Eline (31) maakt theatrale audio-ervaring over SRV-wagen van pake Joop, en wat er allemaal verloren is gegaan. ‘De sociale functie’

Ze ziet zichzelf nog zitten, voorin de SRV-wagen van pake Joop. Logeren bij pake en beppe, en dan mee op de ronde. Meemaken wat pake meemaakte: de route in Dokkum en wat omliggende dorpen, stilstaan, afwachten tot de vaste klanten komen (vrijwel steeds vaste klanten), praatje maken, hun verhalen aanhoren.

De boodschappen binnen neerzetten („Hij had een enorm sleutelbos”), en soms kijken of er iets aan de hand was. Als vrouw Veninga niet zoals gewoonlijk om negen uur bij de bus verscheen.

Zo heeft hij wel mensen geholpen, gered zelfs, als ze onmachtig in bed of in de gang lagen. Toch ook een taak voor de melkboer, bijkomend maar „een heel belangrijke sociale functie.” Ze sprak voormalige klanten van haar opa, die zich vertwijfeld afvroegen toen hij ermee stopte: „Hoe moet dat nu?”

Al vindt zoiets altijd wel weer zijn weg. „Het kan niet meer terug, dat weet ik ook.” Ook dat is een van de thema’s in SRV, de ‘audio-ervaring’ die ze gemaakt heeft en die zich daadwerkelijk afspeelt in zo’ n voormalige, maar nog altijd als rijdende winkel in gebruik zijnde SRV-wagen - bijna die van haar opa.

Hoe de dingen veranderd zijn in de loop der jaren, hoe we dingen kwijtgeraakt zijn en weer terug moeten zien te vinden.

In deze tijd kun je je boodschappen ook heus wel thuisbezorgd krijgen, maar dan op elk gewenst tijdstip en via flitsbezorgers (zoals Flink) in tien minuten als het moet. Maar wie maakt een praatje met zo’n bezorger - elke keer een andere?

„Het wordt steeds meer ieder voor zich. Die melkboer stond voor vertrouwen, voor samenzijn ook. In zo’n bus kon het heel gezellig zijn. Joop komt weer langs!”

Tine heette de SRV-wagen van Joop Zwaagstra, vernoemd naar zijn vrouw. Zij drong er bij hem op aan om het eens wat rustiger aan te doen, en zo nam hij afscheid van zijn nering - tien jaar geleden, hij was al 70. Nu is hij 80, nog kwiek en springlevend, en zijn verhalen vormen een belangrijke bron voor de audio-ervaring die SRV is.

Pake Joop had veel plezier in zijn werk, anders was hij wel eerder gestopt. Al overwoog hij dat wel eens, omdat het allemaal minder werd. De komst van de supermarkten, dat soort ontwikkelingen. Daaover kon haar oom, pake Joops zoon Roelof Zwaagstra, ook mooi vertellen.

Ook Roelof zat als kind graag op die wagen. Hij stond zelfs op het punt om ‘m op zeker moment over te nemen, maar pake Joop ried het hem af. Juist vanwege die minder gunstige zakelijke vooruitzichten. Roelof maakte de overstap naar de wereld van de supermarkt: inkoper bij de Plus.

Daar maakte hij in relatief korte tijd erg veel veranderingen mee, wat Eline ook weer een extra laag voor in haar project bezorgde. Een beetje supermarkt heeft al iets van 25.000 verschillende producten, terwijl er in zo’n rijdende winkel hooguit 700 passen. „zoveel verschillende toetjes heeft zo’ supermarkt al.”

Hoe gaat de toekomst eruit zien, waar gaat het heen? In de Verenigde Staten wordt al geëxperimenteerd met een supermarkt waar je geen mens aan personeel hoeft tegen te komen, waar je geld automatisch wordt afgeschreven. Geen mens!

Oeh, denkt Eline dan. Maar aan de andere kant: „Ik schrok laatst al toen de cassière me vroeg hoe mijn dag was. Hoe gaat dat dan over tien, twintig jaar? Kome de boodschappen dan met drones? De mensheid gaat het nog missen, „de plek in die wagen, het gevoel dat je je verhaal kwijt kon, dat je elkaar vertrouwde.”

Hoewel het ook weer zo is dat de SRV destijds al een stap was richting schaalvergroting. De SRV (’slaap rustig verder’ grapt pake Joop dan, maar eigenlijk: ‘samen rationeel verkopen’) werd rond 1966 opgericht door latere Philps- en Sara Lee-topman Cor Boonstra, om verschillende tot dan toe zelfstandig opererende melkboeren (voornamelijk) en andere venters te verenigen. Maar wie daar niet in meeging, legde het af.

Boonstra’s vader was er zo een, een melkboer. Cor Boonstra, opgegroeid aan de Leeuwarder Nieuweburen, vertelde graag hoe de Boonstra’s melk leverden aan de drukkers van de Leeuwarder Courant, om loodvergiftiging tegen te gaan.

Eline de Vries werd geen melkboer, ook geen dominee (ooit wel een wens). Ze is theatermaker - onder andere bij Tryater en Firma Draaijer & De Vries (samen met Romke Gabe Draaijer). SRV maakt ze onder de vlag van talentenprogramma Station Noord en de Drentse locatietheatergroep Peergroup (artistiek leider: Leeuwarder Dirk Bruinsma), die wel vaker voorstellingen maakt over de voedselketen en wat daarbij komt kijken. En 'audio-ervaringen’, wat SRV ook is.

Een heel intieme bovendien, met maximaal vier bezoekers per keer. Die krijgen een boodschappenlijstje mee en een koptelefoon op. En dan maken ze het mee: een ervaring van een half uur, in 4D-audio. Voor de ‘immersieve’ ervaring: het geluid komt van alle kanten je oren binnen, tenminste, zo lijkt het. „Je hoort opa voor je, de klanten naast je. Je hebt het gevoel dat je in die wagen bent, en mee op weg gaat.”

Dat ben je ook, voor een laagje extra werkelijkheid, „maar dan met allemaal mensen om je heen. Het is echt absurd hoe je mensen met geluid in een andere wereld kunt krijgen.” Je hoort Eline zelf, haar oom, haar opa, de klanten, de kassa, je eindigt bij de zuivelafdeling. „Het hele verhaal waar wij het nu over gehad hebben, maar dan in een half uur.”