Hieraan zie je dat iemand van z’n stokje dreigt te gaan door de hitte. ‘Jeuk is het eerste signaal’

Het hoeft met deze temperaturen en zonnekracht niet heel lang te duren, of het kan zijn dat je armen en benen beginnen te jeuken. „Kijk”, zegt Cees van Romburgh, EHBO-expert van het Rode Kruis: „Dat is het eerste signaal dat het lichaam aan het oververhitten is.”

De jeuk gaat vaak gepaard met rode vlekjes op de huid en soms ook met prikkende en jeukende blaasjes. Door stralingswarmte vanaf het wegdek zijn de benen hier extra gevoelig voor. Dit worden door wandelaars ook wel asfaltbenen genoemd. Je komt er vanaf door je benen met bijvoorbeeld een koude handdoek te koelen.

Zoek dan schaduw en verkoeling op, adviseert Van Romburgh. Dat is sowieso slim met de huidige temperaturen. Maar als je bijvoorbeeld op de tribune zit bij de TT in Assen of bij een ander evenement is dat vaak zo makkelijk nog niet.

Over wat je dan wél kunt en moet doen later meer.

„De volgende stap is hitte-uitputting. Dan zweet je heel veel, voel je je moe, slap en krijg je spierkrampen”, zegt Van Romburgh. „Allemaal signalen dat het lichaam moeite heeft om op de juiste temperatuur te blijven.”

Het lichaam beperkt zich tot het koelen van de vitale organen als hart en hersenen. Je lichaam stopt met zweten. De bloedvaten gaan dicht zitten, er komt minder zuurstofrijk bloed bij de spieren, waardoor je je flink naar gaat voelen.

Dit zien Van Romburgh en zijn collega’s regelmatig gebeuren tijdens hardloopevenementen, zoals een paar weken terug nog bij de marathon in Groningen. Cruciaal is dat je niet uitgedroogd raakt, dus blijf goed drinken, zodat je kunt blijven zweten.

De volgende fase is een hitteberoerte. „Dit is het moment dat je fouten gaat maken, omdat je niet meer helder kan nadenken”, zegt Van Romburgh. „Je lichaamstemperatuur is dan opgelopen tot 40 graden. Je huid wordt roder en je gaat zwalken doordat de hersenen te warm worden. Je kan zeggen dat de thermostaat van je lichaam kapot gaat. Je bent nu echt in gevaar. Zweten doe je dan niet meer. Zweten wordt steeds moeilijker, nu is het echt oppassen geblazen.”

Duurt dit te lang en lukt het je lichaam niet om af te koelen, dan kan je temperatuur zelfs doorstijgen naar 42 graden. „De eiwitten in je bloed worden hard, alsof je een eitje kookt. Dit is fataal voor je organen, die eraan kapot gaan. Orgaanfalen dus. Je bent nu suf en soms zelfs bewusteloos en je hebt dringend medische hulp nodig. Koelen is van levensbelang, bijvoorbeeld met koude sponzen.”

Het kunnen herkennen van de signalen van oververhitting is belangrijk. Maar veel beter is voorkomen. Daar heeft Van Romburgh wel wat tips voor.

„Veel is nogal logisch. Zoals blijven drinken en zoveel mogelijk in de schaduw blijven. Lukt dit niet, zoals op de TT bijvoorbeeld, maak dan je eigen schaduw door een paraplu te gebruiken als parasol.”

„Wat het drinken betreft, drink op z’n minst wat je anders ook doet. Met koffie en thee is niks mis. Dat koffie vochtafdrijvend werkt, geldt alleen bij grote hoeveelheden”, zegt Van Romburgh.

„Blijf daarnaast water drinken. Krijg je het echt warm, stop dan je voeten in een koud voetenbadje om je temperatuur omlaag te krijgen. Ga niet fanatiek sporten, maar maak een wandeling in de vroege ochtend. Bij evenementen is het belangrijk dat de organisatie maatregelen neemt, maar ga eerst bij jezelf te rade hoe je oververhitting voorkomt.”