Het laatste hoofdstuk van Pet: hoe het bekende familiebedrijf verdween uit Hoogeveen

De kenmerkende rode loper ligt voor de ingang, het licht brandt en medewerkers helpen klanten. Alsof er niets gebeurd is. Toch is de toekomst van boekhandel !Pet in het grote glazen pand aan de Hoofdstraat in Hoogeveen ongewis nadat de rechtbank het bedrijf vorige week failliet verklaarde.

Pet is een begrip in Hoogeveen. Het bekende bedrijf hoort bij deze plaats als peper bij zout. Maar het bankroet van de firma lijkt een definitief einde te maken aan die koppeling en een historie van bijna 170 jaar. Voor de ontstaansgeschiedenis moeten we terug naar 1857. In dat jaar nam de 21-jarige Claas Pet uit Hoorn de ‘boekhandels affaire’ van de heren Meinsma & Co in Hoogeveen over. Vier jaar later werd de zaak uitgebreid met een boekdrukkerij en nam Pet de krant over van drukker en papierhandelaar Mattheüs Lodewijk van Dieren.

Die gaf in 1860 de eerste krant van Hoogeveen uit onder de kop Hoogeveensch Nieuws- en Advertentieblad in correspondentie met omliggende gemeenten. Vanaf 1861 werd de krant gemaakt en uitgegeven door Pet die de naam later wijzigde in Hoogeveensche Courant (HC). Deze krant verscheen toentertijd één keer per week.

Pet ontwikkelde zich al snel tot een spil in de lokale informatievoorziening. In een tijd zonder radio of andere communicatiemiddelen betekende dat feitelijk een monopolie op lokaal en regionaal nieuws, aankondigingen en publieke discussie. De combinatie van drukkerij, uitgeverij en boekverkoop maakte Pet tot een mediaonderneming avant la lettre.

Vanaf januari 1874 verscheen de krant twee keer per week. Claas Pet deed de redactie tot zijn dood in 1916. Zoon Gerrit Agricola en twee dochters zetten de zaken voort. In juni 1942 moest de HC ‘in verband met de papierschaarste’ ophouden te bestaan. De woorden ‘tot weerziens’ in het laatste nummer in de oorlog, op 13 juni 1942, kwamen het bedrijf op een boete van duizend gulden te staan van de Duitse bezetter.

De belofte elkaar terug te zien werd op 13 april 1945 wel ingelost. Omdat er geen opvolgers waren droeg de familie het bedrijf twee jaar later over aan Jan Bork, die al vanaf 1910 in het bedrijf werkzaam was. In de jaren daarna werd het bedrijf omgezet in een familie-NV met als directeuren Paul van der Haar en Allard Hendriksen.

In 1990 werd Bert van der Haar algemeen directeur van het ‘Pet-imperium’. Hij ontwikkelde zich tot een invloedrijke CEO die in korte tijd de omzet wist te verviervoudigen. In 2003 werkten 170 fulltime medewerkers bij Pet, dat ook een vestiging had in Groningen. De zaak bestond toen uit een boek- en kantoorboekhandel, projectinrichting, kantoormachines, drukkerij, uitgeverij en automatiseringstak.

Het bedrijf sponsorde onder meer de jaarlijkse wielerwedstrijd Ronde van Drenthe en had een VIP Room op het TT-circuit. Van der Haar werd in 2007 gekozen tot Hoogevener van het Jaar vanwege zijn ‘maatschappelijke betrokkenheid’.

Decennialang was de boek- en kantoorhandel van C. Pet bv gevestigd aan de Hoofdstraat, op de hoek met de Bentinckslaan. In het achterste gedeelte van het gebouw stond de drukkerij van de krant. Lammert Huizing was er 26 jaar hoofdredacteur. In 1992 werd hij opgevolgd door Jan Koers.

De huis-aan-huis editie van Pet zien kraante, zoals de HC toen in de volksmond werd genoemd, was vooral in de laatste decennia van de vorige eeuw een goudmijn. Het papieren medium op de woensdag bulkte van de advertenties. Zo’n 10.000 abonnees lazen toen de maandag- en vrijdagkrant. De HC was een machtige speler, die door ondernemers, politici en bestuurders bejubeld én gevreesd werd. Na de eeuwwisseling brokkelde het monopolie geleidelijk af. De komst van internet versnelde dat proces. Het medialandschap veranderde ingrijpend. Het marktaandeel van Pet kelderde.

