Emmen in de fout bij bouw distributiecentrum Oranjedorp. 'Unieke archeologische vindplaats vernietigd'

In de dinsdag gelanceerde podcast De verloren schatten van Emmen wordt duidelijk dat de gemeente Emmen flink de mist in is gegaan bij de bouw van het omstreden distributiecentrum op het bedrijvenpark de A37 bij Oranjedorp.

Oranjedorpers lopen langer te hoop tegen de komst van het grootschalige opslagcentrum voor pakketjes op nog geen honderd meter van hun huis. Ondanks fel verzet werd de grond verkocht aan vastgoedbedrijf Solidiam uit Amsterdam.

De protesten tegen de komst richten zich vooral op de ‘grandioze blokkendoos’ van zeker 15 meter hoog en 400 meter lang. Omwonenden kregen de belofte van enkele tienduizenden euro’s smartengeld in ruil voor het staken van hun bezwaren. Die hadden toen al bot gevangen bij de gemeentelijke bezwarencommissie. Vorig najaar schikten ook de laatste tegenstanders. Bewoners van het lintdorp konden toen niet bevroeden dat juist bescherming van erfgoed het grootste struikelbrok had kunnen zijn voor de bouw van het distributiecentrum.

Zembla-journalist Norbert Reintjens onthult nu dat de gemeente Emmen gefaald heeft in haar wettelijke verantwoordelijkheid om erfgoed op de bouwplaats te beschermen. Daardoor is een unieke plek uit de steentijd met de grond gelijk gemaakt. Hoogleraar Daan Raemaekers van de Rijksuniversiteit Groningen zegt over de vindplaats: „Ik ken er niet een in Nederland die hiermee vergelijkbaar is.’’

Dat de gemeente op de hoogte was van de unieke vondst op de bouwgrond blijkt uit een mailwisseling tussen Solidiam en ambtenaren van de gemeente die omwonenden boven water kregen. Daarin staat zwart op wit de bewering dat de grond ‘bouwrijp’ is omdat door de gemeente ‘is voorzien in archeologische vrijgave’. Op dat moment werd er nog onderzoek gedaan door een archeologisch onderzoeksbureau, die de werkwijze van Emmen onbegrijpelijk noemt.

Zembla onthult ook dat burgemeester en wethouders van Emmen een vergunning hebben afgegeven voor de bouw zonder daarin de voorwaarden om het erfgoed te beschermen op te nemen. Dat is volgens deskundigen in strijd met het Verdrag van Malta waarin Nederland zich heeft verplicht om dit soort erfgoed juist beter te beschermen. Sinds 2007 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van die afspraken.

De gemeente laat in een reactie weten dat bestuurders er van uitgegaan zijn dat het bewuste gebied ‘in de jaren tachtig al vergraven was ten behoeve van de veenwinning.’ De gemeente geeft toe dat het niet juist heeft gehandeld in de kwestie. „Met de kennis van nu is deze aanname en het niet toepassen van de gewijzigde wetgeving onjuist geweest.’’

Daarmee is de kous nog niet af. De gemeente heeft met haar handelwijze de nodige kritiek op de hals gehaald. Zo voelt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zich ‘genaaid’ door Emmen. De Rijksdienst dacht erover om de grond bij Oranjedorp aan te wijzen als bescherm rijksmonument om te redden wat er te redden viel, maar wilde alvorens dat zware middel in te zetten eerst in gesprek met de gemeente en de ontwikkelaar. Nog voor die afspraak bleek dat de grond al bouwrijp was gemaakt en de vindplaats, met onder andere door mensen bewerkte vuursteenresten, dus definitief onklaar was gemaakt.

Volgens de podcastmakers is de gemeenteraad nooit geïnformeerd over de kwestie. Hoogleraar Raemaekers noemt dat ‘een politieke doodzonde dat de archeologie vogelvrij maakt’. Raadslid Robart de Jong kondigt een motie van wantrouwen aan tegen de verantwoordelijk wethouder René van der Weide, die binnenkort sowieso al het gemeentehuis verlaat voor een functie elders.

In de podcast wordt gepleit voor een bouwstop. Vorig najaar verkocht Solidiam het project aan Europese vastgoedexploitant Logistic Parks die onder andere Lidl en Jumbo in haar klantenbestand heeft. De bouw was toen al lang en breed begonnen.