Jonathan van der L. is een gerespecteerd kerkbestuurder van geloofsgemeenschap Noorse broeders. Tot hij acht miljoen euro achteroverdrukt van de gelovigen, met de noorderzon vertrekt en zijn gezin verruilt voor ‘high-class-escort’ Frederique P. Hoe fraudeerde hij? Hoeveel miljoenen euro’s staan nog op verborgen bankrekeningen op Caribische eilanden en in obscure Golfstaatjes? En hoe zuiver is dit geld eigenlijk?
Een verbijsterend dossier is het: onderzoek ‘’, dat momenteel draait bij de fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) en het Openbaar Ministerie (OM). De ingrediënten spreken tot de verbeelding: een gevallen kerkman, miljoenenfraude, witwassen, oplichting, valsheid in geschrifte, een high-class-escort-dame, chantage, privé-detectives, een wereldwijd netwerk van orthodox-christelijke organisaties, schimmige financiële constructies en bankrekeningen op Caribische eilandenrijk Saint Vincent en de Grenadines en in Golfstaat Dubai.
Welkom in de wereld van Jonathan van der L., hoofdverdachte.
De fraudezaak kwam aan het rollen door een telefoontje van de Amsterdamse advocaat David Schreuders. Hij belt donderdag 25 februari 2016 naar het Functioneel Parket in Zwolle. Hij wil informatie delen over Jonathan van der L. De advocaat krijgt een parketsecretaris, de rechterhand van de officier, aan de lijn. Ze spreken af dat hij schriftelijk aangifte doet.
Die aangifte -elf pagina’s lang- stuurt de advocaat de volgende dag per koerier en e-mail. Vanaf nu bevindt Jonathan van der L. zich in de kruisdraden van het Openbaar Ministerie. Binnen drie dagen start justitie een strafrechtelijk onderzoek. Het is het begin van een bizarre fraudezaak. Binnen een week zal de kerkbestuurder worden gearresteerd.
De aangifte is gedetailleerd. Samengevat: Van der L., die jarenlang bestuurder is geweest van allerlei entiteiten binnen het netwerk van Christelijke Gemeente Nederland (GGN) in Stadskanaal, heeft miljoenen achterover gedrukt, onder meer van de goede doelen stichting ‘Hippo Mundo Charity’ (HMC) uit het Drentse Koekange. De advocaat doet namens deze stichting aangifte.
Van der L. is van 30 december 2009 tot 1 februari 2016 bestuurder bij de opgelichte stichting. Zijn bedrog komt pas uit nadat hij 29 januari 2016 „plots en zonder overleg” zijn werkzaamheden voor de stichting neerlegt, staat in de aangifte.
Die dag laat hij zich uitschrijven als bestuurder van een groot aantal Nederlandse stichtingen en bedrijven. Meteen ook krijgen vrienden en medebestuurders een briefje: hij wenst geen enkel contact meer met mensen uit zijn ‘oude leven’, een wereldwijd vertakte orthodox christelijke organisatie, die zichzelf Het Netwerk noemt.
Diezelfde dag biecht hij thuis zijn twee jaar durende, buitenechtelijke relatie op met ‘high-class-escortdame’ Frederique P. Het Netwerk is verbijsterd. Al snel wordt ontdekt dat hij ruim acht miljoen euro heeft verduisterd met ‘valse facturen, dubbele en valse declaraties en vals opgemaakte leningsovereenkomsten’.
Het fraudegeld is onder meer beland op bankrekeningen op het Caribische eilandenrijk Saint Vincent en de Grenadine en in Golfstaat Dubai. Ook is voor 1,2 miljoen euro een huis gekocht in Zeist. Het Netwerk ontdekt ook dat Van der L. bijna twee ton heeft uitgegeven van zijn geld aan een Nederlands recherchebedrijf. De privédetectives moesten erachter komen wie hem chanteerden met kennis over zijn buitenechtelijke affaire. Op kosten van het orthodox-christelijke netwerk doet het recherchebedrijf internationaal observatieonderzoek en advies- en beveiligingswerkzaamheden onder de codenaam project Carlsbad.
