De Hondius, een expeditieschip van rederij Oceanwide uit Vlissingen, hier voor de kust van Kaapverdië. De Hondius hoopt zaterdag de kust van Tenerife te bereiken. Foto: EPA
De hanta-uitbraak op expeditieschip Hondius lijkt een zegen voor de verspreiding van het virus: op zee leef je immers in een vorm van quarantaine. Tegelijkertijd ben je als vaarders op elkaar aangewezen en kun je geen kant op. Hoe zijn zeevarenden voorbereid op calamiteiten op zee, zoals een virusuitbraak?
Ze zit dezer dagen aan het scherm gekluisterd. Weinig nieuws over de Hondius en de uitbraak van het hantavirus op het expeditieschip van rederij Oceanwide ontgaat een 31-jarige maritiem officier uit Friesland – haar naam is bij de redactie bekend.
Ze werkt al jaren op zee en werkte ook op expeditieschepen, vergelijkbaar met de Hondius. Voor haar werk voer ze ook Ushuaia uit, de Argentijnse stad waar de Hondius inscheepte voor een wekenlange tocht over de Atlantische Oceaan, terug naar Europa.
De maritiem officier spreekt alleen op basis van anonimiteit. Ze wil graag een inkijkje in de stuurhut geven, omdat het om een uitzonderlijk geval gaat. „Dit hebben we nog nooit in deze omvang meegemaakt. Dit hakt er, denk ik, behoorlijk in bij de bemanning en opvarenden. Ongevraagd ben je wereldnieuws.”
De Hondius voor de kust van Kaapverdië. De bemanning zet nu koers naar de Canarische eilanden. Foto: EPA
Strenge regels
Ze kent het bedrijf Oceanwide, een grote speler in het organiseren van poolexpedities. De Hondius is het nieuwste schip in de vloot van de rederij. „Het schip is spic en span en van alle nieuwste technieken voorzien.”
Voor passagiersschepen, zoals grote cruiseschepen en dus ook expeditieschip Hondius, gelden strenge regels voor medische zorg en gezondheidscalamiteiten aan boord.
Veel schepen hebben een speciale ziekenboeg aan boord
Niet alleen zijn kapiteins en maritiem officieren verplicht medisch geschoold, er vaart ook altijd een scheepsarts mee. Het zijn bij kleinere passagiersschepen vaak huisartsen die voor een paar weken aan boord stappen. Grotere maatschappijen hebben artsen in dienst.
Op de Hondius voer ook een scheepsarts mee. Hij is een van de opvarenden die deze week in Kaapverdië is geëvacueerd en met een speciaal vliegtuig naar Nederland is gebracht. Hij ligt nu in Nederland in het ziekenhuis. Hij is besmet met het hantavirus.
Speciale ziekenboeg
De maritiem officier die we spreken, werkte aan boord van passagiersschepen vergelijkbaar met de Hondius. „Veel schepen hebben een speciale ziekenboeg aan boord, zie het als een uitgebreide spreekkamer van een huisarts, met een behandeltafel.”
De ruimte is ingericht om eerste hulp te verlenen en zieken te verzorgen. Er kan worden gehecht, bloed worden geprikt, wonden worden ontsmet en breuken gestabiliseerd. „Ook hebben we nekbraces en speciale stretchers om patiënten door de nauwe gangen aan boord te vervoeren en te evacueren via een helikopter.”
„Op zee ben je op elkaar aangewezen. De regel aan boord is: doen wat lukt, maar we moeten zo snel als mogelijk ‘de wal’ inschakelen. We kunnen niet alles, zoals huisartsen ook niet alles kunnen. Je kunt aan boord niet snel iemand beter maken als er sprake is van een serieus geval. Met die gedachte moet je altijd acteren”, vertelt de zeevarende.
„En er zijn strenge regels: we zijn verplicht om medische incidenten meteen te melden aan het kantoor aan de wal en er een rapport over schrijven. Ik ben eens aan boord van de trap gevallen en had een dikke enkel. Dat is meteen gerapporteerd.”
En ja, passagiersschepen zijn ook verplicht om lijkzakken aan boord te hebben – voor het geval dat. „Grote cruiseschepen hebben ook een mortuarium aan boord. Als je weken onderweg bent met duizenden mensen, overlijdt er helaas weleens iemand aan boord.”
Speelbal op het wereldtoneel
De zeevarende vertelt dat bemanningen getraind zijn in calamiteiten en medische incidenten. De uitbraak van het hantavirus zal wel voor schrik aan boord zorgen, denkt ze. „Het is een relatief klein passagiersschip met veel bemanningsleden die speciaal mee zijn voor de tocht, zoals tourguides.”
