De Johan Willem Frisokazerne in Assen. Foto: Marcel Jurian de Jong
Tijdens Open Monumentendag kun je dit weekend door heel Drenthe een kijkje nemen in bijzondere panden en werkplaatsen. Zo zet de Johan Willem Frisokazerne in Assen de poort open. En dat is voor het eerst.
„We vieren hiermee dat dat dit jaar duidelijk werd dat de kazerne voor Assen behouden blijft”, zegt Bertus Boivin, lid van het Asser comité Open Monumentendag. „Nog niet eerder mocht het publiek in het monumentenweekend het terrein op. Of het moet 25 jaar geleden zijn geweest, maar dat weet ik niet meer, haha.”
Levend erfgoed
Dit jaar staat Open Monumentendag in heel Nederland in het teken van ‘levend erfgoed’, omdat het twintig jaar geleden is dat tijdens een Unesco-bijeenkomst in Parijs het Verdrag voor bescherming van het immaterieel cultureel erfgoed werd opgesteld. Levend erfgoed heeft alles te maken met culturele gebruiken, tradities en ambtelijke vaardigheden. Erfgoed dat nog altijd zijn oorspronkelijke functie heeft, zoals de kazerne in Assen, past heel goed bij dat thema.
„Bezoekers komen straks binnen via de oude hoofdpoort aan de Vaart”, legt Boivin uit. „Dat is waar de twee oude schildwachthuisjes staan. Via die poort kom je op het centrale plein en daarachter ligt het Stoottroepenmuseum. Dat kun je normaal gesproken alleen bezoeken door je te melden bij de nieuwe hoofdingang. Zaterdag kun je er zelf naartoe lopen via de oude route en een beetje rondkijken op dat gedeelte van het terrein.”
Luchtfoto van het kazerneterrein uit 1939. Op de voorgrond aan de Witterstraat zie je drie militaire blokken met woningen en het Militair Hospitaal. In deze periode, vlak voor de oorlog, werd de kazerne uitgebreid. Foto: collectie Nederlands Instituut Militaire Historie
Toegegeven, lang niet alle delen van de Johan Willem Frisokazerne zijn dit weekend toegankelijk. Het comité moet zich nu eenmaal schikken naar wat Defensie toestaat. Zeker nu er oorlog heerst in Europa, is het niet gemakkelijk om even te regelen dat je een hele zaterdag lang rondleidingen en lezingen mag geven op militair terrein.
Strenge regels
„Hoe langer we met de voorbereidingen bezig waren, hoe meer tot ons doordrong hoe streng de regels zijn. Maar dat begrijpen we wel. En er valt ook nu nog genoeg te zien en te leren. Voor veel mensen zal het bijzonder zijn om een kijkje te nemen op het terrein, daarom vind ik het heel leuk dat het gelukt is om het hek voor één keertje open te krijgen.”
De bijzondere open dag op het kazerneterrein begint om 11.00 uur met muziek van het koperkwintet van de Koninklijke Militaire Kapel ‘Johan Willem Friso’ en een toespraak van burgemeester Marco Out. Daarna zijn er verschillende lezingen over de geschiedenis van de militaire kapel en de bouw van de kazerne, die in 1894 werd afgerond. Ook verzorgt de Asser Historische Vereniging een expositie over het zomerpaleis van koning Lodewijk Napoleon, dat ooit gepland was op het terrein waar nu de kazerne staat.
Monumenten door heel Drenthe zijn open
Via een pendelbus kunnen bezoekers vanaf de Weiersstraat, in het centrum van Assen, gratis heen en terug naar de kazerne. Wie daarna ook op andere plekken bijzondere gebouwen wil bekijken, kan door heel Drenthe terecht. Sommige monumenten zijn het hele weekend open, andere alleen op zaterdag of zondag. Kijk voor een volledig overzicht op de website van de Open Monumentendag. Hieronder vind je vast een kleine selectie:
Elektriciteitscentrale, Veenhuizen
De elektriciteitscentrale in Veenhuizen is een prachtig stukje industrieel erfgoed, zoals dat in Drenthe niet zoveel te vinden is. De centrale werd opgeleverd in 1912 en was de allereerste van deze provincie. In eerste instantie was de centrale bedoeld voor de stroomvoorziening van werkplaatsen van het gevangeniscomplex, daarna werd deze vooral gebruikt als noodstroomvoorziening. Sinds 1953 draait de machine alleen nog tijdens demonstraties, bijvoorbeeld tijdens de Open Monumentendag.
