Deze drie uitvindingen leveren zorgpersoneel in Groningen en Drenthe echt tijdswinst op. ‘Het is hier ontploft’

Nog een jaar of 9, dan is er voor 3700 inwoners van Noord-Nederland die naar het verzorgingshuis moeten geen plek vanwege personeelsgebrek. Thuiszorg is er evenmin voor 22.000 mensen in Groningen, Friesland en Drenthe die daar wel voor in aanmerking komen.

In de ggz kunnen jaarlijks meer dan 350.000 consulten niet doorgaan en door een gebrek aan huisartsen gaat in onze regio een streep door 1,5 miljoen visites en afspraken op de praktijk. Voor de gehandicaptenzorg zijn de prognoses niks beter. Deze cijfers maakte ZorgpleinNoord afgelopen voorjaar bekend, op basis van prognoses van ABP Research.

De vraag naar zorg stijgt omdat de bevolking in Noord-Nederland vergrijst. Navenant meer zorg gaan leveren is onmogelijk omdat de kosten dan helemaal de pan uitrijzen, en ook omdat er niet genoeg zorgpersoneel beschikbaar is om al het werk uit te voeren.

Het doemscenario waarmee dit artikel begon is alleen te voorkomen wanneer er radicaal anders wordt gewerkt, zo is de analyse van experts uit de sector. Betere samenwerking tussen zorgorganisaties om efficiënter te worden is cruciaal, net als een grotere inzet van mantelzorgers en vrijwilligers.

Zorgtechnologie en AI moeten de rest van het extra werk opvangen. In het nieuwe Zorgakkoord werd dit vorige week opnieuw afgesproken.

Stap voor stap maken zorgorganisaties in Noord-Nederland al gebruik van innovaties. Tientallen bedrijven zijn de afgelopen jaren op deze ontwikkeling gedoken, om zorgorganisaties te helpen bij deze transitie. Eén daarvan is Avics uit Tynaarlo, dat allerlei technologiën aanbiedt en zorgorganisaties ook helpt bij de invoering.

Het bedrijf kwam eerder dit jaar in het nieuws vanwege het testen van een geautomatiseerd systeem waarmee op basis van gezichtsherkenning dementerende ouderen hun zorgcomplex niet kunnen verlaten.

De privacy van de bewoners en ook van personeel en bezoekers die wel door de poortjes mogen is volledig gewaarborgd, belooft operationeel directeur Alan Zenderink van Avics. ,,Andere zorgorganisaties zien in dat dit het personeel veel werk en zorg uit handen neemt, want het scheelt rondes lopen”, zegt Zenderink. ,,Het is hier echt ontploft.”

Volgens de bestuurder was techniek altijd ‘ondersteunend’ in de zorg en is het steeds meer leidend geworden. Het is volgens hem heel belangrijk dat zorgorganisaties geholpen worden bij de invoering en ook daarna begeleiding krijgen, zodat het ook echt leidt tot betere en efficiëntere zorg.

,,Wij willen een duurzame relatie”, zegt Zenderink. ,,Dus niet alleen een knoppentraining en succes ermee, maar blijvend. Onze zorgcoaches zijn allemaal opgeleid als verpleegkundigen en weten dus hoe het eraan toegaat in de zorg.” Het is maar één voorbeeld. Er gebeurt veel meer.

Health Noord probeert op verschillende manieren te helpen bij het invoeren van zorginnovaties. Binnen Health Noord werken meer dan honderd organisaties (bedrijven, onderwijsinstellingen, overheden) uit Noord-Nederland samen. Ze maken gebruik van elkaars kennis, medewerkers en faciliteiten.

,,Onze missie is om zorg betaalbaar en beschikbaar te houden voor Noord-Nederland”, zegt Margreet Schurer, programmamanager bij Health Noord. Het samenwerkingsverband probeert initiatieven met elkaar in contact te brengen, zodat er van elkaars succes wordt geleerd en niet overal het wiel opnieuw wordt uitgevonden.

,,Wat zijn de best practices, wie is waar goed in en hoe kan de ander daarvan leren? Samen ontwikkelen we bijvoorbeeld onderwijs voor studenten en professionals en doen we onderzoek waardoor meer uniformiteit ontstaat en we meer impact maken in de regio en daarbuiten.”

De onderstaande drie projecten nemen het personeel werk uit handen en kunnen volgens Health Noord als voorbeeld en inspiratie werken voor andere organisaties.

