Kaapstad is fantastisch mooi, maar nog steeds diep verdeeld | Column Elles van Gelder

Eeuwen geleden was de berg een van de belangrijkste herkenningspunten voor zeelieden die vanuit Europa naar Azië voeren. Wanneer schepen de zuidpunt van Afrika naderden, konden ze bij helder weer de platte top van de Tafelberg al vanaf zee zien. Dat was hét teken dat ze bijna bij de Kaap waren, een cruciale tussenstop op de lange reis naar bijvoorbeeld Indonesië.

Toen Jan van Riebeeck in 1652 namens de VOC een verversingspost stichtte in Kaapstad, gebeurde dat juist daar omdat de plek goed herkenbaar én strategisch was. Schepen konden er vers water, voedsel en rust krijgen voordat ze verder voeren. Tot zover de geschiedenisles.

Kaapstad is ook een goede stad om kinderen te laten opgroeien. Mijn twee dochters staan meer in verbinding met de natuur dan Nederlandse stadskinderen, omdat alles zo dichtbij is. Ze hiken, bestuderen insecten in de tuin en raken niet in paniek als onze kat Jane een kleine (levende) slang mee naar binnen brengt en dat als cadeautje bij hun voeten neerlegt.

Überhaupt heeft Kaapstad veel te bieden: mooie stranden, pinguïns – wie houdt er niet van die waggelde diertjes – goede wijn en heerlijke, betaalbare restaurants. Het is niet voor niets dat veel Europese gezinnen hier een tijd verblijven en dat de stad digital nomads aantrekt uit onder meer Duitsland, het VK en Nederland die op afstand willen werken terwijl ze alsnog hun matcha kunnen drinken en havermelk in hun koffie kunnen gooien.

Toch heb ik moeite met dit nieuwe thuis, en dat wordt juist nog meer zichtbaar door de groeiende stroom internationale bezoekers en bewoners. Hiervoor woonde ik tien jaar in Johannesburg, een stad die misschien niet mooi is, maar wel een afspiegeling van Zuid-Afrika.

In mijn straat in Johannesburg woonden Zuid-Afrikanen van alle kleuren van de regenboog. Johannesburg is ook een zeer sociale stad, waarschijnlijk juist omdat er verder weinig te doen is. Je zoekt elkaar op. Elke zondag gaat de braai aan, de Zuid-Afrikaanse barbecue. (Wat daar altijd opvalt: al het vlees wordt eerst klaargemaakt en daarna pas gegeten, ook al is de helft dan koud, niet zoals in Nederland, waar je steeds iets op de grill legt en direct opeet. Maar dat opvallende culturele verschil terzijde).

We zijn onder meer van Johannesburg naar Kaapstad verhuisd juist vanwege de mooie natuur en omdat Kaapstad, voor mensen zoals wij die in een goede wijk kunnen wonen, ook veiliger is. Nadat er op klaarlichte dag een moeder en kind in onze straat in Johannesburg werden gecarjacked, en het meisje trillend achterbleef met een natte broek van de angsturine, was voor ons de grens bereikt.

En toch voelde ik me in Johannesburg meer thuis. In Kaapstad mis ik de saamhorigheid en het contact met… Zuid-Afrikanen. Ik mis dus Zuid-Afrika, terwijl ik er nog steeds woon. Wat me vooral stoort is dat Kaapstad nog steeds zo diep verdeeld is. Tijdens de apartheid zijn de townships buiten het mooie centrum gebouwd. En nog altijd wonen veel zwarte Zuid-Afrikanen daar, terwijl het centrum en de welvarende buitenwijken overwegend wit zijn.

En dat verandert amper omdat de koopkracht onder de zwarte bevolking onvoldoende stijgt terwijl koop- en huurprijzen wel omhoog gaan. Wat ook meespeelt is dat huizen in de betere buurten vaak gekocht worden door buitenlandse gezinnen als pied-à-terre of nieuwe thuisbasis, want in Europa blijven voelt voor sommigen steeds minder aantrekkelijk. Veel Zuid-Afrikaanse vrienden, met relatief goede banen, zoeken naar een huis, maar er is nauwelijks aanbod, of het wordt voor hun neus weggekocht met euro’s.

Overal in het centrum van Kaapstad staan ook hijskranen boven gapende bouwputten en hoor je slijptollen. Er worden studio’s en eenkamerflats gebouwd, niet bedoeld voor locals maar voor verhuur aan toeristen via platforms als Airbnb. Wat blijft er over voor Zuid-Afrikanen, en waar kunnen zij heen?

Ze blijven in hun armere wijken, achter de Tafelberg, en komen daar moeilijk uit. Of nee, ze komen er wel uit maar dan alleen om de witte huizen schoon te maken of de rijkeren te bedienen in de restaurants.

Kaapstad lijkt een stad die alles heeft, maar de sociale structuur van deze stad is verknipt. Het goede Kaapse leven is er alleen voor de vooral witte bovenlaag. Dus terwijl ik naar de Tafelberg kijk, vraag ik me soms af wat deze ongelijke stad mijn dochters meegeeft, en hoe dat hun blik op de wereld vormt.