De elektriciteitscentrale van Veenhuizen. Foto: Gevangenismuseum Veenhuizen
Ottenshoes, Orvelte
Wil je tijdens het monumentenweekend meer weten over het boerenleven in vroeger tijden, dan kun je terecht in het monumentale Ottenshoes in Orvelte. Recentelijk bleek dat het gebint van deze boerderij uit 1599 stamt. Op de deel wordt een film vertoond over de geschiedenis van Drenthe en het leven van een boerengemeenschap vanaf de ijstijd tot nu. In het voorhuis kun je meelopen met verschillende rondleidingen. Bij de boerderij zijn demonstraties in onder andere spinnen, kantklossen en kaarsen maken.
Oudje het Ottenshoes als blikvanger van Orvelte. Foto: Jan Anninga
Joodse begraafplaats, Meppel
Meppel had voor de Tweede Wereldoorlog een bloeiende Joodse gemeenschap, maar na de Holocaust keerden slechts enkele Joden terug. In 1964 werd de Joodse gemeente opgeheven en bij Zwolle gevoegd. De synagoge was toen al gesloopt, omdat er ruimte nodig was voor stadsvernieuwing. De begraafplaats bleef bestaan, want voor Joden is eeuwige grafrust zeer belangrijk. Bezoek van de begraafplaats is alleen op zondag mogelijk. Let wel op: heren worden vriendelijk verzocht om de begraafplaats met bedekt hoofd te betreden.
De entree van de Joodse begraafplaats in Meppel. Foto: archief/DvhN
Landgoed Bosch en Vaart, Vries
De uit 1881 stammende villa Bosch en Vaart, gelegen langs het Noord-Willemskanaal, is opgetrokken in eclectische en chaletstijl en ligt op een prachtig landgoed. Bosch en Vaart is op zaterdag en zondag tussen 11.00 en 17.00 uur te bezoeken. Dat het landgoed er zo schitterend bij ligt, is voor een groot deel te danken aan Pieter Battjes. Hij kocht de villa in 1984 en maakte er zijn levenswerk van om het landgoed weer in haar oude luister te herstellen.
Het originele landhuis Bosch en Vaart. Foto: Marcel Jurian de Jong
Het Frensenhoes, Meppen
Het Frensenhoes is een authentieke timmerwerkplaats en houtzagerij in Meppen. Op zaterdag en zondag tussen 10.00 en 17.00 uur kunnen bezoekers hier zien hoe de oude zaagmachines in de werkplaats hun werk doen en hele boomstammen omtoveren tot prachtige rechte planken. De machines in het Frensenhoes, dat vernoemd is naar de familie Frensen die hier ooit een goedlopende zaak had, staan nog net zo opgesteld als in de jaren twintig van de vorige eeuw.
Het Frensenhoes tijdens een demonstratie in 2016. Foto: Archief DVHN
BB-bunker Emmen
Midden in Emmen, aan de Klepel, staat de ondergrondse commandobunker van de voormalige dienst Bescherming Bevolking (BB). Deze dienst, opgericht in 1952, had als taak de bevolking te beschermen tegen de gevolgen van luchtaanvallen in de Koude Oorlog. De BB-bunker in Emmen werd begin jaren zestig gebouwd en ligt 5 meter onder de grond. Je kunt nog van alles zien tijdens de Open Monumentendag: van een speciale douche om radioactieve stof af te spoelen tot stafkaarten en een telefooncentrale.
De entree van de Emmer BB-kelder, die te bereiken is via een trap. Foto: Boudewijn Benting
De kerk zelf is in verband met een verbouwing gesloten, maar de toren van de Mariakerk in Ruinen is op zaterdag wel te bezoeken. De oorspronkelijke kerk stamt uit de 12de eeuw en hoorde bij een abdij, waarvan de gewelven nog te zien zijn in de pastorie. De toren zelf is gebouwd in de 15de eeuw. In diezelfde periode kreeg de romaanse kerk haar huidige, gotische uiterlijk. Rond de toren vinden lezingen plaats door bouwhistoricus Jim Klengers.
De Mariakerk in Ruinen. Foto: Stichting Nederland Monumentenland
Armenwerkhuis, Diever
In het armenwerkhuisvan Diever, gebouwd in 1861, woonden en werkten arme sloebers die niet voor zichzelf konden zorgen. Het lag buiten het centrum van het dorp, want men wilde de zwoegende armen het liefst een beetje uit het zicht houden. Het gebouw is tegenwoordig een hotel, maar de historische gevelsteen herinnert nog altijd aan de opening. Het historische voorhuis is onlangs gerenoveerd tot een gastenverblijf en op zaterdag en zondag voor iedereen van binnen te bekijken.
Het armenwerkhuis in Diever. Foto: Stichting Nederland Monumentenland