Het werk dat Martine Hoving 32 jaar deed als verzorgende IG (individuele gezondheidszorg) in het verpleeghuis was haar op het lijf geschreven. Maar door fysieke problemen ging het niet meer. ,,Dat was een grote klap voor mij”, zegt Hoving.

Tegelijkertijd kondigde haar werkgever ZINN (thuiszorg en woonzorglocaties in Groningen, Haren en Hoogezand) aan te beginnen met beeldbellen, om de druk op de thuiszorgcollega’s te verminderen. ,,Ervaring in de thuiszorg had ik niet, maar ik werd wel aangenomen”, zegt Hoving. Sindsdien zit ze 3 dagen per week in haar kantoor aan de Helper Brink in Stad te beeldbellen met cliënten die thuiszorg krijgen. Het zijn ouderen met dementie of mensen die om een andere reden ondersteuning nodig hebben in huis.

Deze ochtend belt ze 24 cliënten. ,,Met sommigen spreek ik een paar minuten en met anderen wel een kwartier”, zegt Hoving. ,,Het is maar net hoe groot hun zorgvraag is. Sommigen hebben wel vijf zorgmomenten per dag nodig en het scheelt heel veel tijd en inzet van onze mensen in thuiszorg, als wij een van die zorgmomenten kunnen overnemen met beeldbellen.”

Hoving helpt de cliënten vooral met het correct innemen van medicatie en het spuiten van insuline bij diabetes. Hoving en haar collega’s doen ‘s ochtends hun ‘route’, wanneer de mensen hun dag opstarten, en ‘s avonds nog een keer.

,,Voor sommigen zijn we het enige praatje dat ze hebben op een dag, daarmee moet je wel rekening houden. Ze rekenen op je en je bouwt echt een band op, ook al zit je beiden achter een scherm. Maar inhoudelijk is het ook echt uitdagend. Je moet alle rapportages goed lezen. Als iemand bijvoorbeeld een afspraak in het ziekenhuis heeft gehad, dan vraag je daarnaar. Je moet tijdens het gesprek bovendien goed opletten of je signalen ziet dat iemand anders is dan gebruikelijk. Verward gedrag kan duiden op een long- of blaasontsteking.”

Als Hoving het niet vertrouwt, dan vraagt ze iemand van de thuiszorg om even poolshoogte te gaan nemen. Natuurlijk mist Hoving het weleens om met haar eigen handen zorg te verlenen. ,,Maar wat ik nu doe is net zo betekenisvol.” De afgelopen 2 jaar heeft ZINN zo’n 150 cliënten geholpen met beeldbellen. De zorgorganisatie is zeer tevreden over de tijdwinst die het oplevert en begint op andere afdelingen ook met vormen van zorg op afstand.

Hoe ging het vandaag met de cliënt of bewoner? Waren er bijzonderheden in het gedrag die moeten worden vastgelegd voor de collega’s die straks beginnen? Noemenswaardige incidenten misschien?

Het rapporteren aan het eind van de dienst is een van de minst populaire klussen in de zorg. Vooral omdat het vaak zo tijdrovend is. Tijd die dus niet besteed kan worden aan het leveren van zorg, iets wat door personeelsgebrek toch al onder druk staat.

Wat nu als we een manier kunnen vinden om efficiënter te kunnen rapporteren, misschien wel via spraak? Zo begon een paar jaar geleden de opdracht tijdens een hackathon waaraan projectleider innovatie Han Buruma bij Vanboeijen meedeed, een van de grootste gehandicaptenzorgorganisaties in Drenthe.

Inmiddels is het de praktijk. Begin dit jaar begonnen twee groepen zorgmedewerkers op twee locaties in Assen, voor mensen met een ernstige meervoudige beperking, met het zogenoemde spraakgestuurd rapporteren. In plaats van aan het eind van de dienst achter de computer een rapport te schrijven, spreken ze in een beveiligde app op hun telefoon bijzonderheden in, direct nadat er iets noemenswaardigs is gebeurd. De app zet de gesproken tekst om in geschreven tekst.

Begeleider Robin Overbeek, die al maanden met de app werkt, is er heel enthousiast over. ,,Als je een goede rapportage wil schrijven, dan duurt dat soms wel 20 minuten. Het begint al met het opstarten van de laptop en het doorklikken naar de juiste bewoner of cliënt in ons elektronisch patiëntendossier.” In de app op de telefoon gaat dit veel makkelijker. ,,Je swipet naar de juiste plek en spreekt je rapportage in. Het kost me alles bij elkaar 3 minuten, dus ik win echt heel veel tijd op deze manier.”

