Jean Restout II: ‘Pentecost’ (18de eeuw) olieverf op doek (465x778cm) Musée du Louvre, Parijs. Foto: Eric Bos
Juichend en zingend kijkt dit schilderij uit 1732 van Jean Restout II vanaf de wand van één van de Louvrezalen op ons neer. Een meesterwerk van religieuze kunst uit de vroege achttiende eeuw.
Dit wandvullende schilderij, van liefst 465 x 778 cm, toont het moment waarop de Heilige Geest op de apostelen neerdaalde en hen het vermogen gaf om ‘in tongen’ te spreken, zo lezen we in het Bijbelboek Handelingen 2. Dat betekent dat er dan ongearticuleerde klanken en kreten worden geslaakt.
Glossolalie, heet dat, het bestaat echt. Het is een psychiatrisch ziektebeeld, maar onder christenen wordt het als een uiting van de Heilige Geest beschouwd. Om dat wonder te herdenken, vieren we nog elk jaar Pinksteren, zoals komende zondag en maandag als afsluiting van de Paasperiode, van Christus’ opstanding tot aan de uitstorting van de Heilige Geest op Eerste Pinksterdag.
Deze theatrale gebeurtenis inspireerde meerdere kunstenaars in de loop van de tijd. Vaak beeldden kunstschilders dan de apostelen uit, die volgens het Bijbelboek Handelingen 2:4 in een huis bij elkaar kwamen waarna er goddelijke vlammetjes boven hun hoofd verscheen.
De Franse schilder Jean Restout II (1692-1768) spande echter de kroon. Bij hem geen sprake van een simpel huis van samenkomst. Hij schilderde een enorme Romeinse tempelhof, geschraagd door pilaren met een superieure Maria bovenin, links de apostelen en verder iedereen die Jezus had gevolgd en met een mengeling van vrees en verbijstering het wonder aanschouwde. Dat wordt nog eens versterkt door het enorme formaat, waardoor je bijna naar binnen wordt gezogen.
O ewiges Feuer, o
Ursprung der Liebe
We zitten op de eerste rij voor dit spektakel, want dit is barok in optima forma, dit is opera met alle toeters en bellen en met veel aandacht voor details en rijke versiering, een dynamische compositie met druk bewegende apostelen gegroepeerd rond de Maagd Maria. De Heilige Geest wordt voorgesteld als een duif en manifesteert zich via de vlammetjes op de hoofden. Restout II, een specialist in het uitbeelden van monumentale, theatrale composities met veel figuranten, maakte gebruik van een rijk en levendig palet, met intense kleuren rood, blauw en goud.
Als je voor het reusachtige doek staat, hoor je als het ware de cantatemuziek van Bach weerklinken. Liefst vier cantates schreef Bach voor de eerste pinksterdag, waaronder ‘Erschallet, ihr Lieder, erklinget, ihr Saiten!’ (BWV 172), zoals het koor zingt, en ‘O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe’ (BWV 34), met veel stralende koper- en houtblazers.
Jean Restout II kreeg in 1650 opdracht van de Notre-Dame in Parijs om deze pentacost (pinkstervoorstelling) te schilderen. Vier jaar later was het klaar, maar het overleefde de Franse Revolutie van 1789 niet. Er waren wel gravures van het schilderij gemaakt, zodat een kopie kon worden geschilderd. Zo bedekt het nog steeds in volle glorie een wand van het Louvre.
Voor wie van plan is deze zomer naar Parijs te gaan: het schilderij van Jean Restout hangt in het Louvre, Sully-vleugel, tweede verdieping, zaal 924. Reserveren van een tijdslot is verplicht.