De directie had wel de middelen en de mogelijkheden om te anticiperen op de veranderende omstandigheden, maar zat volgens ingewijden op haar handen. Geen investeringen in digitalisering, vormgeving en druktechniek: de krant bleef de krant. Die overleeft de tijdgeest wel, was de teneur binnen het management. Ook hield het bedrijf geïnteresseerde marktpartijen buiten de deur. Daarmee riep de leiding het onheil over zichzelf af en stond de krant, na een voor het bedrijf historische én pijnlijke reorganisatie met achttien ontslagen, plotsklaps in de etalage.

Uitgeverij Boom in Meppel nam de Hoogeveensche Courant in 2014 over, waarna die in 2017 in handen kwam van de NDC Mediagroep die zelf drie jaar later werd overgenomen door Mediahuis. De band met Pet was toen al lang en breed doorgeknipt.

De toonaangevende boekhandel bleef wel een zichtbaar uithangbord van het bedrijf. De winkel breidde in de jaren 80 en 90 het assortiment uit met kantoorartikelen, tijdschriften, wenskaarten en cd’s. Het was niet alleen een commerciële plek, maar ook een sociaal-cultureel ontmoetingspunt waar generaties inwoners kwamen, van schoolgaande jeugd tot liefhebbers van regionale literatuur.

De boekhandel verkaste naar de overkant, in het grote glazen pand waar Pet zich lange tijd richtte op kantoorinrichting. In 2015 ging de boekhandel verder onder de formule van The Read Shop, maar de naam van Pet keerde later weer terug op de gevel: !Pet Boekverkopers, aangesloten bij samenwerkingsorganisatie Libris. Het van oudsher familiebedrijf leek stand te houden, maar was kwetsbaar.

In 2022 werd het glazen pand verkocht aan, en terug gehuurd van, vastgoedondernemer Mohamed Elhalawany uit Dedemsvaart. Beide partijen stonden vorig jaar bij de rechtbank nog tegenover elkaar vanwege een conflict over de huur en een lening. Elhalawany eiste ontruiming, omdat de boekhandel maandenlang geen huur betaalde.

!Pet werd veroordeeld tot de betaling van 45.000 euro. Dat was volgens de rechter een soort laatste kans voor het bedrijf, dat de relatie met de pandeigenaar als ‘een hoofpijndossier’ typeert. Ook was er even de hoop dat de gemeente Hoogeveen het pand wilde aankopen voor vestiging van de nieuwe bibliotheek. Maar dat feest ging niet door, omdat gekozen werd voor de Hoofdstraatkerk. „Teleurstellend,” noemde de directie dat besluit. Daarmee was het laatste hoofdstuk van Pet in Hoogeveen geschreven.

Vorige week donderdag werd het faillissement uitgesproken over onder meer de bv’s boekhandel, panden, visuele communicatie en handel. Pet Projectinrichters, dat zich in 2016 afscheidde, valt buiten het bankroet.

Het (voorlopige?) einde van de boekhandel in de Hoofdstraat wordt veelal betreurd, zo leren reacties op sociale media. Een greep. ‘Mooie, ruime winkel. Ik kwam er altijd graag’, ‘Behulpzaam en kundig personeel’, ‘Als kind was ik niet weg te slaan bij de tekenspullen’ en ‘Ik kocht er mijn eerste boek’ .

De kans dat het centrum van Hoogeveen toch een boekhandel houdt is niet verkeken. De eigenaar van het pand heeft die wens uitgesproken. Hij wil de winkel open houden en uitbreiden met andere artikelen en activiteiten. „Zodat er leven in de brouwerij blijft; in het centrum en in de winkel.”

En dus kijkt curator Jan van Burg naar mogelijkheden voor een doorstart met behoud van personeel. „Er is serieuze belangstelling,” zegt Van Burg. De boekhandel heeft zes mensen in dienst: vier vaste medewerkers en twee oproepkrachten. Dat de winkel nu nog open is, is volgens Van Burg niet ongebruikelijk. „Er is een mogelijkheid tot tijdelijke voortzetting.”