Makers undergroundmuziek vinden elkaar: ongefilterd en recht uit het hart

Het epicentrum van Nieuwe Nederlandse Naïviteit ligt in Zaandam. Joost Weemhoff, docent Nederlands, maar ook muzikant, zorgde ervoor dat er nu al twee lp’s zijn met het Nederlandstalige werk van groepen en artiesten als DOMTUIG, De Kraters, Jan Modaal, Bolster, Thor Kissing en Burger Service.

Weemhoff zelf speelt in TUPPERWAR3 en Slome Poema, ook terug te vinden op de albums. Alles is zelfgeproduceerd en Nederlandstalig. De overkoepelende titel Nieuwe Nederlandse Naïviteit dekt de lading; alles wordt gemaakt vanuit een grote onbevangenheid.

Weemhoff erkent dat er door de koppeling van alle artiesten op de albums en door ze samen te laten optreden de indruk ontstaat dat er van een ’stroming’ sprake is. ,,Maar het is eigenlijk allemaal heel spontaan gegaan. Ik speel zelf in Zaandam in TUPPERWAR3. Het is niet ons doel om een heel groot publiek te bereiken of de coole rockster te zijn. Joris Anne, ook uit Zaandam, die was cassettebandjes met zijn muziek aan het maken.’’

„Mavah Dansrijk, de drummer van TUPPERWAR3, die vond dat interessant, dus die kocht die bandjes. Joris en Mavah hebben later met Thor Kissing DOMTUIG opgericht. Op die manier is er langzamerhand een netwerk ontstaan. Rotterdam, Den Haag en Zaandam zijn daar belangrijke plekken in, maar er zijn ook deelnemers uit Groningen, Antwerpen en Amsterdam. Het breidt ook uit. We treffen elkaar op de plekken waar wordt opgetreden.’’

Weemhoff wist voor de albums subsidies te krijgen, waardoor de groepen en artiesten zelf geen andere bijdrage hoefden te leveren dan hun muziek, die wel speciaal voor de albums gemaakt moest zijn. Vanwege de diversiteit van het gezelschap, ook in de zin van wat tegenwoordig neurodiversiteit heet, was het aanvragen van subsidie mogelijk.

In sommige nummers worden mentale problemen bezongen. Thor Kissing, die in Alphen aan den Rijn woont, heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij autisme heeft. Ondertussen treedt hij in heel Nederland op, eind vorig jaar nog in Paradiso in Amsterdam tijdens de ’Nacht van het Absurdisme’, waar een groep enthousiaste fans vooraan stond om geen detail te missen. Nummers als Juffrouw Doos en Hamertje Tik werden meegezongen.

De muziek is wel eens ’outsider pop’ genoemd, een verwijzing naar ’outsider art’, die over het algemeen wordt gemaakt door mensen met een mentale beperking. ,,Met dat soort labels moet je erg oppassen’’, vindt Weemhoff. ,,Het is ook niet onze taak om mensen en de muziek te gaan beoordelen. Als iemand met hart en ziel iets maakt, dan is het goed. Over Joris Anne bijvoorbeeld zeggen mensen wel eens dat het moeilijk beluisterbaar is wat hij maakt, maar hij zingt over zijn leven, op zijn manier. Doe het maar eens na. Thor Kissing heeft sinds 2017 twintig albums gemaakt, die is ongelooflijk productief en die gaat helemaal voor zijn muziek. Hij werkt keihard en heel precies, werkt ook samen met heel veel mensen.’’

De muziek van de deelnemers aan de albums loopt sterk uiteen, maar een rode draad is wel dat er meestal een basis is van elektronische muziek, waarop de teksten vaak zonder melodie, rijm of metrum worden uitgesproken. Piet Leegwater uit Den Helder bijvoorbeeld, spreekt over vrij drukke, abstracte elektronische muziek de tekst uit: ’Ik geloof, ik geloof, ik beloof, ik beloof, ik wor niet boos’. Of in Geen Poëet van De Kraters: ’Misschien heb ik wel een beetje dyslexie. Ik ben nog nooit getest, maar je weet het nog zo net niet’.

