog van deze tijd? ‘Iedereen die bij ons komt, gaat niet meer weg’

Neem nu Steenwijk: daar kende theater De Meenthe tien jaar lang een bloeiend shantykorenfestival, waar piratenkoren uit de gemeente Steenwijkerland en omgeving hun beste beentje voorzetten. Maar de editie van afgelopen februari was voorlopig de laatste in deze vorm. ‘Vroeger kon je wel veertig piratenkoren in onze omgeving vinden, maar de vergrijzing heeft toegeslagen en er is nauwelijks jonge aanwas’, schreef theaterdirecteur Han Evers bij die gelegenheid op Facebook.

Of neem Emmen: daar was jarenlang het Internationale Shanty & Seasong Festival, een bloeiend festival waarvoor koren uit Nederland en Duitsland in de rij stonden. Toch kondigde de organiserende Stichting Shanty Cultuur Emmen begin dit jaar aan dat zij na twintig jaar stopt met het festival. De reden? Het lage aantal aanmeldingen en de hoge gemiddelde leeftijd van de ‘shantymen’.

Deze voorbeelden wekken op z’n minst de indruk dat de shantykoren in de hoek zitten waar de klappen vallen. De shantycultuur, die in 2018 nog werd bijgeschreven op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed in Nederland, lijkt aan populariteit in te boeten.

,,Hoezo is er geen belangstelling voor?’’ zegt Bram Hooijveld, voorzitter van piratenkoor De Stormvogels uit Emmen. Na een bericht op de eigen website, waarin het koor aankondigde dat zij in het najaar een nieuw korenfestival wil organiseren, bleek de animo voor korenzang nog steeds groot. ,,Na onze mededeling kregen we al dertig aanmeldingen voor het festival binnen. Ik snap ook niet waarom het huidige festival stopt. Er is genoeg belangstelling’’, meent hij.

Het bestuur van De Stormvogels zou het zonde vinden als zo’n festival verdwijnt en neemt daarom het heft in eigen handen. De muzikale aanjagers mikken wel op een andere insteek. ,,We gaan het festival breder trekken. We willen niet meer alleen shantymuziek of in ieder geval een festival dat alleen daarop is gericht. We leggen de focus breder, zodat ook andere koren zich kunnen aanmelden. Hierdoor zijn er meer samenwerkingen mogelijk.’’

Daarom gaat het piratenkoor in zee met het Uitfestival en slaat het de handen ineen met het plaatselijke smartlappenkoor Heerlijk Leed, ook een koor uit Emmen. ,,We willen het tegelijkertijd met het Uitfestival houden op zaterdag 13 september en hebben contact gezocht met Heerlijk Leed. Ik denk dat iedereen hier zijn voordeel uit haalt en dat we elkaar juist versterken. We hebben inmiddels ook subsidie van de gemeente gekregen, dus het korenfestival gaat door, honderd procent zeker.’’

Toch is het geen geheim meer dat het aantal shantykoren en leden in Nederland afneemt. Stonden er zo’n zeven jaar geleden nog vierhonderd koren ingeschreven bij de koepelorganisatie Shanty Nederland, begin dit jaar waren het er nog 305. De daling is het gevolg van de coronapandemie en de hoge gemiddelde leeftijd van de ‘zingende zeelieden’. Ook lijkt de belangstelling voor het muziekgenre wat weg te ebben. „Het aantal leden is inderdaad lager geworden”, bevestigt vicevoorzitter Bert Hobo van Shanty Nederland, een overkoepelende organisatie voor onder meer shantykoren.

Volgens hem heeft dat onder meer met de leeftijd van de zangers te maken. „De gemiddelde leeftijd van de leden ligt tussen de 75 en 80 jaar. Sinds corona is er een gebrek aan dirigenten en een tekort aan muzikanten binnen de verenigingen. Ook hebben wij als organisatie zelf weinig aan ledenwerving gedaan, maar daar gaan we ons de komende tijd weer actief voor inzetten.’’

Ook Hooijveld herkent dit. Hij ziet dat de shanty-wereld aan het vergrijzen is, maar hij kan zich niet vinden in het beeld dat de belangstelling voor dit muziekgenre aan het verdwijnen is. „Sinds corona zijn verenigingen kleiner geworden. Mensen zijn overleden en durfden door de pandemie niet meer bij elkaar te komen.’’

Bij het piratenkoor in Emmen hebben ze daar geen last van, ook niet wat betreft de animo. Het koor heeft zelfs nieuwe ‘jonge’ leden gekregen, tussen de 50 en 60 jaar. „We zijn gewoon wie we zijn. Iedereen die eenmaal bij ons komt, gaat niet meer weg. We betrekken iedereen erbij, ook alle partners doen bij ons mee. Shanty is echt een beleving.’’

Voorzitter Aaldrik Staal van shantykoor De Raaitvinken uit het Groningse Harkstede beaamt dit. Hij hoort hier en daar de verhalen over de afname van het aantal shantykoren in Nederland, maar kan zich geen voorstelling maken van een verminderde interesse in de zeemansliederen. „Wij hebben als koor niks te klagen. Natuurlijk zijn er mensen overleden vanwege hun leeftijd, maar daarvoor komen ook weer nieuwe leden in de plaats. Dat zijn vooral mensen met een shanty-verleden.’’

Staal vervolgt: ,,Bij ons is de animo in ieder geval groot. Shanty is een sociaal gebeuren. Iedereen kijkt ernaar uit. Mensen zijn alleen met hoge uitzondering afwezig bij repetities of optredens. Verder is iedereen hier altijd.’’