Met 2598 pagina's schreef hofbiograaf van de RUG Klaas van Berkel het dikste boek ooit over een noordelijk onderwerp: 'De universiteit groeit uit haar voegen'

Met een omvang van 2598 pagina’s is de geschiedenis van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) het dikste boekwerk dat ooit over een noordelijk onderwerp is geschreven. ,,Maar het bestaat uit drie delen’’, zo probeert Klaas van Berkel (68) er uit bescheidenheid nog wat van af te dingen. ,,Het was ook niet de bedoeling om een record te vestigen.’’

We spreken elkaar in zijn woning in Zuidhorn. Op fietsafstand van de RUG, waaraan hij sinds 1988 verbonden is als hoogleraar geschiedenis. Twee jaar geleden ging hij met emeritaat. Zijn grijswitte haren zien er ietwat verwilderd uit. Vanmiddag gaat hij naar de kapper, maar eerst komt de fotograaf langs. ,,Als ik geknipt op de foto ga, herkent niemand mij’’, zei hij toen we de afspraak voor het interview maakten.

In 2008 kreeg Van Berkel van toenmalig rector magnificus Simon Kuipers het verzoek om de geschiedenis van de universiteit te boek te stellen, vanaf het oprichtingsjaar 1614. ,,Er werd niets over de omvang vastgelegd, alleen dat ik tijdens het schrijven vrijgesteld werd van onderwijs en bestuur en beheer.’’

Eerst had de historicus in zijn hoofd dat het twee delen zouden worden. Het eerste deel, dat de periode 1614-1870 beslaat, werd gepresenteerd in het lustrumjaar 2014. Tijdens het schrijven van het tweede deel, dat zou eindigen in 2014, gebeurde er iets opmerkelijks.

Op 5 oktober 2016 werd bekend dat Ben Feringa de Nobelprijs voor de scheikunde had gewonnen. ,,De dag erna liep ik in Groningen naar de kiosk op het station om de Volkskrant te kopen. Ik was benieuwd wat ze hadden geschreven over de geweldige toekenning van deze prijs aan een Groninger wetenschapper. Ik wilde net een exemplaar pakken toen iemand achter mijn rug langskwam en de hele stapel voor mijn ogen weggriste.’’

Verbouwereerd keek Van Berkel de voordringer aan. Het was niemand minder dan Elmer Sterken, de voorlaatste rector magnificus van de RUG. ,,Het bleek dat de foto van Feringa met zijn studenten op de voorpagina van de krant door hem was gemaakt. Die wilde hij uitdelen, vandaar. Hij zei: ‘Nu ik je toch spreek, ik overweeg een derde deeltje aan de geschiedenis toe te voegen. Dan kun je Feringa en Yantai er ook nog in verwerken.’ Bijna iedereen ging er toen nog vanuit dat Yantai door zou gaan.’’

Van Berkel liet het zich niet twee keer zeggen. ,,Hij veranderde de indeling, zodat er nu een derde deel ligt dat het tijdvak 1945-2021 behandelt. ,,De drie perioden ogen voorbedacht, maar dat is het dus niet.’’

Het derde deel heeft hij vorig jaar al afgerond. Dat het niet eerder klaar was, kwam door corona en een gebrek aan geschikt papier. Tussendoor heeft hij samen met Guus Termeer, op verzoek van de huidige bestuursvoorzitter Jouke de Vries, ook nog een Engelstalige samenvatting geschreven. Die heeft een omvang van 120 bladzijden. ,,Dat is het bewijs dat ik ook dunne boeken kan schrijven’’, zegt hij lachend.

Gevraagd naar wat de RUG is, antwoordt hij: ,,De RUG is een goede universiteit in de subtop van de wereld. Als je de condities bekijkt waaronder Groningse en andere Nederlandse universiteiten moeten werken, dan presteren wij ver boven verwachting. Wij doen met minder geld veel meer dan je zou denken. Kennelijk zit er in de universiteit een spirit die gunstig uitwerkt.’’

Van Berkel geeft toe dat hij Poppema, toen die in 2015 voorstelde een nevenvestiging in het Chinese Yantai op te zetten, het voordeel van de twijfel gaf. De Universiteitsraad stemde uiteindelijk tegen, maar het scheelde niet veel of Yantai was er gekomen. Van Berkel: ,,Dan hadden we nu een groot probleem gehad. Niet alleen door de verstrakkende, politieke cultuur in China, ook door corona. We mogen de here God op ons blote knietjes danken dat het niet is doorgegaan.’’

Toen de plannen werden gepresenteerd werd er gezegd dat er elk jaar 4000 Chinese studenten naar Groningen zouden gaan. Die zouden de achteruitgang van het aantal Nederlandse studenten compenseren. Dat demografische argument was heel belangrijk voor Poppema. ,,Die voorspelde daling van het aantal studenten is er helemaal niet gekomen. De internationalisering is succesvoller dan ze ooit gedacht hadden. Ook de drang van Nederlandse schoolverlaters om te gaan studeren is veel groter gebleken. ’’

Zo langzamerhand zijn de grenzen aan de groei wel bereikt. De hofbiograaf van de RUG – zo mogen we hem inmiddels best wel noemen – zou het prima vinden dat de universiteit ,,op een gecontroleerde manier kleiner wordt’’. ,,De universiteit groeit nu uit haar voegen. Ik betwijfel of het voor de stad goed is om zoveel studenten te moeten bergen.’’

Hij juicht het ook toe als het academisch karakter van de universiteit meer beklemtoond wordt. De laatste decennia is de universiteit ,,een soort veredeld beroepsonderwijs’’ geworden. Gezien het middelmatige niveau van veel geslaagden van het vwo, vindt hij het tijd worden dat de universiteiten toelatingsexamens invoeren. ,,Wat mij betreft worden de universiteiten kleiner en selectiever.’’

Meer in WKND