In memoriam | Adrie Krijgsman (76) bereikte in Assen wat hem in Amsterdam of Rotterdam nooit zou zijn gelukt

Zomer 1996. Adrie Krijgsman sjouwt zijn hele hebben en houwen door de Esstraat in Assen. Hij is 48 jaar en doet denken aan een reiger: lang, dun, kalm, bedachtzaam, scherpe blik. Hij heeft er al een leven opzitten, is kinderloos en heeft geen contact meer met zijn familie. Maar nu begint hij opnieuw. Krijgsman is verliefd.

,,Ik leerde hem kennen op de anarchistische camping in Appelscha”, vertelt Annalies Venema, de vrouw voor wie Krijgsman naar Assen is gekomen. ,,Hij was flink ouder dan ik, maar had iets speciaals. Hij had aandacht, hij kon luisteren, hij begreep dingen. Je kon om hem lachen. Een echt leuke man. In de zomer van 1995 zijn we in Assen gaan samenwonen.”

Krijgsman – kind uit een schippersgezin, in Rotterdam opgeleid tot beeldend kunstenaar – woonde daarvoor in Amsterdam. Daar heeft hij filosofie gestudeerd en is hij actief in een geëngageerd kunstenaarsmilieu. Om zijn broek op te houden verricht hij administratief werk bij een verzekeringsmaatschappij. ,,Hij was zeer politiek-activistisch. Om spullen en een carrière gaf hij niet”, vertelt Venema.

Op haar advies, ze werkt in de psychiatrie, neemt Krijgsman in Assen een baantje aan als slaapwacht bij een zorginstelling. De inburgering gaat snel. Als zangeres en liedjesschrijver van de band Roan laat Venema hem kennismaken met het culturele leven in Drenthe.

Zo belanden ze op de opening van een tentoonstelling die is georganiseerd door kunstenaarsinitiatief DeFKa in Assen. ,,Daarna bleef hij komen”, blikt DeFKa-oprichter Gert Wijlage terug. ,,Wat wij deden, hedendaagse kunst met filosofie en poëzie verbinden, paste in zijn straatje.”

DeFKa organiseert sinds 1994 met minimale middelen op wisselende locaties tentoonstellingen, lezingen en debatten. Krijgsman gaat helpen in de organisatie, wordt later zelfs directeur. ,,Adrie was technischer dan ik”, vertelt Wijlage. ,,Ik was van het bedenken, hij van de uitvoering. In de omgang met mensen was hij slimmer dan ik.”

In de voorkamer van het huis aan de Esstraat begint Krijgsman een antiquariaat, Orfeus. ,,In het begin vond ik dat leuk, maar het dijde nogal uit”, vertelt Venema. In 1999 verbreekt ze de verkering. ,,Ongelofelijk bruut”, oordeelt Venema nu. ,,Hij was speciaal voor mij naar Assen gekomen. Mijn familie vond dat sneu. Ze zijn hem daarna blijven uitnodigen voor verjaardagen en kerstfeest. En hij kwam altijd.”

Krijgsman koestert geen wrok. ,,Iemand anders zou over de zeik zijn gegaan. Adrie niet. Natuurlijk was hij verdrietig, maar hij accepteerde het. Hij heeft mij nooit iets kwalijk genomen. Hij zette de liefde om in vriendschap. Heel knap.”

Krijgsman zet vanaf 2000 zijn antiquariaat voort aan de Rolderstraat. Vanaf dat moment begint hij veel te schrijven: filosofische beschouwingen, verhalen, gedichten. Inspiratie doet hij op tijdens solitaire kampeerreizen in gebieden waar nauwelijks mensen wonen. Wat hij maakt, verschijnt via publishing on demand.

,,Adrie ging niet prat op zijn werk als beeldend kunstenaar”, zegt Gert Wijlage. ,,Als schrijver had hij meer ambitie. Hij wilde graag erkenning. Maar hij had ook iets van: Ik wil dit doen. Klaar!”

In 2014 sluit Orfeus, DeFKa krijgt meer tijd. Eerder is al een podium opgericht voor architectuur, Cercle Meudon. Ook zijn er plannen voor een stedelijk museum voor hedendaagse kunst, kortweg SMAHK. Er worden verschillende tentoonstellingen georganiseerd, onder meer aan de Venestraat, maar van de grond komt SMAHK niet. Het gemeentebestuur ziet het niet zitten.

,,We vonden allebei dat we beter hadden verdiend. Adrie reageerde laconiek: pech gehad, joh”, vertelt Wijlage. ,,Hij liet het sikkeneuren aan mij over. Dat was voor onze samenwerking wel zo prettig.” Eind 2024 zal DeFKa ophouden te bestaan.

Beeldend kunstenaar en zanger Peter van der Weij, alias Melvin Bonnet, leert Krijgsman kennen na een optreden in de Gouverneurstuin in Assen. ,,Ik kende hem van Orfeus en DeFKa. Ik was een beetje bang van hem: een kritisch, chagrijnige man. Hij bleek het tegenovergestelde.”

Van der Weij en Krijgsman worden vrienden. ,,Hij las mijn teksten, bekeek mijn tekeningen. We verschilden van mening, vooral over Nietzsche en Adorno. Adrie bezocht veel culturele bijeenkomsten. Altijd stond hij open voor jonge mensen. Niet alleen met een goed woord, maar ook kritisch. Adrie was betrokken.”

Dat zijn schrijverij weinig wordt opgemerkt, lijkt hem niet te deren. ,,Hij was zich ervan bewust dat anderen het niet altijd goed of interessant vonden”, zegt Van der Weij. ,,Wat hij maakte, was goed genoeg voor hem. En dus voor de wereld. Daar was hij compromisloos in. Alles voor de kunst. Hij vond het zijn plicht om door te gaan.”

Dat lukt tot eind 2024. Krijgsman krijgt blaaskanker. Aanvankelijk lijkt de tumor te behandelen. Na de jaarwisseling verslechtert zijn gezondheid. Daarna gaat het hard achteruit. Op 10 februari is het voorbij.

Van der Weij bezoekt Krijgsman vier dagen voor het einde in het Wilhelmina Ziekenhuis. ,,Hij vond het jammer dat het ophield en probeerde berusting te vinden. Ik vermoed dat het hem is gelukt.” Ook Wijlage is op tijd om afscheid te nemen. ,,Hij slaagde erin het onafwendbare onder ogen te zien. We hebben de handen op elkaar gelegd en gezegd ‘bedankt voor alles’.”

Annalies Venema staat Adrie Krijgsman tot op het laatst bij. ,,Anderen een kans geven zich te uiten met hun kunst – dat was zijn drive”, zegt ze. ,,Adrie heeft in Assen bereikt wat hij in Amsterdam of Rotterdam nooit hadden kunnen bereiken. Hij is voor anderen echt van betekenis geweest.”