De advocaat verzoekt in zijn aangifte de gevallen bestuurder onmiddellijk in zijn kraag te vatten omdat wordt gevreesd dat de tegoeden worden weggesluisd zodra hij lucht krijgt van een opsporingsonderzoek. Zijn cliënt heeft, zo schrijft hij „reden aan te nemen dat dhr. van der L. Nederland wil ontvluchten. Uit verscheidende documenten, waaronder ‘to do lists’, blijkt dat hij zijn daden zorgvuldig heeft voorbereid en tevens spreekt van een ‘vluchtkoffertje’.”
De kerkman zou vliegtickets geboekt hebben. Ook heeft hij met een creditcard bijna zes ton cash opgenomen. Dat Van der L. aandringt op een snelle scheiding, is volgens de advocaat ook een aanwijzing dat hij op het punt staat te verdwijnen met zijn nieuwe geliefde: escort Frederique P.
De gevallen bestuurder doet het allemaal voor haar; zijn nieuwe liefde: een escortdame die, zo staat in het dossier, vooral houdt van geld, véél geld. Na baantjes als portier en supermarkt- en administratief medewerkster gaat P. op haar negentiende werken als escortdame. Haar tarief was 2500 euro per nacht. Haar klantenkring bestond uit zeer rijke mannen.
Voorjaar 2014 wordt Van der L. een cliënt van haar. De reguliere inkomsten van Van der L. waren ontoereikend om zich dergelijke uitspattingen te permitteren. Om P. te kunnen betalen, onttrok hij gelden aan de organisatie, staat in rechtbankstukken. Bij de kerkbestuurder ‘bestond de indruk dat hij haar op de lange termijn niet aan zich zou kunnen binden als hij niet beschikte over een vermogen van miljoenen euro’s’.
En dus begint hij geld te stelen. Door simpelweg te pinnen, cash achterover te drukken, (drie)dubbel te declareren, te goochelen met leningen, te knoeien met een Panamese stichting en bewust naamsverwarring te creëren. Miljoenen vloeien weg.
Anderhalf jaar later besluiten de kerkman en de escort als levenspartners door te gaan. „Van der L. deed voorkomen dat hij een zeer vermogend man was. Na vragen van haar kant of hij echt zoveel geld had, heeft Van der L. haar een bankrekening laten zien waar een aantal miljoenen op stond. Ze maakten samen veel luxe tripjes over de hele wereld: Dubai, Cyprus, Zuid-Afrika, Zwitserland, Noorwegen, New York, Barcelona, Argentinië en Brazilië. Ze kreeg een Audi A6 van hem omdat ze was gestopt met roken. Ze waren overeengekomen dat zij een bedrag van 10.000 euro per maand zou ontvangen voor haar escortdiensten”, aldus het proces-verbaal.
Ze besluiten hun relatie geheim te houden. Maar kennissen van de escortdame krijgen lucht van de relatie en ruiken geld. Ze chanteren de kerkman: als hij geen forse bedragen betaalt, krijgt zijn echtgenote compromitterende foto’s onder ogen.
In één geval is 20 mille betaald. Van der L. schakelt Strongwood Recherchebureau uit Schiphol-Rijk in om uit te vinden wie hem chanteert. Ook wil hij beveiliging door het bedrijf. Voor bijna twee ton verricht het recherchebedrijf onder meer internationaal (observatie)onderzoek. De rekeningen laat de bestuurder ten laste komen van het broederschap.
Het duo wordt 2 maart 2016 gearresteerd, amper een week nadat advocaat David Schreuders justitie heeft gealarmeerd. Dure bolides, een Volvo en een Audi, worden in beslag genomen en vier ton aan cash, deels verstopt in koffers in een kruipruimte onder een woning.