Ook ziet ze dat de Hondius een speelbal is geworden op het wereldtoneel. Landen weigeren de Hondius, landen van opvarenden bemoeien zich met de evacuatie. „Het schip dobbert al lang op zee. Gelukkig opent Spanje de haven voor het schip. Het is een grote onzekerheid onder bemanning: waar mogen we heen?”
Het is voorlopig voor iedereen een nachtmerrie
Tegelijkertijd moet je er ook zijn voor de opvarenden. „Bij iedereen zit de schrik en de angst er goed in. Het moeilijkste is dat je nu de passagiers moet geruststellen. Gasten die misschien wel jaren hebben gespaard voor deze reis. Die graag terugwillen naar huis. Je zit in hetzelfde schuitje, maar tegelijkertijd moet je je taken aan boord ook uitvoeren, van wachtlopen tot het verzorgen van maaltijden. Terwijl je zelf ook bang bent: ben ik besmet?”
Inmiddels zijn er epidemiologen aan boord van de Hondius gegaan. Ook is een militair arts van Defensie afgezet op het schip. „Dat is een geruststelling voor de bemanning, denk ik. Dan kunnen zij zich focussen op de tocht naar Tenerife.”
Een nachtmerrie
De passagiers en bemanningsleden van de Hondius leven zo veel mogelijk in afzondering. Ze krijgen eten en water bij hun hut. Hun gezondheid wordt gemonitord. Het doet de maritiem officier denken aan de coronajaren, toen ze soms ook verplicht een aantal dagen in haar hut moest zijn, om verspreiding van een eventuele besmetting te voorkomen.
„Ik denk dat de bemanning veel heeft geleerd van de coronaprotocollen en die nu goed kunnen toepassen aan boord. Al blijft het ook weer spannend en ongewis. Het is voorlopig voor iedereen een nachtmerrie.”
Zangeres Iris Kroes werkt op cruiseschepen: ‘Nergens schoner dan hier’
Iris Kroes Foto: LC
Deze dagen dobbert zangeres en harpist Iris Kroes op het ultraluxe cruiseschip Explora 2 voor de kust van Cartagena, in het zuidoosten van Spanje. De oud-winnares van The Voice of Holland werkt al 13 jaar aan boord van verschillende cruiseschepen en treedt daar op voor passagiers.
Nergens zo schoon en hygiënisch als op een cruiseschip, stelt Kroes. „Van trapleuningen tot balkons, tot liftknopjes: alles wordt de hele dag door schoongemaakt.”
Voor zowel gasten als bemanning gelden er strenge en duidelijke protocollen op het gebied van eten, gezondheid en hygiëne. „Overal aan boord staan handdesinfectiemiddelen en bij het buffet schept het personeel op.” Die regels zijn volgens Kroes geen overbodige luxe. „Er zitten veel mensen bij elkaar op een schip, juist daarom zijn ze daar ook extra alert op. Niemand wil natuurlijk ziek worden.”
Juist daarom vindt ze het belangrijk om voorzichtig te zijn met snelle conclusies. „Toen het trieste nieuws net bekend werd, werd al snel gezegd dat het virus van het schip zou komen, terwijl er eigenlijk nog van alles onderzocht moet worden.”
Bij bepaalde virussen en uitbraken zijn cruiseschepen verplicht om dat te melden. Dat maakt zulke gevallen zichtbaar, maar kan volgens Kroes ook tot een vertekend beeld leiden. „Daardoor komt het ook veel zichtbaarder in het nieuws dan bijvoorbeeld op scholen, festivals of in hotels, waar lang niet altijd op dezelfde strenge manier met eten, gezondheid en hygiëne wordt omgegaan.”
Wat leren zeevaartleerlingen over medische zorg?
Leerlingen van het Maritiem Instituut Willem Barentsz op Terschelling zijn volgens directeur Sjoerd Bonnema niet bang geworden door het nieuws. „Het type leerling dat wij opleiden is niet snel angstig, geloof ik.” Maar natuurlijk, het leeft wel.
Studenten die een vaarbevoegdheid halen, krijgen verplicht training in medische zorg. Op Terschelling wordt die training gegeven door een geschoolde huisarts. „Vergelijkbaar met een EHBO-cursus, misschien nog iets uitgebreider dan dat.”
Daarnaast is er aan boord altijd iemand met een extra certificering: medical care. „Daar valt dit virus ook onder.”
Hoewel het wettelijk niet verplicht is, krijgen leerlingen op de zeevaartschool ook les over virusuitbraken aan boord: hoe ze zich verspreiden, hoe je ze herkent en wat je in zo’n geval moet doen. „Leerlingen kennen niet elk virus, maar weten wel wat ze moeten doen.”
Dat autoriteiten voorzichtig zijn met aanmeren, begrijpt Bonnema. „Als het virus niet op het schip is, kun je beter niet aan wal komen. Maar als het er wel is, heb je een probleem.”
