Rianne Luring met haar zoontje Wisse bij de honingbes in het Wessingboerbos Foto: Huisman Media
Voedselbossen winnen aan populariteit in Nederland, blijkt uit cijfers van het CBS. In Groningen lijkt het concept echter nog niet aan te slaan. Slechts vijf landbouwbedrijven in de provincie hebben een voedselbos, samen goed voor zeven hectare.
Met haar zes maanden oude zoontje Wisse op de arm loopt Rianne Luring (32) door haar piepjonge voedselbos bij Wessinghuizen in Onstwedde, dat vanochtend met dichte nevel is bedekt. In 2022 is ze begonnen met het aanplanten van het bos, samen met haar zus Marijke (36). Ze bebouwen een stuk grond van vijf hectare van hun ouders, die een biologisch dynamisch boerenbedrijf hebben.
„Er groeit van alles”, zegt Luring terwijl ze tussen de beplanting loopt. Ze wijst naar een aantal rijen met jonge bomen: „Hier staan bijvoorbeeld appels, peren en pruimen. Daar verderop staan kastanjes en hazelnoten.” De planten, bomen en struiken staan in keurige rijen naast elkaar aangeplant.
Wat is een voedselbos?
Een voedselbos is een plek waar landbouw en bosbeheer samenkomen. Er groeien veel eetbare, biologische planten en je kunt er het hele jaar oogsten. De indeling van een voedselbos is van belang: aan de rand staan hoge notenbomen, daarachter fruitbomen, nog verder bessenstruiken en op open plekken in het midden wortels, knollen en bloemen. Die verdeling zorgt voor een rijke bodem, kwalitatief voedsel en voor veel biodiversiteit.
Kennis vanuit eigen vakgebieden
Rianne Luring is landschapsontwerper, haar zus voedselmiddelentechnoloog. Beiden woonden jarenlang elders in het land, maar misten het boerenleven. Ze keerden terug naar Groningen, waar Marijke een kaasmakerij opzette. In 2022 begonnen ze samen het voedselbos, waar ze kennis over hadden opgedaan binnen hun vakgebied.
Zo konden ze veel zelf regelen, zoals de beplanting. Daar was veel hulp bij nodig van vrijwilligers, vertelt Rianne Luring. „In de winter van 2022 hebben we een aantal plantdagen gehad. Vrienden, familie, collega’s en klanten van de boerderijwinkel kwamen helpen. Ze vonden dit een mooie manier om lokaal eten te produceren, wij zien daar steeds meer vraag naar in de winkel.” Veel oogst heeft Luring nog niet uit het bos kunnen halen. „Vorig jaar konden we wat kleinfruit plukken, maar nog niet veel meer. De komende jaren zal de oogst steeds groter worden.’’ De bomen en struiken die in 2022 hebben geplant waren erg jong, legt Luring uit. „Het kan nog wel vier jaar duren voordat we van alle planten kunnen oogsten.”
‘Paradijselijk voedselbos niet rendabel voor boeren’
Jasper Tiemens van Natuur en Milieufederatie Groningen zegt dat een voedselbos vele voordelen kent ten opzichte van traditionele landbouw. Hij maakt daarbij wel onderscheid tussen twee soorten. „Je hebt het romantische voedselbos, een soort paradijs waar je links een appeltje plukt en rechts een nootje. Maar in de praktijk is zo’n voedselbos niet rendabel voor de meeste boeren. Dat soort voedselbossen wordt vooral aangeplant door particulieren. Boeren hebben meer aan wat ik een functioneel voedselbos noem, waar efficiëntie prioriteit is.”
Luring schaart het Wessingboerbos, zoals haar voedselbos heet, onder die tweede categorie. „We hebben het heel agrarisch ingericht, zodat we wel nog machinaal kunnen oogsten, anders wordt het super tijdrovend.” Toch zijn de verschillen met bijvoorbeeld een boomgaard groot en gaat het wel degelijk om een echt voedselbos, vindt ze. „Alles staat er misschien heel geordend bij, maar we bereiken nog steeds heel veel variatie.”
De fruitbomen van het Wessingboerbos. Foto: Huisman Media
Natuur floreert in voedselbos
Die variatie resulteert in florerende natuur, zegt Luring. „Na een jaar zagen we al zo veel meer soorten vogels dan eerst, dat is echt fantastisch.” De florerende natuur brengt aan de andere kant ook uitdagingen met zich mee. Zo vinden veel muizen hun weg naar het Wessingboerbos. Omdat het bedrijf van de familie Luring biologisch is en bestrijdingsmiddelen geen optie zijn, moesten de zussen daar een creatieve oplossing voor vinden.
Luring wijst naar een paal tussen de kastanjebomen in de verte: „Zie je dat kastje op die paal? Dat is voor de torenvalk, die jaagt op de muizen en houdt zo de schade die ze kunnen aanrichten beperkt. Maar dieren horen er ook gewoon bij, vinden we.” Naast muizen en vogels heeft Luring onder andere hazen en reeën gespot in het bos.
De terugkeer van natuur maakt voedselbossen volgens Tiemens waardevol. „Over de jaren zijn landbouw en natuur steeds meer uit elkaar getrokken. Elk stukje land in Nederland is afgekaderd, maar dat hoeft niet.” In een voedselbos kan de opbrengst hoger zijn dan traditionele akkerbouw, omdat je in verschillende lagen kunt telen, legt hij uit. „Je kunt bessenstruiken en bodembedekkers zoals aardappelen tussen fruitbomen plaatsen.” De verschillende plantensoorten versterken de bodem en daarmee elkaar.
Er wordt om die reden nog wel eens neergekeken op voedselbosboeren, stelt Tiemens. „Mensen denken wel eens dat je niks hoeft te doen als je een voedselbos hebt. Maar daar klopt niks van, je moet juist heel veel doen om de boel op peil te houden.”
‘Nu alleen voor een handjevol idealistische boeren’
Dat Groningen op het gebied van voedselbossen hekkensluiter is in Nederland, heeft volgens Tiemens meerdere oorzaken. „Bestemmingsplannen gooien vaak roet in het eten. Groningen heeft veel beschermde open landschappen. Dat is belangrijk, maar daardoor is het wel lastig voor boeren en particulieren om een vergunning te krijgen. Zonde, want nu is alleen een handjevol idealistische boeren hiermee bezig. Als je ze stimuleert, wordt het voor de hele sector interessant.”
Dat is te zien in Brabant, stelt hij. „Daar compenseren gemeenten bijvoorbeeld de waardevermindering van de grond.” Die provincie is koploper in voedselbossen met 77 hectare oppervlakte.
Voor Luring was het ook een flinke investering. „Wij konden blijven werken tijdens de aanleg van het Wessingboerbos en daarom durfden we deze stap te maken. Maar we spreken veel serieus geïnteresseerde boeren die het simpelweg niet aandurven.” Toch juicht ze meer voedselbossen toe. „We zijn ervan overtuigd dat het iets goeds doet voor de toekomst. Over een paar jaar hebben we hopelijk mooie producten van goede oogsten uit een omgeving vol leven.”
