Sem van Gelder stopt, maar Swingmaster blijft in Groningen. ‘De mooiste baan die er bestaat’

In 1978 begon Sem van Gelder platenwinkel Swingmaster, samen met Leo Bruin. Een speciaalzaak voor jazz en blues; die was er nog niet in Groningen. Maar door de kennis van beide heren raakte de platenshop tot ver over de landsgrenzen bekend. Muziekliefhebbers tot in Japan wisten – en weten nog steeds – de weg te vinden naar de jazzshop in Noord-Nederland.

Waarom Van Gelder moet stoppen, vindt hij niet nodig om te vermelden. Belangrijker vindt hij het – en hij is er ook trots op – dat Swingmaster blijft bestaan en wordt overgenomen. „Misschien werd het ook wel tijd voor mij om te stoppen. Ik ben al 77 jaar…’’, merkt Van Gelder op, die de zaak in zijn eentje voortzette nadat Bruin met pensioen ging. Aanvankelijk nog op de vertrouwde plek aan de Kruitlaan, achter de schouwburg, en sinds ruim tien jaar in een groter pand aan de Pelsterstraat. ,,Als je bedenkt hoeveel platen daar nu staan. Alleen al in de schappen, en ook op de vloer en in het magazijn. Vráchtwagens vol…!’’

Een wandelende jazzencyclopedie. Zo zou je Sem van Gelder kunnen noemen. Niet alleen weet hij veel van de Amerikaanse jazzgeschiedenis, ook is hij thuis in de Nederlandse improvisatiemuziek, stond hij vele jaren op North Sea Jazz en was hij betrokken bij veel jazzactiviteiten in Groningen. Van Gelder wijst naar een boek op tafel: een recent verschenen overzicht van posters van muziekpodium Vera. ,,Daar speelden in de jaren 70 al grote jazzartiesten zoals Philly Joe Jones en Max Roach. Ongelofelijk. Voor een heel orkest van Sun Ra betaalde je maar een paar gulden entree!’’

Hij hemelt de Veendammer jazzpianist Rein de Graaff op. „Die haalde hier jarenlang allemaal Amerikaanse muzikanten naar toe. Velen beseffen dat niet, maar daarmee heeft hij een grote invloed gehad op de Nederlandse jazzscene.’’

Een anekdote heeft Van Gelder ook altijd wel paraat. Hij moest eens saxofonist Archie Shepp van de trein halen. „Hij wilde graag naar een coffeeshop. Wiet inkopen. ‘Is dit wel genoeg voor twee dagen?’, vroeg hij. Man, dit is wel voor twee weken…! In één dag was het al op, hahaha!’’

Hij vertelt ook een verhaal over een mevrouw bij wie hij onlangs, vanwege onderzoek in het ziekenhuis, op de kamer terechtkwam. Haar dochter kwam langs met een tas vol platen, waar ze blijkbaar even mee zat. „Ik zei: die platen moet je nóóit wegdoen. Die muziek, dat is jouw moeders leven. ‘Zo had ik het nog niet bezien’, zei die dochter, die ineens heel anders naar die tas keek.’’

Op een ander moment vertelt Van Gelder over een partij platen van het label Impuls, die hij eens op de kop tikte. „Coltrane, Shepp, noem ze maar op. Geweldige opnames. Ik heb ze nog steeds. Een mooi rijtje in de kast.’’ Dan hoort hij van zijn zoons Gideon en Ben, die allebei in meer of mindere mate actief zijn in de jazz, dat ze eigenlijk wel geïnteresseerd zijn in zulke platen. „Maar ze durven ze bijna niet mee te nemen. Want, zeggen ze, achter elke plaat zit wel een verhaal…’’

Opvallend is, dat de langspeelplaat nooit verdwenen is bij Swingmaster, ondanks de komst van bijvoorbeeld cd’s of internet. „Je ziet zelfs dat de interesse voor streamingdiensten afneemt’’, stelt Van Gelder. „Men heeft geen contact meer met de muzikanten. Dan weet je misschien nog wel wie de artiest is die je hoort. Maar wie die fantastische drummer is of wie er verder meespelen, daar kom je dan niet zo makkelijk achter. Bij een lp heb je tenminste een hoes die je kunt bekijken en waar informatie op staat. Met een plaat heb je echt iets in handen en je kunt hem ook doorgeven of uitdelen.’’

Hij maakt een vergelijking met een bezoek aan iemand. „Als je in zo’n Ikea-huis komt, weet je niet wie daar woont. Pas als je de boeken en de platen in de kast ziet, dan weet je beter bij wie je bent.’’

In een eerder interview vertelde Van Gelder over zijn dagelijkse routine in Swingmaster. ‘Ik kom de zaak binnen, pak een kop koffie, steek een sigaar op en draai de muziek die ik mooi vind. Dat is een luxe.’ Ja, het is de mooiste baan die er bestaat, beaamt hij nu weer. „Het is geen bederfelijke waar wat in de winkel staat. En die ene lp, die je maar niet verkoopt – ook daar zal eens die ene klant voor komen. Geduld.’’

Mist hij dat niet: de winkel, de klanten, de eigen muziek? Naar wat voor muziek luistert hij nu? „De top 10 verandert altijd wel wat. Op dit moment staat op 1 Olé van John Coltrane. Wát een energie. Dan Thelonious Monk. Shepp. Roland Kirk. Miles Davis, natuurlijk. Abbey Lincoln: haar vind ik de beste jazzzangeres. En je moet ook écht luisteren. Het liefst ’s avonds na tien uur, met de lichten uit. En luid. Want muziek wordt vaak te zacht gedraaid. Luid en in het donker. Dán hoor je echt alles en komt de muziek binnen.’’