Wat als we geen zomertijd zouden hebben? ’Klok verzetten is net zo slecht als fastfood’

Zo’n zeventig landen wereldwijd passen de klok aan. En dat doet wat met een mens, vooral als we wat ouder worden. Het kan vijf tot zeven dagen duren voordat jouw lichaam zich aanpast aan het nieuwe tijdschema. Moeheid en ontregeling liggen op de loer. Verschillende onderzoeken wijzen op een verhoogde kans op een hartaanval en beroerte.

Laten we meteen het ezelsbruggetje noemen, zodat je nooit meer vergeet of die klok nu vooruit of achteruit gaat. In het voorjaar gaat de klok vooruit. Dat betekent een uur minder slaap. Maar voor veel mensen blijft het niet beperkt tot een uurtje minder slapen.

Neuroloog en slaapexpert Inge Declercq vertelt: „Het kan een week aanpassingstijd kosten, wat maakt dat we gemiddeld per nacht veertig minuten slaap verliezen. Dat zorgt niet alleen voor een acuut slaaptekort, maar voor een ritmeverschuiving, een mini-jetlag zeg maar. En elke ritmeverschuiving is belastend.”

Extra gevoelig voor de zomertijd zijn oudere mensen, van wie de interne klok wat minder dynamisch is, en adolescenten, die vanwege hun hormonale ontwikkeling later opstaan.

„In het algemeen geldt voor de meeste mensen: slaap je minder dan zeven uur per nacht, dan betaal je vroeg of laat de prijs”, aldus Declerq. „Mensen dénken dat ze dat aankunnen en gaan maar door met sloten koffie of cafeïnehoudende drankjes. Maar sluipend werkt het overgewicht in de hand, hart- en vaatziekten, dementie.”

Gelukkig voor de kortslapers, zo zegt ze, is dat als je zes, zeven uur per nacht slaapt in de week, slaap inhalen in het weekend ’meestal wel voldoende is’.

Door licht dat op ons inwerkt, wordt onder meer onze melatonineproductie geregeld, onze hormoonhuishouding en de werking van onze organen, legt de slaapexpert uit. Volgens haar hebben we ’s ochtends daglicht nodig, ’s avonds gedimd licht, en ’s nachts hoort het donker te zijn, zodat lichaam en brein op elk moment ’weten’ wat te doen.

„De nacht is een zuiveringsproces voor het brein. Toxische stoffen worden verwijderd en neuronen krijgen een ’update’.” Aanpassing van de tijd grijpt hier volgens Declerq hard op in. „De zomertijd kunnen we gerust even toxisch beschouwen als elke dag fastfood eten”, zegt ze.

Ook het RIVM noemt nadelen van het verzetten van de tijd. ’Het zorgt voor slaapgebrek, vermoeidheid en overgewicht’. Rapporteurs van het RIVM zeggen dat er direct na de wisseling naar de zomertijd meer hartinfarcten voorkomen.

Uit onderzoek blijkt dat de overgang naar de zomertijd in het voorjaar samenhangt met een toename van 24 procent in het aantal hartaanvallen op de maandag na de verandering. Daarnaast kan het verzetten van de klok het risico op hartaanvallen vergroten. Noot in het onderzoek: het waren voornamelijk mensen die al vatbaar waren voor hartproblemen. Toch lieten cijfers ook zien dat hartaanvallen met 21 procent afnemen in de week dat de zomertijd in de herfst eindigt.

In de twee dagen na de zomertijdverandering ligt het algehele percentage beroertes 8 procent hoger dan op enig ander moment van het jaar. De American Academy of Neurology vermoedt dat dit komt door de verstoring van circadiane ritmes die wordt veroorzaakt door zomertijd.

’Het is gunstig voor de volksgezondheid als we in Nederland het hele jaar door de standaardtijd (wintertijd) instellen’, adviseerde het RIVM jaren geleden al aan het ministerie van VWS. ’ In deze tijdinstelling komt de zon vroeger op, en dit sluit beter aan bij het bioritme van de mens’.

Het concept van zomertijd is oorspronkelijk ingevoerd om energie te besparen: meer daglicht, minder kunstmatige verlichting. Zomertijd is heus niet alleen maar kommer en kwel. Floris Wouterson, slaapexpert en auteur van het boek Superslapen, stelt dat de invoering van de zomertijd ook voordelen heeft ten opzichte van de wintertijd.

Volgens de slaapexpert zijn mensen vrolijker, gaat opstaan makkelijker en stimuleert het meer daglicht de aanmaak van ’het gelukshormoon’ serotonine, wat vele gezondheidsvoordelen heeft, zorgt voor een gezonder slaap-waakritme en bovendien voor een beter humeur.

Hoe kunnen we de tijdsprong van een uur zo aangenaam mogelijk maken? Eigenlijk moet je zo’n vier dagen voor de overgang naar zomertijd beginnen met het aanpassen van je slaap- en waakritme, door elke dag een kwartier eerder naar bed te gaan en een kwartier eerder op.

Eet je maaltijden, vooral het avondeten, elke dag iets eerder. Vermijd grote porties en pittig eten, omdat ze brandend maagzuur en irritatie van het spijsverteringsstelsel kunnen veroorzaken. Slaap zou langer duren en met minder onderbrekingen gaan als tussen het diner en bedtijd ongeveer vier à vijf uur zit. Ook goed: probeer vooral in de ochtend naar buiten te gaan en zonlicht op te zoeken. Beweeg vooral ’s ochtends actief en gebruik de avond om te ontspannen.