Inge Wijers speelt in 'De Sterke Wil' toneelschrijver Kate Fletcher, die zich voordoet als man om binnen te komen bij het toneelgezelschap rond William Shakespeare. Foto: Koen Timmerman
‘Hello’, klinkt het halverwege De Sterke Wil met een iel stemmetje vanuit een geopend luik in het toneel. Het is 1 van de 2 regels tekst die William Shakespeare heeft in het stuk, dat Jan Veldman schreef over het toneelgezelschap rond The Bard.
Het Shakespearetheater Diever bestaat 80 jaar en dat wordt gevierd. Er is een jubileumboek in de maak, de zomervoorstelling As you like it wordt extra feestelijk met live huwelijksvoltrekkingen op het podium, maar eerst is er de speciale jubileumvoorstelling in het Globetheater. Op 7 maart is de première.
„Het leek me mooi om een aparte voorstelling te maken met heel veel Shakespeare-elementen erin”, vertelt artistiek leider Jack Nieborg. „Een beetje zoals de musical Shakespeare in love.” Dat stuk, gebaseerd op de gelijknamige film uit 1998, gaat over het (fictieve) liefdesleven van de grote toneelschrijver.
Vrouw op toneel immoreel
„Ik ben jarenlang bezig geweest om de rechten ervan te krijgen”, zegt Nieborg. „Die bleken bij Disney te liggen. We hebben van alles geprobeerd, maar het lukte niet omdat we een amateurgezelschap zijn. Toen dacht ik: Dan maken we onze eigen Shakespeare in love wel.”
Nieborg benaderde schrijver Jan Veldman. „Het verzoek was om iets met vrouwen- en mannenrollen te maken”, vertelt Veldman. „In de tijd van Shakespeare mochten alleen mannen toneelspelen. Een vrouw op toneel werd als immoreel gezien. Schrijven was ook iets voor mannen.”
Daarom bedacht Veldman een verhaal over een vrouwelijke toneelschrijver, Kate Fletcher (een rol van Inge Wijers). Verkleed als man probeert zij een toneelstuk over Cleopatra aan de man te brengen bij het toneelgezelschap van Richard Burbage (gespeeld door een andere Diever-coryfee, Dick van Veen).
Burbage was eind zestiende, begin zeventiende eeuw een gevierd acteur en theaterondernemer in Londen. Hij werkte nauw samen met Shakespeare. Veldman: „Er waren destijds wel vrouwelijke schrijvers, maar hun stukken werden alleen in kleine kring uitgevoerd.”
Vrolijke genderchaos
Kate Fletcher is een vrouw die binnendringt in een mannenwereld. „Zie het maar als een soort revanche”, zegt Nieborg. „Omdat het toen niet mocht, doen wij het nu wel.” Dat de vrouwelijke geldschieter van Burbage (een rol van Lisa Hulskamp) verliefd wordt op de als man verklede toneelschrijfster zorgt voor complicaties.
Veel personages in De Sterke Wil zijn gebaseerd op historische personen. Dat Nieborg beroemde mannelijke acteurs uit Shakespeares tijd, zoals William Kempe en Thomas Poope, door vrouwelijke acteurs laat spelen (Eke Born en Shura Keja) maakt de vrolijke, Shakespeareaanse genderchaos compleet.
Toneelspelers die in 'De Sterke Wil' van Shakespearetheater Diever het toneelstuk van Kate Flechter gaan uitvoeren. Foto: Koen Timmerman
William Shakespeare zelf krijgen we in De Sterke Wil overigens niet te zien. „Hoe moet je die man nou uitbeelden”, vraagt Nieborg zich hardop af. „Dat wordt altijd een lachertje.” Daarom hoor je alleen twee keer zijn stem van onder het podium. „Hij zegt ook nog een keer: ‘Shall I be there? Or not?”
Het is een van de vele directe en indirecte verwijzingen naar werk en leven van Shakespeare, die in De Sterke Wil verwerkt zijn. „Het verhaal gaat dat Shakespeare een keer de geest van Hamlet heeft gespeeld”, vertelt Nieborg. „Nu is hij zelf een soort geest onder het podium.”
Malle Pietje-decor
Veel andere verwijzingen zijn duidelijker. „Soms wordt het in het stuk benoemd, zoals de neus van Shylock”, vertelt Nieborg. „Maar ik heb tijdens het maakproces ook steeds meer teksten uit oude stukken ingevoegd.” Grinnikend: „We kunnen er wel een Shakespeare-bingo bij gaan organiseren.”
In decor en kostumering zijn verwijzingen naar oude Shakespeare-uitvoeringen in Diever verwerkt, zoals de grafkist uit Wintersprookje en het standbeeld uit Antonius & Cleopatra. „Ik wilde graag een Malle Pietje-decor dat helemaal vol ligt met attributen. Als een soort museum van 80 jaar Shakespeare in Diever.”
In die 80-jarige geschiedenis is De Sterke Wil pas het tweede stuk op het repertoire van de toneelvereniging dat niet door Shakespeare is geschreven. Alleen Henrik Ibsen ging Jan Veldman voor. In 1949 werd diens Peer Gynt in de bossen bij Diever uitgevoerd, onder regie van dokter Dirk Broekema.
„Een hele eer”, zegt Veldman. „Als je de rest Shakespeare noemt dan is het inderdaad pas het tweede stuk”, beaamt Nieborg met een brede glimlach. De artistiek leider heeft in de ruim 25 jaar dat hij nu werkzaam is in Diever naam gemaakt met zijn eigenzinnige vertalingen en bewerkingen.
Koor tussen het publiek
Nieborg voerde in Diever ook tal van toneelvernieuwingen door. Laatste loot aan die stam zijn de live huwelijken die komende zomer in het openluchttheater worden gesloten aan het slot van As you like it. Ook in De Sterke Wil komt hij weer met iets nieuws: een koor dat tussen het publiek zit en af en toe in gezang uitbarst.
De Sterke Wil wordt in maart 26 keer uitgevoerd in het Globetheater. Inmiddels zijn ook de repetities van As you like it begonnen. Is dat niet verwarrend? „Het is een ander stuk dat in een totaal andere fase van het maakproces zit”, zegt Nieborg. „Die repetities voelen als een avondje ontspanning!”
Toneelspeler Francis Beaumont (gespeeld door Siebren de van der Schueren) schenkt Kate Fletcher een kiezel (en een mooi verhaal) als teken van zijn liefde. Foto: Koen Timmerman
26 voorstellingen
De Sterke Wil gaat op zaterdag 7 maart in première in het Globetheater in Diever. Op 5 en 6 maart zijn try-outs. Andere speeldata: 12, 13, 14, 19, 20, 21, 26, 27 en 28 maart. Elke dag zijn er twee voorstellingen, de eerste om 19 uur en de tweede om 21 uur (op 12/3 en 14/3 zijn de vroege voorstellingen uitverkocht). Op zondag 15 maart zijn er matineevoorstelling om 14 uur (uitverkocht) en 16 uur. Voor kaartverkoop en informatie zie shakespearetheaterdiever.nl.
'De Sterke Wil' van Shakespearetheater Diever bevat tal van verwijzingen naar toneelstukken van Shakespeare. Dit is één van de eerste (een repetitie van 'Hamlet'). Foto: Koen Timmerman
