Veel mbo’ers sluiten opleidingen af die te breed zijn, te weinig verbonden met bedrijven en die jongeren weghouden van de sectoren met gebrek aan personeel | opinie

De RUG en nu ook de Hanze leiden al sinds jaren een offensief tegen de zogenaamde braindrain. De toon wordt gezet door berichten als deze (op RTV Noord): „Braindrain, heet het onheilspellend. Hoogopgeleide, slimme jongeren verlaten de regio op zoek naar een goedbetaalde baan elders. Noord-Nederland heeft er al decennia mee te maken. Met een doordachte aanpak is dat uitvliegen van waardevol talent te stoppen, zegt arbeidsmarktdeskundige Arjen Edzes. ‘Nu bedrijven schreeuwen om personeel is het meer nodig dan ooit.’“

Hoe gek wil je het hebben: ‘Betaal jongeren een bonus om ze in de regio te houden’ is zelf het pleidooi. Waarom zijn de onderzoeken van RUG en Hanze naar studentenmobiliteit weinig nuttig en waarom is het pleidooi om de zogenaamde braindrain te remmen vooral irritant?

Het zijn vooral de hoger opgeleiden die het buiten de regio zoeken. De nieuwe lector Regionale Arbeidsvraagstukken Arjen Edzes meende in zijn recente aanstellingsrede: „De arbeidsmarkt voor een gemiddelde mbo’er wordt begrensd door de afstand die hij of zij met de brommer kan afleggen”. Afgezien van het denigrerende toontje in deze niet met feiten onderbouwde opmerking kun je je ook afvragen of het zo erg is dat de academicus het wel buiten de regio zoekt.

Leiden de universiteiten en hogescholen niet op voor een internationale arbeidsmarkt? Ergo, zijn er wellicht in de Randstad meer zogenaamde bull shit jobs? (Zie het boek van David Graeber, Bullshit Jobs: The Rise of Pointless Work, and What We Can Do About It, 2018). Veel van dit type banen wordt immers vervuld door academici. Die banen kunnen we toch missen als kiespijn?

Hoe ernstig zou het probleem van de zogenaamde braindrain nu werkelijk zijn? We lezen dat zes jaar na afstuderen het aantal RUG-studenten dat nog in het Noorden woont is gedaald naar 36 procent. Van de Hanze-studenten heeft 65 procent de regio nog als woonlocatie. Er zou op langere termijn gerekend sprake zijn van weglekken van hoogopgeleid talent. Maar dan komt de relativerende vaststelling dat vooral studenten die hier in de regio zijn geboren de blijvers zijn. Waarover maken we ons dan druk?

Zou het niet zo zijn dat de RUG en de hbo-instellingen veel meer mensen opleiden dan de regionale samenleving en economie kunnen opnemen? Wijzen onze moord-en-brand roepende braindrain-specialisten onbedoeld niet vooral op het probleem van het overaanbod in het hoger onderwijs? Is al die internationalisering niet vooral een business case voor de onderwijsconcerns en daarmee een belangrijke veroorzaker van de gewraakte studentenmobiliteit?

Gaan er eigenlijk ook niet veel te veel jongeren van het mbo naar het hbo, terwijl ze met een mbo-opleiding een dankbare plek op de arbeidsmarkt hadden kunnen krijgen? Is het niet meer dan logisch dat het aantal studenten in het Noordelijke hoger onderwijs van veel meer dan 100.000 wordt teruggebracht naar meer hanteerbare proporties? Veel problemen in collegezalen, begeleiding door de staf, op de woningmarkt, in de stedelijke ruimte van Groningen en Leeuwarden gaan terug op simpelweg te veel studenten.

Sterker nog, wordt het niet tijd voor de rehabilitatie van het middelbare beroepsonderwijs? Daar vindt namelijk de grootste braindrain plaats. Jongeren kwalificeren zich in populaire opleidingen als Sport en Recreatie, Onderwijsassistent, Dier en Management, terwijl het ze ontbreekt aan een duidelijk beroepsbeeld en beroepsperspectieven.

Veel mbo’ers sluiten opleidingen af die te breed zijn, te weinig verbonden met bedrijven, die jongeren weghouden van de sectoren met gebrek aan personeel en vaak de weg banen naar moeizame studieloopbanen in het hbo. Met een beetje pech landt een groot deel van die zoekende jongeren bij hulpverleners, omdat ze niet meer weten hoe nu verder met hun leven.

Graag meer aandacht voor vmbo- en mbo-opleidingen met arbeidsmarktschaarste zodat de treinen kunnen rijden, de vliegtuigen in goede banen worden geleid, vluchten niet te hoeven worden geannuleerd en in de zorg de wachtlijsten kunnen worden verkleind. De braindrain in het hoger onderwijs lijkt een nep-probleem. De echte allocatieproblemen zitten in het mbo.