Het Streekhistorisch Centrum vertrekt uit Huize ter Marse. Het museum trekt in bij de bibliotheek. Directeur Helen Kämink heeft zin in een frisse en moderne start. Foto: Harry Tielman
Het Streekhistorisch Centrum in Stadskanaal opent zaterdag nog één keer de deuren van het museum en het archief in Huize Ter Marse. Daarna verhuist directeur Helen Kämink zoveel mogelijk spullen naar de bibliotheek in het centrum.
„Mensen zeggen, wat is het jammer dat het Streekhistorisch Centrum (SHC) hier weggaat. Maar als er niemand komt, kunnen we beter ergens anders zitten”, zegt SHC-directeur Helen Kämink. „We willen mensen nog één keer de kans geven om te zien wat ze de afgelopen jaren hebben gemist.” Het klinkt wat cynisch, beseft ze. De historica heeft vooral zin in de toekomst.
Kämink is inmiddels 27 jaar bij het SHC, dat op de kop af 50 jaar in de oude boerderij Huize Ter Marse zit. Daar vertelt het de geschiedenis van Westerwolde en Stadskanaal. Het iconische gebouw onder de watertoren stamt uit 1883 en is daarmee één van de oudste nog bestaande gebouwen van Stadskanaal.
Het Streekhistorisch Centrum onder de watertoren. Foto: Harry Tielman
Ze zit aan de oude bestuurstafel van de voormalige gemeente Onstwedde. Stevige houten stoelen met een solide tafel. In de oude stoel van de burgemeester is het wapen van het dorp gekerfd. In de vensterbank staan mini-kruiwagens met een lading veenblokken. Rond de antieke petroleumkachel is een houten zitje met turquoise kussens. Net als in andere delen van het pand is het meubilair antiek.
Het is een gebouw met een bijzondere geschiedenis. Niet alleen vertelt het over de ontvening van Stadskanaal en de bloeiende handel, maar het is ook het ouderlijk huis en de latere woning van Jacob Maarsingh. Hij was een nazi-kopstuk, gemachtigd door Anton Mussert om namens hem beslissingen te nemen in Groningen en Drenthe. Een foto van hem en zijn vrouw met een paar grote honden – kinderen kregen ze niet – hangt nog aan de muur.
Het vertrek voelt als een stap terug in de tijd. Met een beetje fantasie beelden bezoekers zich in hoe Maarsingh hier in een doorrookte kamer van alles bekokstoofde met partijgenoten.
De eerste dozen zijn al ingepakt. Foto: Harry Tielman
Dat is het SHC straks kwijt, het verhuist naar de bibliotheek in het centrum van het dorp. Kämink vindt het niet erg om de focus wat te verleggen. „Hoewel wij in onze nieuwe expositie wel permanent een voorstelling over de Tweede Wereldoorlog hebben.”
Er is een bedrijf ingehuurd dat professioneel musea inricht. Het wordt een samenspel met de bibliotheek, waardoor ook de openingstijden ruimer zijn. Kämink is nu de enige in vaste dienst, waarbij ze wordt gesteund door vrijwilligers. Dat maakt het lastig om langer open te zijn. Dat, en het is ook niet leuk om achter een balie te zitten als er amper mensen komen.
Het SHC gaat de komende maanden verhuizen. „In de bibliotheek komen veel meer mensen. Sinds corona houden we in Huize Ter Marse al geen lezingen meer, dat doen we in de bibliotheek. We zien dat die veel drukker worden bezocht. Veel van onze bezoekers zijn wat ouder, zo’n centrale plek: het is gewoon makkelijker.”
In het museum wordt verteld over de geschiedenis van het gebied. Daarvoor worden onder andere materialen gebruikt die horen bij de ontginning van het veen. Foto: Harry Tielman
Toekomst van het pand?
Huize Ter Marse is eigendom van de gemeente Stadskanaal. Er wordt gewerkt aan de plannen voor het gebouw, laat een woordvoerder weten. Het moet worden verduurzaamd en behoudt een publieke functie, is de richtlijn. „In welke vorm, dat zijn we op dit moment aan het verkennen. Aangezien we hierover nog met de gemeenteraad in gesprek willen is het te vroeg om ideeën te delen.”
Bovendien was de situatie in Huis Ter Marse simpelweg niet meer houdbaar. Kämink laat de rest van het gebouw zien. Van het winkeltje met allerlei (lokale) producten van toen tot de trouwzaal en de wisseltentoonstellingen. In het kantoor boven het voorhuis wijst ze naar het systeemplafond. Het toont bruine lekkagevlekken. „En we hebben ook last van muizen gehad.”
Een deel van het archief op zolder. Foto: Harry Tielman
Een deur verder is het archief. Lange rijen kasten op zolder in het achterste deel van de woning. „We hebben in totaal 32.000 archiefstukken, dat is inclusief spullen als suikerzakjes.” Het zijn paperassen, maar ook dia’s en DVD’s. Het krantenarchief werd bewaard in een bijgebouw. Het is laatst opgehaald. „Daar hadden we schimmelproblemen. Het krantenarchief wordt nu gereinigd door een bedrijf, maar komt terug.” Er is nog veel vraag naar de kranten, merkt Kämink. „Ze moeten nog worden gedigitaliseerd.”
Dat de collectie niet meer schade heeft, mag een wonder heten. Het slecht geïsoleerde huis was moeilijk op temperatuur te houden. En als er ooit brand was uitgebroken, was er een groot probleem geweest.
Kämink heeft zin in de nieuwe locatie. „Er zijn zoveel verhalen te delen over dit gebied”, vertelt ze. Een paar honderd jaar geleden was het nog een onbegaanbaar moerasgebied, soms met hoogteverschillen van tot zes meter. „Omdat het zo’n jonge geschiedenis heeft, zijn heel veel dingen vastgelegd. „Als je meer weet over de Veenkoloniën, ga je er echt met een andere blik naar kijken.” De opening van de nieuwe locatie gaat nog een paar maanden duren.
