Duizend dagen oorlog in Oekraïne verwoestten een veelvoud aan levens

Als Rusland in de vroege ochtend van 24 februari 2022 Oekraïne van drie kanten binnenvalt, is de wereld geschokt. In een televisietoespraak zegt president Poetin dat de invasie, die wat hem betreft geen oorlog maar ‘speciale militaire operatie’ genoemd moet worden, bedoeld is om de Russischsprekende bevolking in het land te hulp te schieten. Burgers zouden ontzien worden, het omverwerpen van de Oekraïense regering zou het hoofddoel zijn.

Maar Oekraïne geeft zich niet gewonnen en eind maart, begin april zijn de Russische troepen rond de hoofdstad Kyiv gedwongen zich terug te trekken. En dan wordt duidelijk wat zich in de voorsteden van Kyiv heeft afgespeeld. In Bucha worden meer dan 500 lichamen van burgers gevonden. Liggend op straat en in massagraven bij de kerk.

De wereld toont zich geschokt. Westerse regeringsleiders bezoeken Bucha en andere getroffen voorsteden als Irpin, Hostomel en Borodyanka in de weken die daarop volgen. De houding van het Westen verandert: het leveren van wapens en munitie komt op gang.

Waar de Oekraïeners rond Kyiv in staat waren de Russen te verdrijven, verloopt de oorlog in andere delen van het land minder gunstig voor het land. Mariupol, een havenstad in de regio Donetsk, is maandenlang het toneel van heftige artilleriebeschietingen en bombardementen door de Russen. In het Drama Theater in de stad zoeken honderden mensen een veilig heenkomen. Op het plein voor het theater staat groot het woord дети geschilderd: kinderen in het Russisch. Het belet de Russen niet een vliegtuigbom op het theater te gooien: honderden mensen komen om.

In mei geven de laatste Oekraïense troepen zich over en valt de stad. Minimaal 25.000 burgers overleven de gevechten niet. Maar er zijn ook schattingen dat meer dan 100.000 inwoners omgekomen zijn tijdens het beleg van de stad. Rusland staat geen onafhankelijke waarnemers toe in de verwoeste stad en begint vlak na de inname met het opruimen van de ruïnes.

Begin oktober 2022 maken Oekraïne en de rest van de wereld kennis met een nieuw wapen: de ‘shahed drone’. Deze Iraanse drones hebben een spanwijdte van 2,5 meter en een explosieve kop van 40 kilo en kunnen meer dan 1000 kilometer vliegen. De drones blijken in het begin moeilijk neer te halen voor de luchtafweer en richten grote schade aan in Kyiv en op andere plekken in het land. Vooral de energie-infrastructuur van het land moet het ontgelden.

Gebruikte Rusland deze drones in het begin een of twee keer per week, intussen wordt Oekraïne dagelijks bestookt met deze kamikazedrones. In oktober alleen al werden er 2000 drones door Rusland op doelen in Oekraïne af gestuurd. Het totaal aantal gebruikte drones dit jaar ligt rond de 7000.

In de maanden na de invasie verovert Rusland grote delen in het zuiden en oosten van het land. De oblast Kherson, delen van Zaporizja, Luhansk, Donetsk en Kharkiv. In Donetsk richten de Russen zich vooral op Bakhmut. Het Oekraïense leger begint in de nazomer een offensief in de Kharkiv regio en weet veel gebied terug te veroveren op de Russen. Net als in Bucha worden hier ook de gruwelijkheden zichtbaar die zich tijdens de bezetting hebben afgespeeld. In Izyum worden massagraven ontdekt met meer dan vierhonderd slachtoffers, voor een groot deel burgers.

In het zuiden rukt het Oekraïense leger op richting Kherson, de enige regionale hoofdstad die de Russen hebben weten te veroveren sinds de invasie in februari. Op 11 november wordt de stad bevrijd, Russische troepen steken de rivier de Dnjepr over en verschansen zich op de andere oever.

Met de bevrijding van de stad, is de oorlog voor de inwoners van de stad verre van voorbij. Dagelijks wordt de stad onder vuur genomen vanaf Russische stellingen van de andere oever. Met artillerie, zware geleide bommen en drones.

Aan het einde van 2022 duiken beelden op van de Wagner-groep, een huurlingenleger gelieerd aan het Kremlin. Een van de leiders van de paramilitaire groep, Jevgeni Prigozjin, ronselt in Russische gevangenissen gedetineerden om te vechten voor Wagner. In ruil voor kwijtschelding van hun straf, als ze tenminste een half jaar lang vechten.

Vooral rond Bakhmut is Wagner actief. Terwijl de stad dag in dag uit wordt gebombardeerd en bestookt met granaten, worden de Wagner-huurlingen in zogenaamde ‘Storm-Z bataljons’ op de Oekraïense stellingen afgestuurd. Duizenden en duizenden van hen komen om in wat wel de ‘gehaktmolen’ wordt genoemd.

Eind mei 2023 valt Bakhmut als de laatste Oekraïense soldaten zich terugtrekken. Van de stad, waar voor de oorlog rond de 90.000 mensen leefden, is niets meer over dan een verzameling ruïnes.

