Dit zijn de vijf beste films van regisseur William Friedkin, die maandag overleed

Dit artikel is een riskante onderneming. FIlmmaker William Friedkin vond niet dat je films zomaar met elkaar kunt vergelijken. Aan festivals die een ‘beste film’ aanwijzen had hij het land. Ook al kreeg hij nog zoveel prijzen; vijf Oscars voor The French connection, een nominatie als regisseur van The exorcist, lifetime-achievementawards op befaamde festivals.

Maar competitie? ,,Ik heb geen zin in een clubje eikels in een fucking kamer die zichzelf jury noemen en zeggen: ‘Oh! Deze La dolce vita is niet zo goed als Batman vs. Superman.’Fuck them! Fuck them all!’’, zegt hij in de documentaire Friedkin uncut (2018). Nu Friedkin maandag op 87-jarige leeftijd is overleden durven we het aan: deze vijf zijn z’n beste.

De jonge William Friedkin had zijn sporen verdiend bij de televisie, met documentaires, en had een paar speelfilms gemaakt, het vrolijke Good times, met Sonny & Cher en het gay-toneelstuk Boys in the band. Niks daaruit had de wereld voorbereid op deze ruige, grauwe politiefilm met Gene Hackman en Roy Scheider. Met daarin die bloedstollende auto-achtervolging, die Friedkin, naar verluidt, heeft gefilmd zonder een vergunning aan te vragen. Politie-films en series zouden nooit meer hetzelfde zijn. (Te vinden op Amazon Prime)

Een meisje in Washington raakt bezeten door een demon - ze vloekt, braakt, masturbeert met een crucifix tot bloedens toe. Een horrorverhaal dus, door Friedkin aangepakt op een serieuze, documentaire manier die het extra angstwekkend maakt. Ook in Nederland deelden christelijke organisaties waarschuwende folders uit. Wij zetten ‘m zeker in het lijstje met ‘engste horrorfilms aller tijden’. De Director’s Cut is op 29 september te zien bij Forum Groningen. (Apple TV, Amazon Prime)

Friedkin waagde zich aan een verfilming van Le salaire de la peur, van de Franse auteur Georges Arnaud (1950), eerder verfilmd door Henri-Georges Clouzot. Vier mannen vluchten uit de bewoonde wereld naar een afgelegen dorpje in Zuid-Amerika. Ze krijgen de kans op een financiële beloning door twee vrachtwagens met explosieven door de jungle te vervoeren. Een levensgevaarlijke missie, en dat hebben we geweten ook. Rauwe en verschrikkelijk spannende avonturenfilm. (YouTube)

Een roekeloze politieman jaagt op een genadeloze valsemunter. Wie de achtervolging uit The French connection al heel wat vond (wie niet) moet zeker To live and die in L.A. zien, waarin Friedkin zichzelf probeerde te overtreffen. Wij zaten op het puntje van de stoel. De film is in gelikte jaren-tachtigstijl verteld, denk aan Miami Vice. Cameraman was de Nederlander Robby Müller. (YouTube)

Een verbluffende noir in een trailerpark, waar een zoon en een vader de moord op stiefmoeder beramen voor het verzekeringsgeld. Ze huren Joe, die bijverdient als hitman (Matthew McConnaughey). Wie bang was dat Friedkin op latere leeftijd braaf en netjes geworden was, kon gerust ademhalen: hij weigerde de film in te korten, die dan ook alleen door volwassenen gezien mocht worden. Helaas was het zijn laatste speelfilm tot The Caine mutiny court-martial, die in augustus in première gaat. (Amazon Prime)