Het drugslab van de toekomst staat deze zomer in Onstwedde bij kunstruimte Artphy

De kunst van Atelier Van Lieshout in Onstwedde, makers van controversiële beelden sinds 1995 – wie had dat ooit gedacht? En dan niet één beeld, maar een zeer grote tentoonstelling, binnen én buiten. Speciaal door kunstenaar Joep van Lieshout samengesteld voor kunstruimte Artphy, geïnspireerd op de agrarische omgeving van Westerwolde.

Waarom zou het verrassend zijn dat Atelier Van Lieshout (AVL) in Oost-Groningen neerstrijkt? Wie thuis is in de Nederlandse kunstgeschiedenis, of kennis heeft van de moderne Groninger geschiedenis, weet dat in de jaren zestig, zeventig en tachtig Galerie Waalkens in Finsterwolde actief was. Wat Albert Waalkens destijds deed, doen Jan Willem Kok en Janke Westra nu.

Agricola Narco Geneticus heet de gedurfde tentoonstelling die deze zomer bij Artphy is te zien. Denk aan een galerie-opstelling waar geëxperimenteerd en gemanipuleerd wordt. Denk ook aan een beeldentuin met onder meer een koe die de toekomst van de melkproductie verbeeldt en een composteermachine met kotsbak en een trechter om zaad in te verzamelen.

De kunst van Van Lieshout is even vertrouwd als verontrustend, grimmig en grappig.

Zaterdag, tijdens de opening, vertelde Jan Willem Kok over de moeite die het heeft gekost om de expositie te organiseren, de grootste ooit van AVL aan onze kant van de IJssel. Voor de financiering werden tien fondsen aangeschreven. Artphy ontving steun van drie: Kunstraad Groningen, het Mondriaan Fonds en het Je Maintiendrai Fonds.

„De rest vond het geweldig wat we deden,” sprak Kok. „Maar tussen de regels door kwam het erop neer dat zo’n Atelier Van Lieshout aan de rand van Nederland overdone werd gevonden. Eén fonds zei het zelfs ronduit: ‘Geweldig, Joep van Lieshout, niks mis mee. Maar dat doe je niet in het oosten van Groningen.’”

Waarom AVL dan tóch besloot om met beelden en installaties helemaal vanuit Rotterdam helemaal naar Onstwedde te trekken? „Wij zeggen niet vaak nee, maar we moeten wel gevraagd worden,” vertelde Van Lieshout tijdens de opening. „Toen Jan Willem langskwam dacht ik meteen: fantastisch. Zo’n plek op het platteland, daar kun je iets heel goeds maken.”

Komt bij dat Agricola Narco Geneticus aansluit op een langer lopend project, Sanitas Futurum, waarin AVL speculeert over de gezondheidszorg van de toekomst en speelt met het idee dat we langer leven, maar niet gelukkiger worden. Wat te doen?

„Over vijftig jaar komt het eten misschien uit de fabriek, of zijn mensen zo verbonden met elektronica dat ze nauwelijks nog voedsel nodig hebben. Misschien houden boeren zich dan bezig met supplementen om mensen gelukkig te maken,” schetste Van Lieshout.

Om die reden zijn in de kunstruimte van Artphy onderzoeksopstellingen en kweekruimtes neergezet, inclusief apparatuur die deels echt werkt. „Hierachter staat alles wat je nodig hebt om op grote schaal paddo’s te kweken,” gebaarde Van Lieshout. „Beneden is een ruimte waar oogsten worden omgezet in pillen, poeders, zalfjes en tincturen,” wees hij richting een ruimte met het drugslab van de toekomst.

Veel van wat te zien is, is verboden of staat onder streng toezicht van de overheid: genetisch manipuleren, het produceren en toedienen van geestverruimende middelen. „Alles wat niet mag, is toch eigenlijk wel leuk,” aldus Van Lieshout.

En dus bouwde hij de Dream Machine: een capsule waarin de zintuigen worden bespeeld. „Daarin lig je heel lekker, alsof je zweeft. Er zijn filmbeelden, je hebt geluid, je hebt aromatherapie. Je hebt allerlei toevoegingen die je gelukkig doen voelen, ook heroïne en alcohol. Je kunt een Friday Night Special doen, of een behandeling ondergaan met de duur van een vakantie.”

Dirk-Jan Visser, directeur van de Kunstraad Groningen, mocht de tentoonstelling in breder perspectief plaatsen. „De sculpturen van Atelier Van Lieshout bevinden zich in het grensgebied tussen beeldende kunst en toegepaste kunst,” sprak hij. „Ze verkleinen de kloof tussen kunst en het alledaagse leven.”

Volgens Visser toont de tentoonstelling een radicale toekomstvisie die juist in Groningen confronterend kan werken. „Hier, waar het landschap zo sterk door landbouw is gevormd, waar de agro-industrie in alle maatschappelijke en politieke gremia zo dominant aanwezig is, zien we de boer van de toekomst: een technoloog, een regisseur van menselijke ervaringen. Laat deze tentoonstelling ook voor de agro-industrie een les zijn.”

Anders gezegd: Agricola Narco Geneticus is er voor boeren, burgers en buitenlui.