Thierry (40) uit Meerstad is laaggeletterd en dat heeft impact: ‘Je houdt je stil in Whatsapp-groepen uit angst voor spelfouten’

Naar schatting 65.000 volwassenen in de provincie Groningen hebben moeite met lezen, schrijven of rekenen. In Drenthe gaat het om zo’n 45.000 mensen. En dat zijn heus niet alleen maar de stereotype bijstandsmoeders of werkloze vaders in een achterstandswijk, stelt documentairemaakster Rianne Aalbers, die in Letters die dansen drie laaggeletterde Groningers volgt met heel verschillende verhalen. „Ik wilde juist laten zien dat het op allerlei plekken speelt. En wat de impact is op het leven van laaggeletterde mensen.”

Bij Thierry Cupido – welbespraakt, mooi koophuis in Meerstad, nette kleding – zou je het bijvoorbeeld niet direct verwachten. Maar hij liep in zijn leven wel degelijk tegen problemen aan. „Ik wilde gewoon een goede baan. Alleen stond er bij vacatures altijd de vereiste ‘uitstekend in woord en geschrift’. En dat was voor mij heel lastig. Daarom heb ik vaak niet gesolliciteerd, terwijl de baan mij wel aansprak.”

Op een dag trok hij toch de stoute schoenen aan. „Ik zag een heel leuke vacature en ik dacht – eigenlijk net als bij mijn deelname aan deze documentaire: niet te lang nadenken, er gewoon voor gaan. Toen kreeg ik de baan, maar ik kon mijn werk eigenlijk niet goed uitvoeren.”

Maar ook buiten zijn werk ervoer Thierry hinder: „Tegenwoordig zitten we per persoon denk ik minimaal in dertig Whatsapp-groepen. Ik zeg daarin altijd heel weinig, want ik denk: dan maak ik straks weer een spelfout, dat komt stom over, dus dat doe ik maar niet. Maar ja, dat is niet lekker kletsen. Je doet veel minder mee dan mensen die geen achterstand hebben in lezen en schrijven.”

In de documentaire worden naast Thierry ook Simone uit Ter Apel en Ricardo uit Winschoten geportretteerd. Aalbers toont hoe Ricardo zijn zoontje niet goed kan voorlezen en hoe Simone moeite moet doen om haar baan in de kinderopvang te behouden als de eisen over taalbeheersing daar ineens strenger worden. Laaggeletterdheid heeft dus invloed op allerlei levensgebieden. Het heeft diverse oorzaken, maar vaak is er sprake van een achterstand die al op jonge leeftijd is opgelopen en die nooit goed is gezien door ouders of school. Bijvoorbeeld doordat er vroeger veel minder bekend was over dyslexie.

„Ik werd vanwege mijn eerdere werk gevraagd om deze documentaire te maken”, zegt Aalbers, die eerder films maakte over onder meer dakloosheid. „Het is voor gemeenten, bibliotheken en Taalhuizen die hulp willen bieden heel moeilijk om laaggeletterde mensen te bereiken. Er is veel schaamte en mensen hebben vaak al een manier ontwikkeld om ermee te leven. Formulieren mee naar huis nemen en door hun partner laten invullen, bijvoorbeeld, of bepaalde dingen vermijden.”

Aalbers hoopt dan ook dat ze laaggeletterde mensen weet te bereiken met haar documentaire. „Dat mensen zichzelf of iemand uit hun omgeving erin herkennen en zien waar ze hulp kunnen krijgen.”

Thierry benadrukt dat mensen er zelf aan toe moeten zijn om hulp te vragen: „Als je het niet wilt, dan heeft hulp aanbieden ook geen zin. Je moet zelf die stap willen zetten.” Voor hem kwam dat punt toen hij zijn nieuwe baan kreeg. „Ik ben naar mijn leidinggevende gegaan en heb het hem verteld, nadat ik eerst had uitgezocht waar ik hulp kon krijgen.” Thierry belandde uiteindelijk na een zoektocht via cursussen en mbo-scholen bij het Taalhuis, waar hij elke week een-op-een begeleiding kreeg van een vrijwilliger. „Dat heeft mij het meeste geholpen.”

Toch betekent hulp meestal niet dat je helemaal van het probleem afkomt, laat Aalbers zien. Dat merkt Thierry ook. „Je leert er wel mee omgaan. Maar in mijn baan – ik werk in het management bij een IT-afdeling – moeten we ieder jaar certificaten halen. Daar heb ik de afspraak over kunnen maken dat ik dat niet meer doe. Dat lukt gewoon niet. Daar ging mijn werkgever gelukkig mee akkoord, maar anders had ik een andere baan moeten zoeken.”