Een volgende klap voor Oekraïne vindt enkele dagen later plaats. De stuwdam in de Djnepr bij Nova Kakhovka wordt door Rusland opgeblazen. Het water uit het stuwmeer achter de dam overspoelt dorpen aan weerszijden van de rivier. Ook de stad Kherson zelf komt deels onder water te staan. Tientallen mensen komen om het leven, hoeveel exact is onduidelijk omdat een deel van de slachtoffers op de door Rusland bezette oever woont.

De gevolgen van het opblazen van de dam zijn groot. Het waterpeil in de rivier zakt, boeren langs de oevers hebben geen water meer om hun akkers te besproeien, vruchtbaar land is onder water komen te staan. De gevolgen voor flora en fauna zijn groot: internationaal wordt gesproken van ‘ecocide’. De reden dat de Russen de dam opbliezen zou de angst voor het Oekraïense zomeroffensief zijn. Door de lagergelegen gebieden onder water te zetten, zou het moeilijker zijn voor het Oekraïense leger zijn om de rivier over te steken en het zuidelijk deel van de oblast te Kherson te heroveren.

Dat langverwachte zomeroffensief (oorspronkelijk werd gesproken over een lente-offensief) startte op 8 juni. Met door het Westen geleverde wapens zoals Leopardtanks en gepantserde voertuigen als de Bradleys probeerde Oekraïne in onder meer de regio’s Zaporizja en Donetsk terrein terug te veroveren. Maar de hooggespannen verwachtingen kon het Oekraïense leger niet waarmaken: over de hele frontlinie hadden de Russen zich ingegraven, mijnenvelden aangelegd en barrières opgeworpen. Een doorbraak blijft uit, de terreinwinst blijft bij het invallen van de herfst minimaal.

Als Oekraïne de tweede oorlogswinter ingaat, intensiveren de Russen de aanvallen met drones en raketten. Elektriciteitscentrales, verbindingsstations en transformatoren worden bestookt. Steeds vaker en steeds langer blijven de Oekraïners verstoken van verlichting en verwarming. Dan al is de helft van de energievoorziening verwoest.

Het jaar 2024 begint somber voor Oekraïne. Steun uit Amerika wordt tegengehouden door de Republikeinen die al bezig zijn met de aankomende presidentsverkiezingen. Het leger kampt meer en meer met tekorten aan materiaal. En manschappen: het mobiliseren van nieuwe rekruten verloopt moeizaam. En net als eerder bij de levering van tanks aan Oekraïne, is het Westen voorzichtig met het leveren van wapens. Uit angst voor ‘de rode lijn van Poetin’, die bij iedere nieuwe levering dreigt met het gebruik van nucleaire wapens.

Waar het Oekraïne niet lukte om tijdens het zomeroffensief grote stukken land te heroveren, slaagt Rusland er wel in om terreinwinst te boeken. In februari valt Avdiivka. En gedurende het hele jaar zijn het de Russen die in het offensief zijn.

In augustus ontvangt Oekraïne de eerste, mede door Nederland geleverde, F-16 straaljagers. Hoewel het aantal bij lange na niet voldoende wordt geacht om een doorslaggevende rol te spelen in de oorlog, wordt het in Oekraïne gezien als een belangrijk middel om bijvoorbeeld raketten te onderscheppen die Rusland op steden afvuurt.

Een dag na de presentatie van de eerste gevechtsvliegtuigen, doet Oekraïne de wereld op 6 augustus versteld staan. Oekraïense troepen vallen, voor de buitenwereld totaal onverwacht, de Russische provincie Kursk binnen. In sneltreinvaart verovert Oekraïne naar schatting zo’n 1000 vierkante kilometer, tientallen dorpen worden ingenomen. Met de inval in Rusland hoopt Oekraïne Russische troepen van andere frontgebieden weg te halen, bijvoorbeeld bij de stad Pokrovsk. Een belangrijk knooppunt voor Oekraïne dat onder hevige druk staat van oprukkende Russische troepen.

Intussen is Rusland een tegenoffensief begonnen met een krijgsmacht van zo’n 50.000 soldaten. Onder wie duizenden Noord-Koreanen die sinds oktober aan de zijde van Rusland meevechten.

Rusland verhevigt in dezelfde periode de nachtelijke drone- en raketaanvallen op Oekraïense steden. Hoewel Oekraïne steeds beter in staat is om de shahed drones neer te halen voor ze hun doel bereiken, richten de Iraanse drones nog steeds veel schade aan. Hetzelfde geldt voor de zogenaamde zware geleide bommen en raketten.

En hoewel Poetin bij het begin van de oorlog verklaarde geen burgerdoelen aan te vallen, komen er dagelijks gewone Oekraïners om het leven. In de frontgebieden maar ook in steden als Lviv, vlak bij de Poolse grens en op honderden kilometers afstand van het front. In september verloor een man in het relatief veilige Lviv zijn vrouw en drie dochters door een raket op hun appartementsgebouw.

En exact hetzelfde gebeurde deze week in Kryvyi Rih, ook daar verloor een man zijn vrouw en drie kinderen, de jongste een baby van twee maanden.

1000 dagen oorlog verwoestten een veelvoud aan levens.