Fotograaf Jedidja Smalbil op de expositie 'Rauw Vermogen' in de voormalige fabriek van Niemeyer in Groningen. Foto: Nienke Maat
Tegenover ‘de zwaarte’ van 70 jaar World Press Photo plaatsen zeven jonge noordelijke fotografen een positief en veerkrachtig Groningen. Een van hen is Jedidja Smalbil (28), die in de wereld van de scheepvaart dook.
Wow! Komen mijn foto’s bij de World Press-tentoonstelling! Dat dacht Jedidja Smalbil blij verrast, toen ze in juni gevraagd werd voor een extra expositie naast 70 jaar World Press Photo.
Deze unieke jubileumtentoonstelling wordt in Groningen medegeorganiseerd door Noorderlicht en dit platform voor fotografie had een eigen inbreng bedacht bij het wereldwijd bekende evenement. Directeur Roosje Klap van Noorderlicht vertelt hoe ze een positief en krachtig beeld van Groningen willen neerzetten.
,,Groningen is méér dan aardbevingen en scheuren in muren’’, ondervond ze zelf al, toen ze ruim een jaar geleden aantrad als directeur en naar het Noorden verhuisde. ,,Groningen is de jongste stad van Nederland, een van de gelukkigste steden van de wereld en een broedplaats van kennis en cultuur. Het bruist hier’’, vat ze enthousiast samen.
Uit de serie 'Van Kunst naar Klei' in de tentoonstelling ‘Rauw Vermogen’. Foto: David Vroom
Noorderlicht benaderde zeven jonge fotografen om dat in beeld te brengen. ,,Waar de overzichtstentoonstelling What have we done de geschiedenis laat zien van 70 jaar World Press Photo, richt de Groningse expositie Rauw Vermogen zich op de toekomst’’, vult Klap aan.
Schippersverhalen
Jedidja Smalbil kreeg het thema ‘industrie’ mee. Zij komt uit een schippersfamilie en was 4 jaar geleden zelf een project begonnen rond schippersverhalen. ,,Helaas was dat vanwege corona gestopt.’’ Door de uitnodiging van Noorderlicht blies ze dit project nieuw leven in. ,,Het is een onderwerp dat dicht bij mijzelf ligt. Dat vind ik belangrijk.’’
Ze vertelt dat haar vader schipper is, dat haar grootouders dat waren en hun ouders ook. Hoeveel generaties het teruggaat, weet ze niet precies. Haar broer zit inmiddels ook op de vaart als stuurman.
Duuc Smalbil. Foto: Jedidja Smalbil, uit de serie 'Schippersverhalen' in de tentoonstelling 'Rauw Vermogen'.
,,Mijn grootouders hebben elkaar ontmoet op een ‘dansschip’: in het lege ruim van een schip was dan muziek en kon je met elkaar dansen. Zoiets vind ik bijzonder.’’ En als Smalbil begon over haar eigen reisplannen, zei haar grootmoeder steevast: ‘Kom je dan daarlangs en ga je daarheen?’ ,,Zij zat altijd vol verhalen. Naar zulke verhalen ging ik op zoek.’’
De schippersgemeenschap is een eigen wereld met vaak korte lijnen, schetst Smalbil. Zo portretteerde ze voor dit project Samantha Schreuder, die in Delfzijl havenmeester is. Zij bleek via via de oma van Smalbil te kennen. ,,In de schipperswereld vragen ze altijd naar jouw familienaam en de naam van het schip’’, verduidelijkt de fotografe, die afgelopen zomer op verschillende schepen meevoer.
Gevoel van ruimte en vrijheid
Ook ontmoette ze het gepensioneerde echtpaar Copinga, dat inmiddels aan de wal woont. ,,Hun verhaal bestaat vooral uit de plekken waar ze geweest zijn: ‘We lagen daar-en-daar; we gingen dit-en-dat lossen; en we kwamen langs …’’’
Ype Copinga. Foto: Jedidja Smalbil, uit de serie 'Schippersverhalen' in de tentoonstelling 'Rauw Vermogen'.
Ook al gaat een schippersfamilie uiteindelijk naar een gewoon huis, het water blijft trekken: ,,Dan nemen ze bijvoorbeeld een motorbootje, om toch dat gevoel van ruimte en vrijheid te bewaren.’’
De meeste mensen komen in hun dagelijkse leven misschien weinig in aanraking met de scheepvaart. Maar het is een levendige industrietak, die nog vaak van vader op zoon wordt doorgegeven. Daarom portretteerde Smalbil niet alleen haar eigen broer maar ook een vader en zoon, die allebei op de sleepvaart zitten.
Ontreddering
We lopen ook door de World Press-expositie. Hier zien we heel andere thema’s. Oorlog en geweld bijvoorbeeld, en foto’s vol rampspoed en ontreddering. ,,Hoe maak je zó’n beeld als fotograaf, als zúlke dingen om je heen gebeuren?’’, vraagt ze zich vol bewondering af bij soms iconische foto’s uit de geschiedenis van World Press. ,,Zulke indrukken draag je toch altijd met je mee?’’
'70 jaar World Press Photo' in de voormalige fabriek van Niemeyer. Foto: Nienke Maat
Smalbil heeft de jaarlijkse World Press-exposities in de Groninger Synagoge wel bezocht en herkent in deze jubileumtentoonstelling het algemene beeld: overwegend journalistieke en documentairefotografie, zware onderwerpen en vaak in zwart-wit.
Centraal Afrikaanse Republiek, 2013. Foto: William Daniels, World Press Photo 2014
,,Ik vroeg me af of mijn kleurenfoto’s hier wel inpassen. Wat dat betreft is onze tentoonstelling Rauw Vermogen echt anders. Het was de bedoeling te laten zien dat Groningen meer is dan ellende van aardbevingen, zoutwinning of sociale achterstand in Oost-Groningen. Hier wonen zoveel bijzondere mensen met mooie verhalen. Daarmee zijn onze foto’s wel een apart hoekje in de tentoonstelling.’’
Zelfkritiek op 70 jaar fotojournalistiek
Het historische overzicht van World Press Photo sinds 1955 laat beelden zien die we goed kennen. Heldhaftige of uitgeputte soldaten, ten hemel schreiende moeders en kwetsbare kinderen. De curator, Cristina de Middel, wil met haar selectie kritische vragen oproepen als: is de wereld in 70 jaar wel zoveel veranderd? Of de fotografie? En de mensheid dan …?
Een vrouw bij het Zmirli ziekenhuis in Algerije, 1997. Foto: Hocine Zaourar, World Press Photo 1998
Jedidja Smalbil reflecteert op de beelden van toen en nu, die zich lijken te herhalen, en onderstreept het belang ervan: ,,Deze foto’s zijn te zien als bewijsstukken. Ze blijven nodig. Kijk nu naar Palestina. Daar zijn nauwelijks fotojournalisten meer. Toch is het belangrijk dat we zien wat daar gebeurt.’’
Paralympische Spelen in Assen, 1990. Foto: Sake Elzinga, World Press Photo 1991
Tentoonstellingen
What have we done?– 70 jaar World Press Photo;
Rauw Vermogen, zeven Groningse fotografen.
Te zien t/m 19 oktober in de voormalige fabriek van Niemeyer, Paterswoldseweg, Groningen. Open di-vr 10-17 uur, za/zo 12-17 uur.
