De dappere regisseur John Cassavetes kon het als geen ander: gevoelige en openhartige films maken. In augustus vertoont Forum Groningen zijn beste werk
John Cassavetes met zijn vrouw Gena Rowlands in 'Love Streams' (1984).
De beroemde Amerikaanse regisseur John Cassavetes maakte vijftig jaar geleden de prachtige dramafilm A woman under the influence (1974). Het Forum Groningen eert de vermaarde pionier van de onafhankelijke film en vertoont in augustus zijn beste werken.
Onafhankelijk, ongenadig en onnavolgbaar. Misschien zijn dat wel drie van de belangrijkste kenmerken van de hartverscheurend mooie films van Amerikaanse filmmaker John Cassavetes.
Cassavetes (1929-1989) was een leven lang acteur. Zo speelde hij een hoofdrol in de invloedrijke horrorklassieker Rosemary’s baby (1968) van Roman Polanski. Voor de oorlogsfilm The dirty dozen uit 1967 van Robert Aldrich pakte Cassavetes een Oscarnominatie voor beste bijrol.
Maar van acteur transformeerde Cassavetes tot auteur, oftewel een filmmaker met een zeer vergaande en persoonlijke invloed op zijn films. Met het geld dat hij met zijn acteercarrière verdiende, besloot hij onafhankelijke films te maken als schrijver en regisseur.
Uit eigen zak
In de meeste gevallen produceerde en distribueerde hij die films volledig uit eigen zak. Hij koos er bewust voor om zijn films buiten de grote filmstudio’s om te maken, zodat hij onbeperkte bewegingsvrijheid had. Met succes: Cassavetes zou uitgroeien tot dé pionier van de Amerikaanse ‘independent film’, oftewel indie-film.
Waar veel regisseurs in de hectiek van het filmmaken alles uitstippelden, koos Cassavetes bewust voor een losse, vrije aanpak. Zelden kregen de mensen voor én achter de camera zo veel vrijheid als tijdens de projecten van Cassavetes. Hij gaf de acteurs en de filmploeg de vrijheid om hun taak in te vullen zoals zij dat zelf geschikt achten. Niet veel meer nodig dan een camera en een script, vond hij.
Verhaal volgt vanzelf
Maar ook van het script mochten de acteurs gerust afwijken. Graag zelfs. Waar ze maar wilden, mochten ze improviseren. Sterker nog, debuutfilm Shadows hád in 1959 niet eens een script. De dialoog was realistischer als ze konden improviseren, was zijn gedachte. Improvisatie voegde extra kwaliteit toe, zei Cassavetes ooit. Als je de acteurs zelf met emoties laat spelen, volgt het verhaal vanzelf.
Een scène uit 'A Woman Under the Influence' (1974).
Die aanpak leidde tot natuurlijk spel en vloeiende camerabeelden. De films van Cassavetes hadden een cinema vérité-stijl, een zeer oprechte en realistische opzet die als een documentaire voelt – zo dicht benadert het de werkelijkheid. Cassavetes wil onder je huid kruipen door heel dichtbij te filmen.
Zijn films kennen geen conventionele structuur zoals we die maar al te vaak zien. Even slikken voor wie blockbusters gewend is, maar kent het echte leven dan soms wel zo’n duidelijk afgebakende structuur waarin alles altijd op zijn pootjes terechtkomt? Natuurlijk niet, maar Cassavetes durfde dat tenminste te verfilmen.
Meedogenloos
De losse stijl van Cassavetes paste uitstekend bij waar zijn films standaard over gaan: alledaagse, spontane interacties in huiselijke kring tussen manische mensen met emotionele of psychologische problemen. Cassavetes blinkt uit in het meedogenloos weergeven van het menselijk bestaan. Hij schuwt de minder fraaie en gevoelige kanten van het leven niet.
Gena Rowlands in Love Streams (1984).
Zo gaat Love streams, een van de films die Forum vertoont, over de gecompliceerde relatie tussen een broer en een zus die beiden met verlies moeten omgaan. En zijn magnum opus A woman under the influence over de wanhopige Mabel (Gena Rowlands) die zich gevangen voelt in haar rol als huisvrouw. Haar man – gespeeld door Peter Falk in ook al zo’n sterke rol – houdt zielsveel van haar, maar kan haar niet begrijpen.
Authentiek gemompel
De films van Cassavetes kunnen onmogelijk los worden gezien van zijn levenspartner Gena Rowlands, die tot zijn dood met hem getrouwd was. Ze speelde in acht van zijn twaalf films en is in alle zes films bij Forum te zien in augustus. De fenomenale actrice voelde de flexibele methode van haar man feilloos aan en komt optimaal tot haar recht in de feministische films van Cassavetes. Rowlands won de belangrijke filmprijs Golden Globe voor A woman under the influence.
Cassavetes nam artistieke risico’s en schuwde ongemakkelijk gefilmde scènes en authentiek gemompel door acteurs niet, in plaats van een perfectionistische drang naar technische professionaliteit na te streven. Hollywoodmagnaten haalden hun neus er voor op, maar bij jonge filmmakers sloeg de dappere tegendraadse benadering aan.
Trendsetter
Opeens bleek het mogelijk om een goede film te maken met slechts een handvol geld. Een groot contrast met gangbare enorme producties met giga-budgetten. Toen hij de financiering voor A woman under the influence niet rond kreeg, nam Cassavetes een hypotheek op zijn huis om de film toch te kunnen maken. Rowlands deed haar eigen make-up.
Met zijn eigenzinnige en onafhankelijke stijl zette Cassavetes een trend. Veel jonge filmmakers volgden zijn voorbeeld, de indie-film groeide in populariteit en is anno 2024 niet meer weg te denken uit het Amerikaanse filmlandschap.
John Cassavetes met zijn vrouw Gena Rowlands in 'Love Streams' (1984).
Deze maand is er de kans om zes films van de indie-pionier in het Forum Groningen te bekijken. Wie naar de films van Cassavetes kijkt, hoeft geen plat en commercieel entertainment te verwachten. Maar wie zich durft bloot te geven aan zijn gevoelige, openhartige en intieme werk, kan onmogelijk onberoerd blijven.
The Films of John Cassavetes: Shadows (1959) op 6/8, Faces (1968) op 13/8, A woman under the influence (1974) op 16/8, Opening night (1977) op 23/8, Gloria (1980) op 27/8 en Love streams (1984) op 30/8. Te zien in Forum in Groningen.
