3 april 1984, een zwarte dag voor motorsport: Jumping Jack overlijdt. Wil Hartog blikt terug. 'Ik zie de crash nog voor me'

De dag van 3 april 1984 is een inktzwarte in de wereld van de motorsport. TT-winnaar Jack Middelburg (500 cc-klasse) blaast die dag zijn laatste adem uit. Twee dagen daarvoor was de 31-jarige coureur, vanwege zijn vele valpartijen ook wel Jumping Jack genoemd, gecrasht op het stratencircuit van Tolbert.

Oud-coureur Wil Hartog, de eerste Nederlander die de TT in de 500 cc-klasse won, was erbij. Hij zag het ongeluk voor zijn ogen gebeuren.

Achteraf wou hij dat hij nooit naar de race was gegaan. Dát hij er was, had overigens niets te maken met Jack. Hartog kwam de verrichtingen van zijn jongere broer Piet bekijken. Die zou daar die dag racen in een superkart. Zo was het een keertje andersom, in plaats van dat zijn broer hém aanmoedigde.

Het was de eerste wedstrijd die de ‘Witte Reus’ bezocht nadat hij zelf in 1981 met de racerij was gestopt. Hij verkoos de tribune boven het rennerskwartier. Zo had hij mooi zicht op de wedstrijd.

Behalve Jack Middelburg deed ook Boet van Dulmen mee. ,,Jack en Boet waren gebrouilleerd met elkaar, terwijl ze vroeger toch vrienden waren’’, vertelt de nu 74-jarige Hartog. ,,Dat had te maken met een motor die door motorsportbond KNMV aan Jack werd toebedeeld. De sfeer was gespannen. En het was koud die dag, dus de banden waren ook koud.’’

De kou bracht extra gevaar met zich mee. ,Je moet hier echt rustig aan doen’, had Jack nog gezegd tegen een collega-coureur in de 250 cc-klasse.

,,Het startschot viel en Boet lag voor. Jack was wat moe, vanwege eerdere valpartijen en het metaal dat nog in zijn lichaam zat. De overactiviteit van Jack is toen naar boven gekomen. Hij wilde in een flauwe bocht een aantal rijders eruit remmen. Ze komen aan, precies waar ik op de tribune zit, en Jack remt net eventjes te hard en misschien ook wel te laat. Dat moment zie ik helemaal voor me. Nog steeds. Het was schrikbarend.’’

Jack gaat onderuit en wordt via de strobalen teruggekaatst. Een andere coureur kan hem niet meer ontwijken. Dan rijdt Boet ook nog eens vol op Jacks motor en knallen meerdere op die van hem.

Hartog: ,,Het was één grote ravage, met door de lucht vliegende motorrijders. Ik schoot overeind. Zag een ambulance staan en rende erheen. Maar er was niemand in of bij. De sleuteltjes zaten erin, dus ik kroop achter het stuur en reed ermee de baan op. Daar zag ik Jack liggen. Ik had er meteen een heel slecht gevoel over.’’

Jacks helm was afgerukt; bloed kwam uit zijn oren. Achteraf weet Hartog niet precies waarom hij deed wat hij deed. Medisch onderlegd is hij niet, dus hij kon weinig voor Jack doen. ,,Het was de adrenaline die me tot actie dreef. Je denkt niet meer na, maar start, schakelt en gaat erheen.’’

In de media riep hij daags na het ongeval dat de hulpverlening te traag op gang was gekomen. Nu is hij milder. ,,Natuurlijk is het bijzonder als er een ziekenauto is, waar niemand in zit. Maar Jack had zo’n ernstige hersenbeschadiging dat er niets meer aan te doen viel.’’

Hij was op de uitvaart. Liep vooraan in de stoet met de helm van Jumping Jack, die hij op het eind op de kist legde. Jack was niet alleen een collega, maar ook een kameraad.

,,We hadden het altijd gezellig met elkaar. Er was nooit enige confrontatie, behalve dan op de baan, waar we elkaar het vuur aan de schenen legde. Onze vrouwen waren vriendinnen destijds. En hun zoontje (Jacky, ook motorcoureur) is nog bij ons te logeren geweest. Dan kun je wel nagaan hoe de band was.’’

Een paar jaar geleden kwamen Jacks moeder en zus nog bij hem op bezoek, om zijn Wil Hartog-museum te bekijken. ,,Jacks moeder is een half jaar daarna overleden. Zij was een heel lieve vrouw. Het was ontzettend fijn om haar nog een keer te ontmoeten en herinneringen op te halen. Uiteindelijk blijft het verdriet over.’’

Dat vindt hij nog het ergste: het leed dat de nabestaanden te verstouwen krijgen. ,,Ik heb meerdere vrienden van het rennerskwartier verloren. Het meest pijnlijke is dat moeders met kinderen achterblijven. Het slachtoffer koos voor de motorsport, maar zij niet.’’

In Assen, waar hij in 1980 de 500 cc-klasse op zijn naam schreef, is Jack Middelburg op meerdere manieren geëerd. Zo kreeg de nieuwe ontmoetingsplek voor motorrijders bij het TT Circuit in 2004 de naam Jack Middelburgplein. Bij de onthulling waren nabestaanden en vrienden aanwezig en bereed zoon Jacky de motor waarmee zijn vader in de Drentse hoofdstad zegevierde.

Vijftien jaar later kwam er nog een eerbetoon: het muziektheaterspektakel Jumping Jack, dat bij het circuit werd opgevoerd. Wil Hartog speelde in de allerlaatste voorstelling een gastrol, als zichzelf.

Het was volgens hem een prachtig eerbetoon aan de veel te vroeg overleden Jack Middelburg. ,,De regisseur en de hoofdrolspeler zijn van tevoren nog bij mij in het museum geweest, om de sfeer te proeven. Ze hebben het fantastisch gedaan. Ik ben er ook als bezoeker geweest, bij de première. Ik vond het geweldig!’’