De handel in kalveren ligt voorlopig stil vanwege de uitbraak van MKZ. Foto: Niels de Vries
Met een uitbraak van mond- en klauwzeer in Hönow in Duitsland staat de dierziekte na meer dan twintig jaar plots weer vol in de schijnwerpers. Wat is MKZ en wat kan er gebeuren als het in Nederland opduikt?
Wat is mond- en klauwzeer voor ziekte?
Mond- en klauwzeer, beter bekend onder de afkorting MKZ, is een ziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Het komt voor bij zogeheten evenhoevigen, oftewel koeien, varkens, schapen en geiten maar ook wilde dieren zoals herten, reeën en wilde zwijnen. Bij de uitbraak op een boerderij in Hönow in de Duitse deelstaat Brandenburg gaat het om zieke waterbuffels.
Schapen en geiten worden niet erg ziek van het virus. Dat is anders voor varkens en koeien. Deze dieren krijgen hoge koorts en vervolgens blaren in hun bek en op hun poten en hun uiers. Door die blaren beginnen ze te kwijlen en kunnen ze nauwelijks eten. Bij koeien gaat de melkproductie bovendien sterk achteruit. Dodelijk is het virus voor volwassen dieren niet, jonge dieren kunnen er wel door sterven.
Het gevaarlijke aan het virus is, dat het extreem besmettelijk is. Tien virusdeeltjes zijn al genoeg om een koe te besmetten, terwijl in een milliliter melk, mest of sperma al gauw een miljoen van deze deeltjes aanwezig zijn. Ook via de lucht kan het virus zich verspreiden. Met name varkens die het virus dragen zijn op deze manier erg besmettelijk, zij scheiden drieduizend keer zoveel virusdeeltjes uit als een koe.
De verspreiding kan bovendien van dier op dier gaan maar kan ook meeliften op spullen en personen. Vooral het vervoeren van dieren is een grote risicofactor voor de verspreiding tussen verschillende locaties. In 2001 kwam het virus ook op deze manier naar Nederland nadat het eerst opdook in Engeland. Bij een overslagpunt in Frankrijk raakten kalveren uit Ierland die onderweg waren naar Nederland besmet in een stal waar eerder besmette schapen uit Engeland hadden gestaan.
Wat gebeurt er als MKZ wordt vastgesteld bij een bedrijf in Nederland?
Voor het geval MKZ uitbreekt in Nederland heeft de overheid een draaiboek. Op het besmette bedrijf worden alle dieren geruimd nadat er monsters zijn genomen om vast te stellen om welke variant van het virus het gaat.
Een straal van drie kilometer rondom wordt voor minimaal vijftien dagen aangewezen als beschermingsgebied. Alle dieren in dit gebied worden in de gaten gehouden en het wordt hermetisch afgesloten. Er mogen geen dieren in- of uit. Hetzelfde geldt voor alles wat deze dieren produceren, van melk tot mest, sperma en het strooisel waarop ze liggen. In een straal van tien kilometer rondom de besmettingshaard worden de dieren tijdens deze periode ook gemonitord en geldt ook een vervoersverbod.
Bij de uitbraak in 2001 werden in Nederland bijna 300.000 dieren geruimd. In Friesland werd destijds het virus in Anjum en Ee gevonden. In de regio werden 3000 koeien, 5000 schapen en 120 geiten geruimd.
Is er geen vaccin tegen dit virus?
Ja dat is er wel. Het vaccin is ook de reden dat Europa lange tijd gevrijwaard is gebleven van het virus. Het virus dook vooral op aan de randen van het continent met onder meer uitbraken in Turkije en Rusland. Met het oog op de export is echter door Europa in de jaren negentig besloten om te stoppen met vaccineren en het virus op andere manieren in te dammen.
Een vaccin kan na een uitbraak wel snel gemaakt worden, zodra is vastgesteld om welke variant van het virus het gaat. Daarna kan worden overgegaan tot ringvaccinatie, het uit voorzorg vaccineren van dieren in een straal rondom de besmettingshaard. Nederland gaat nog niet preventief vaccineren, volgens het ministerie van Landbouw.
Hoe gevaarlijk is MKZ voor de mens?
Mensen kunnen wel besmet raken met MKZ maar dit komt maar zelden voor. Besmet raken kan door besmet rauw vlees te eten, besmette rauwe melk te drinken of door direct contact met besmette dieren. Gevaarlijk is dat niet voor de mens. De ziekteverschijnselen zijn mild: enkele blaasjes rond de mond die al snel weer weggaan.
Wat is de stand van zaken nu?
Voor zover bekend is het virus nog niet in Nederland. De NVWA doet nu wel onderzoek naar ruim 125 kalverhouderijen waar sinds 1 december dieren uit de Duitse deelstaat Brandenburg zijn binnengekomen. Voor kalveren geldt ook een vervoersverbod, tenzij ze naar de slacht gaan. Vooralsnog blijven de maatregelen beperkt tot kalveren omdat er geen transporten van andere mogelijk besmette dieren gevonden zijn.