Het is volgens Overbeek belangrijk om van tevoren goed te bedenken wat je wil zeggen. ,,Dat moet je eerst even oefenen. Het is ook echt een verandering en niet elke collega vindt zoiets nieuws direct leuk, dus blijven uitleggen hoe het werkt en wat het oplevert is heel belangrijk. Veel collega’s die het eerst niet zagen zitten, zijn inmiddels helemaal om, omdat je ziet dat je gewoon meer tijd overhoudt voor de bewoners en cliënten en voor andere zorgtaken die moeten gebeuren.”

Inmiddels wordt op vijftien groepen bij Vanboeijen ermee gewerkt. ,,Natuurlijk is er ook wel weerstand, want bij zorginnovaties denken mensen al snel: ze willen me vervangen. Of: weer wat nieuws. Maar het tegendeel is waar”, zegt Buruma. ,,Iedereen blijft keihard nodig. Al het beschikbare personeel is essentieel om onze zorg te blijven verlenen. Op langere termijn zijn er minder mensen beschikbaar, dus moeten we andere manieren vinden om tijd vrij te maken.”

Geen receptie, geen bedden, geen bewoners en ook geen personeel in het wit. De locatie van Altide in Beilen lijkt in weinig op een gebouw waar zorg wordt verleend.

Het heeft zowel van binnen en van buiten meer weg van een kantoor. Een callcenter, om preciezer te zijn. Hier zitten overdag tientallen medewerkers achter beeldschermen en met koptelefoons op te werken. ‘s Nachts zitten ze er ook.

Zorg verlenen ze wel degelijk, maar dan op afstand. Altide is een medisch servicecentrum, waarvan landelijk inmiddels 200 zorgorganisaties gebruikmaken. Daarmee is Altide het grootste in zijn soort in Nederland. Het heeft drie vestigingen; behalve Beilen ook in Varsseveld en Veldhoven. Vanuit de locatie in Beilen worden cliënten en patiënten van tientallen zorgorganisaties (van ouderenzorg tot ggz en ziekenhuizen) in Noord-Nederland op afstand geholpen.

,,We willen dat mensen langer gezond en veilig thuis kunnen blijven wonen”, legt bestuurder Anne Cloostermans uit. ,,Met ons servicecentrum dragen we daar voor een heel groot deel aan bij.” De zorgprofessionals zijn hier 24 uur per dag en 7 dagen per week aanwezig. Ze springen in het gat dat zorgorganisaties achterlaten die 24-uurszorg niet meer kunnen garanderen.

Veel mensen die dankzij zorg nog thuis kunnen blijven wonen, worden geholpen vanuit het medisch servicecentrum. Ze hebben bijvoorbeeld een drukknop in huis waarmee ze contact kunnen leggen met iemand van Altide. ,,Daar hoeft de wijkverpleging dus niet op af en dat scheelt heel veel tijd”, zegt Karlien Luitjes van Altide.

De medewerkers bellen cliënten op die anders hun medicatie zouden vergeten, ze nemen crisistelefoontjes aan en zoeken ook uit waar een bed in een verpleeghuis vrij is, op het moment dat dit nodig is.

Ook komen ze in actie als bijvoorbeeld ‘s nachts een sensor afgaat in een woning, wat kan duiden op een valpartij. ,,Zo’n 65 procent van de signalen vangen wij af en kunnen we zelf met de cliënt oplossen”, zegt Cloostermans. ,,In de andere gevallen zoeken we contact met mantelzorgers, moet er alsnog een professional heen of misschien wel de politie of ambulance. Zie ons maar als schakelpunt in de zorg.”

In Noord-Nederland zijn al heel wat organisaties aangesloten bij Altide, zoals Espria (Icare en Zorggroep Meander), Wilhelmina Ziekenhuis Assen, Dokter Drenthe, NNCZ, Derkshoes, Dignis, Noorderzorg, Oosterlengte, ZINN, Zorggroep Drenthe, Zuidoostzorg, Vredewold, Zorgcentra Zuidwest-Drenthe en Icare Jeugdgezondheidszorg.

Soms is het valse bingo. Zo ook bij de cliënt die deze donderdagmiddag per ongeluk inbelt bij Altide-medewerker Sanne Nijdam. ,,Hallo?”, zegt de man. ,,Ik zit hier gewoon op de bank te puzzelen en ineens gaat hier een groot alarm af.” Nijdam vraagt of er recent iets veranderd is in de techniek bij de cliënt thuis. ,,Ja, ik heb gisteren een nieuw kastje gekregen.”