Weemhoff: ,,Het eerste album werd gepresenteerd in de Bovenkruier in Zaandam, een soort buurthuis. Er was niet veel publiek, maar er traden van 12 uur ’s middags tot elf uur ’s avonds op twee podia vijftien artiesten op en dat werd een heel bijzondere dag. Het idee was om het daarbij te laten. Maar vanuit verschillende hoeken kwam de vraag voor een tweede plaat. En er komt dus een derde aan. Dat is wel de laatste die ik doe. Het wordt een dubbel-lp, met allemaal nieuwe artiesten. Ik wil die Epiloog noemen. Thor is het er niet mee eens dat het stopt, hij vindt het veel te leuk. Maar mijn energie is ook niet eindeloos.’’

De tweede plaat werd recent gepresenteerd in De Nieuwe Anita in Amsterdam, een ideale plek voor deze muziekstroming; een gezellige huiskamersfeer, met toch een volwaardig poppodium.

,,Geen van de artiesten heeft het doel beroemd te worden en in grote zalen te spelen. Daar is trouwens tegenwoordig ook geen flikker meer aan. De mainstreampoppodia hebben te maken gehad met enorme bezuinigingen, waardoor ze veel tributebands programmeren en minder bands met eigen muziek. Het grote publiek vindt dat dan leuk, maar de culturele geest wordt op die manier niet levend gehouden. Het is eerder geestdodend. Wij zijn de underground van de underground. Ik wil ook de Randstad uit. Vorig jaar waren we in Vera in Groningen, afgelopen weekend in Nijmegen, in De Onderbroek, een kraakpand. Dat is wel heel vet hoor.’’

Groot pleitbezorger van de muziek van Nieuwe Nederlandse Naïviteit is Lucky Fonz III, de artiestennaam van Otto Wichers, die tot voor kort ook nog in Zaandam woonde. Hij is bevriend met Joris Anne en doet op de laatste lp ook mee met DOMTUIG, op het nummer Alles verloren.

,,Bij de eerste plaat overwoog ik ook al hem te vragen’’, zegt Weemhoff. ,,Maar wanneer je geen plaat hebt, is er ook niks, dus dan moeten mensen je maar geloven en vertrouwen hebben in wat je aan het doen bent. Ondertussen begint het wel echt te leven. Een journalist die bij The Guardian werkt heeft een verhaal over ons geschreven en ook bij andere muziekpers begint meer belangstelling te komen. Dat we samen op die platen staan geeft toch een bijzonder gevoel. Iedereen waardeert elkaar. Niet van alle artiesten ga je thuis zomaar een album opzetten, mijn collega’s en mijn dochter van 15 zijn moeilijk te overtuigen van deze muziek, maar het is wel altijd leuk. Ik maak wel eens onderscheid tussen goeie bandjes en leuke bandjes. Bij ons zitten heel goeie bands en artiesten, maar het is in ieder geval altijd leuk. Je moet de humor er ook van inzien.’’

Van activisme is weinig tot geen sprake bij de Nieuwe Nederlandse Naïviteit. Wel is een van de deelnemende dichters, er wordt ook aan gesproken woord gedaan, recent in Engeland achter de tralies beland omdat hij een standbeeld van Churchill in Londen had beklad. ,,Er zijn wel undergroundstromingen die activistischer zijn, zoals ’Girls to the Front’, bands die allemaal een frontvrouw hebben. Heel leuke stroming, met een politieke boodschap. Dat hebben wij niet. Het staat vooral voor inclusiviteit, als het uit jezelf komt en dit is wat je wil zeggen, is het goed.’’

Of zoals Niek Hilkmann het in de tekst achterop de hoes van de tweede lp verwoordt: ’Vanuit de schemer voegden verre vrienden, vage familie en vreemde vogels zich bij de bonte stoet. Niemand was alleen en iedereen was erbij. Zo reisden ze verder en zo moest het zijn, tot iedereen uiteindelijk weer uit zicht verdwenen was.’