Lieve Schram hoopt dat het gesprek over de dood normaler wordt. Foto: Anjo de Haan
We praten te weinig over onze dood, vindt Lieve Schram (67) uit Loppersum. Als consulent voor de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) hoopt ze dat gesprek op gang te brengen. „Weten wat er mogelijk is, kan het leven ook draaglijker maken.”
‘Help’, schrijft een vrouw in een lezersrubriek van een landelijke krant. ‘Mijn moeder heeft altijd gezegd dat zij euthanasie wil als zij dement wordt, maar nu het zover is wil ze geen euthanasieverklaring maken. Als ik aandring, lijkt het of ik haar dood wil hebben. Als ik opgeef, dan kan het zijn dat zij te laat is met haar wens.’
In de reacties gonst het van de herkenbaarheid. Ook Schram kent de verhalen. Als consulent voor de NVVE helpt ze leden van de vereniging bij het verkennen van de mogelijkheden voor hun levenseinde. „Ik hoor veel mensen zeggen dat ze euthanasie willen als ze dement worden, maar als je dat echt wil, moet je zaken goed vastleggen. Bij dementie is dat extra belangrijk, omdat het ziekte-inzicht achteruitgaat.”
Je kunt je afvragen hoe erg het is als iemand met dementie toch niet wil sterven. „Maar dat je vrolijk thuis kan blijven wonen, is allerminst zeker. Op een gegeven moment vorm je een gevaar voor jezelf en anderen en moet je naar een verzorgingstehuis, ook als je dat echt niet hebt gewild. Zie dan nog maar eens aan te tonen dat je ondraaglijk lijdt.”
Themabijeenkomst levenseinde
Om mensen te informeren over de mogelijkheden voor een vrijwillig levenseinde, organiseert de NVVE elke maand ergens in het land een themabijeenkomst. Dinsdag vindt zo’n middag plaats in Veendam. De bijeenkomst gaat specifiek over euthanasie bij dementie en ouderdomsklachten. „We bespreken de mogelijkheden, maar ook wat erbij komt kijken als je iets wil vastleggen.”
Voorwaarden euthanasie
In Nederland is euthanasie mogelijk onder strikte voorwaarden. Zo moet er onder meer sprake zijn van een medische diagnose, net als uitzichtloosheid en ondraaglijk lijden. Ook is er dan geen andere redelijke oplossing meer en moet de keuze vrijwillig en weloverwogen zijn.
De keuze om te sterven is een beladen onderwerp. Hoewel euthanasie in Nederland onder strikte voorwaarden mogelijk is, lopen de meningen sterk uiteen. Zo is de NVVE voorstander van sterven in eigen regie. Niet alleen bij ondraaglijk lijden als gevolg van een medische diagnose, maar ook bij een gevoel van een voltooid leven. Tegenstanders hebben morele bezwaren en zijn bang voor impulsief handelen.
Hoe dan ook is nadenken over je dood goed, denkt Schram. „Als je ouder wordt kan het goed zijn om eens met je huisarts in gesprek te gaan over wat voor jou belangrijk is.” Daarbij hoeft het niet direct over euthanasie te gaan. „Je kan ook nadenken over wanneer je niet meer behandeld wilt worden.”
Er is onwetendheid over de mogelijkheden, ziet ze. „Ouderdomsklachten veroorzaken bijvoorbeeld afzonderlijk misschien geen ondraaglijk lijden, maar de combinatie kan dat wel doen. Zo’n stapeling van klachten kan euthanasie mogelijk maken.”
Geruststelling
Niks moet, stelt ze. „Als je niet wil nadenken over de dood, is dat prima. Je arts zal te zijner tijd alles doen om je zo rustig mogelijk te laten overlijden. Maar je kunt zelf ook regie nemen.” Ze hoopt dat het gesprek over het onderwerp normaler wordt. „We kunnen nergens praten over onze eigen dood. In veel kringen is het taboe. Ouders willen hun kinderen er niet mee belasten.”
Bij bijeenkomsten van de NVVE kan dat wel. „En het mooie is: dat kan juist verlichting brengen. Veel mensen kunnen het lijden weer dragen als ze weten wat er te zijner tijd mogelijk is. Dat kan een geruststelling zijn.”
