Tv-programma Vroege Vogels op zoek naar de waterspitsmuis bij het Leekstermeer. ‘Wat een joekel!’

„Dat is nummer één!”, roept Menno Bentveld opgetogen. De crewleden van ‘Vroege Vogels’ joelen luid als er een waterspitsmuis in een van de vallen blijkt te zitten. „Dit is echt heel cool. Wat een ontzettend mooi diertje is dat! Moet je dat snuitje zien!”

Ook de jonge ecologen van de JNM - Jongeren in de Natuur, die in opdracht van het Groninger Landschap de muizenpopulatie in het gebied onderzoeken, zijn verrukt.

Bentveld verkent vandaag voor het programma het veenweidegebied de Lettelberterpetten, bij het Leekstermeer pal ten zuiden van de A7. Het is onderdeel van De Onlanden, het waterrijke natuurgebied dat onder toezicht staat van Het Groninger Landschap. De crew die zich om 8 uur verzamelt telt - inclusief verslaggever en fotograaf van deze krant én de vier JNM-onderzoekers - twaalf man. „Met zoveel mensen ben ik nog nooit op stap geweest”, verklaart de presentator, die al bijna twintig jaar is verbonden aan het radio- en tv-programma.

‘Vroege vogels’, dat zich afficheert als ‘advocaat van de natuur en spreekbuis van het milieu’, is binnen de Publieke Omroep een instituut. Wekelijks van februari tot oktober gaat het team van het BNNVara-programma ergens in Nederland de natuur in. „Weer of geen weer, we draaien altijd”, zegt Bentveld die op de parkeerplaats van het verzamelpunt net zijn hoge rubberlaarzen aantrekt.

Dat laatste is geen overbodige luxe. Het natuurgebied de Lettelberterpetten is vrij drassig, zeker nu het de hele dag miezert. Het is bovendien vrij koud. Dat is de voornaamste reden dat Bentveld vandaag helaas niet, zoals het plan was, de heikikker verwacht aan te treffen. Baltsend met zijn kop boven het water schijnt het mannetje een magisch blauwe kleur te vertonen om het andere geslacht te verleiden. Helaas, dat gaan we niet zien.

„Tijdens het draaien vallen sommige onderwerpen af, maar er komt ook weleens wat bij”, verklaart Bentveld. „We bivakkeren iedere week twee dagen en twee nachten in een gebied. We overnachten er ook. Het is net scouting. Met de natuurbeheerder en deskundigen werken we het programma uit. We weten altijd wat we gaan doen, maar niet wat we allemaal tegenkomen of missen.”

De Lettelberterpetten is volgens beheerder Bert Speelman van Het Groninger Landschap een natuurgebied met een specifieke flora en fauna. „In de sloten en op de percelen zitten veel bijzondere soorten, zoals de groene glazenmaker. Van deze libel hebben we gisteren voor het programma nog opnamen gemaakt.”

Vandaag is alle aandacht gericht op de waterspitsmuis. Dit roofdiertje is de grootste van de zeven spitsmuissoorten die Nederland rijk is. Speelman: „Ze is tamelijk zeldzaam, maar hier zitten redelijke aantallen. Dat is vooral te danken aan de ruige slootoevers en het schone water, waar veel krabbenscheer in zit. Het bevat genoeg waterdiertjes, want daar leeft de waterspitsmuis onder meer van.”

Voor het onderzoek hebben Speelman en vier leden van JNM op diverse plaatsen aan de oevers van sloten ‘livetraps’ uitgezet: gecamoufleerde vallen waar de waterspitsmuis met voer naarbinnen wordt gelokt, waarna een klepje achter haar dichtklapt.

Het beestje met haar donkere rug- en witte buikvacht weet niet wat haar overkomt als ze vanuit de livetrap rollebollend in een doorzichtig zakje valt. Terwijl op de achtergrond het gemotoriseerde geruis op de A7 is te horen, wordt ze van alle kanten bespied door de priemende ogen van de crewleden.

Daarna wordt ze in een glazen kooitje tentoongesteld aan de natuurfilmer van ‘Vroege Vogels’, die de waterspitsmuis in al haar pracht en praal vastlegt op de camera. Daarna wordt ze weer vrijgelaten. En weg is het ranke beestje.

Verderop blijkt er nog een exemplaar gevangen, al twijfelen de JNM-leden of het wel een waterspitsmuis is. Een van hen moet hem even in de hand nemen om het pleit te beslechten. „Nee, het is een bosspitsmuis”, concludeert hij op grond van het formaat van haar staart.

Maar bij de volgende vondst in een livetrap zijn ze unaniem in hun oordeel. Dit is weer een onvervalste waterspitsmuis. „Wat een joekel”, roept Bentveld bewonderend.