Jonathan van der L. biecht alles op. Alle details komen op tafel. Maar benadrukt hij: Frederique heeft er niets mee te maken. In een verhoor speelt hij twee troeven uit. Hij wil alle miljoenen wel teruggeven maar verbindt daar voorwaarden aan.
Hij is de enige die bij het geld kan, dat staat op bankrekeningen in het Caribische eilandenrijk Saint Vincent en de Grenadines. „Dus hebben jullie mij nodig”, zegt hij doodleuk in verhoor. „Ik heb gelezen dat er wellicht ook aangifte gedaan gaat worden in Zwitserland, daarover wil ik afspraken maken.” Kort gezegd doet hij het volgende aanbod: hij boekt alle miljoenen naar justitie, mits hij de garantie krijgt dat er geen andere straf- of civiele zaken worden aangespannen.
Maar de deal ketst af.
In het proces-verbaal schrijven de rechercheurs: „In voorgaande verhoren heeft u ‘schoon schip’ gemaakt, u heeft bekend dat u zich geld heeft toegeëigend dat u onder u hield voor iemand anders, te weten uw werkgever, ‘De Noorse Broeders’. (...) U wilt een ‘deal’ met de Noorse Broeders dat zij geen civiele zaak zullen aanspannen en dat zij, naast deze aangifte, niet in enig ander buitenland aangifte tegen u zullen doen. De officier van justitie heeft aangegeven aan deze voorwaarde geen medewerking te willen verlenen.”
Dan komt Jonathan van der L. met zijn tweede troef. Hij claimt dat het geld dat hij heeft gestolen mogelijk ‘fout geld’ is. Hij wil wel een dagje uit de cel, een uitstapje maken naar de officier van justitie van het functioneel parket in Zwolle om uit de doeken te doen hoe dat dan precies zit met dat geld.
Feitelijk doet hij zichzelf daarmee in de aanbieding als ‘kroongetuige’ tegen de orthodox-christelijke organisatie waar hij jarenlang voor werkte: „Het is ook een probleem dat het niet gegarandeerd is dat het geld door de Noorse broeders op legale wijze is verkregen. Daar kan ik mijn hand niet voor in het vuur steken. Ik zou dit dan ook graag met de officier zelf willen bespreken”, verleidt hij zijn rechercheurs.
En die troef -de suggestie dat Het Netwerk op dubieuze wijze aan zijn miljoenen is gekomen - ligt sindsdien op tafel. Officier van justitie Edo Edens, zaaksofficier bij het functioneel parket, lijkt er gevoelig voor. Want het onderzoek strekt zich inmiddels uit naar de herkomst van de miljoenen.
Een ex-lid van de Noorse Broeders zet grote vraagtekens bij de financiële constructies, die boven water zijn gekomen door het bedrog van de gevallen kerkbestuurder: „Waarom wil je als christelijke geloofsgemeenschap (...) waar openheid en eerlijkheid kernwaarden zouden moeten zijn, je charitatieve gelden wegzetten in een constructie waarbij het over het algemeen onmogelijk is te ontdekken wie de eigenaar van de gelden is?” Dit ex-lid heeft inmiddels de Autoriteit Financiële Markten (AFM) ingelicht.
Vorig jaar al weigerde de officier de miljoenen terug te storten, blijkt uit e-mailverkeer, omdat „het onderzoek van de rechter-commissaris nog niet is afgerond, geenszins vaststaat wie de rechthebbende is en onduidelijk is op welke wijze en onder welke titel de gelden bij uw cliënten terecht zijn gekomen.”
En de buit? Ruim vier miljoen ervan stond geparkeerd bij de Euro Pacific Bank (3,3 miljoen euro) op het Caribische eilandenrijk Saint Vincent en de Grenadines. En op een bankrekening van de Abu Dabi Bank (1,2 miljoen) in het golfstaatje Dubai, op naam van ‘high-class-escort-dame Frederique P.
