Een spoeddebat over de samenvoeging van twee partijen in Stadskanaal is maandagavond uitgemond een bestuurlijke chaos. Met een motie van afkeuring richting raadslid Hans Klopstra (VVD), waardoor ook wethouders mogelijk opstappen.
„Het houdt niet op, niet vanzelf”, verzucht SP-fractievoorzitter Machteld Luijken aan het begin van de maandagavond. „Weer een debat over onszelf.” Ze weet dan nog niet hoeveel oud zeer er de komende vier uur van debatteren naar boven komt drijven en hoe dichtbij wethouders komen bij volledig opstappen. De avond mondt uit in een bestuurlijke crisis.
De gemeenteraad trapt de avond af met een ‘spoeddebat’ over de samenvoeging van twee lokale partijen in juli. Gemeentebelangen en Lokaal Betrokken willen samen verder. ‘Verkiezingsbedrog’, vinden coalitiepartijen, ‘een natuurlijk proces’, zeggen de fuserende partijen zelf.
Op de achtergrond speelt een slepende discussie over vertrouwen in de democratie. De verkiezingsopkomst was bar laag in Stadskanaal. Alle partijen wilden daarom een andere bestuurscultuur die het vertrouwen in de democratie herstelde.
Dat is een lijdensweg gebleken. De coalitie met daarin CU, VVD, PvdA en Lokaal Betrokken is gevallen vanwege meningsverschillen over de bestuurscultuur, raadsleden stapten uit hun fractie, er is veel wrijving in de raad en onderling worden steken uitgedeeld. Er loopt inmiddels een cultuuronderzoek naar hoe de gemeenteraadsleden met elkaar omgaan – waar vervolgens niet iedereen aan meedoet. En zo is er altijd wat.
Fusie leidt tot vraagtekens
Lokaal Betrokken en Gemeentebelangen Stadskanaal zijn twee partijen die vrijwel altijd hetzelfde stemmen en zijn beide lokale partijen. Lokaal Betrokken ontstond zelfs uit Gemeentebelangen. Laatstgenoemde partij heeft echter niet genoeg jonge leden en fractievoorzitter/oprichter van de partij Erik Bieze verhuist naar een andere gemeente waardoor hij uit de raad moet.
Met de fusie verdubbelt het aantal zetels echter dat Lokaal Betrokken haalde tijdens de verkiezingen. Ze is sinds het stemmen van drie naar zes zetels gegroeid zonder dat er nieuwe verkiezingen zijn geweest. Twee zetels komen van gemeentebelangen en één zetel, van het voormalig CU-lid Jelmer van der Veen, ging al eerder naar de partij. Onbestaanbaar, vinden coalitiepartijen.
Aanvragers van het spoeddebat zijn coalitiepartijen CU, PvdA, VVD. Daarnaast willen ook de twee eenmansfractie Lijst Ham en D66 hierover in gesprek. Onderling contact is er van tevoren niet geweest tussen de partijen.
De aanvragers willen uitspreken dat ze de manier van werken van Lokaal Betrokken ondemocratisch vinden en dat ook duidelijk maken aan inwoners. PvdA-fractievoorzitter Grietje Schipper: „Hier is voor ons een grens bereikt, ik vind het niet netjes. En soms moet je wat terug durven zeggen.”
Zetelontvoering
Fractievoorzitter van de VVD Hans Klopstra stapt er harder in: ‘zetelontvoering’. Lokaal Betrokken werft leden van andere partijen en daarmee ondermijnt die de democratie, vindt hij.
Klopstra: „Als je de voorkeurstemmen bij elkaar optelt, zijn van de 11.000 stemmen 655 op die mensen uitgebracht die straks in Lokaal Betrokken zitten (dat is zonder de twee stemkanonnen Lokaal Betrokken oprichter Jur Mellies, die als wethouder opstapte, en Erik Bieze red.).” Omgerekend zo’n zes procent van de stemmen, berekent Klopstra. „Als u volgens dat systeem rekent heeft u recht op één zetel en misschien een restzetel”, zegt hij: „Dat je samenwerkt prima, maar dit is moreel verwerpelijk.”
Gemeentebelangen en Lokaal Betrokken vinden juist dat ze transparant zijn, en nergens staat dat het verboden is, zegt Harma Zwiers, voorzitter van Lokaal Betrokken. „En wij staan juist voor transparantie. Wij hebben iedereen ook netjes geïnformeerd.” En ook Erik Bieze ziet geen bezwaar. „U kunt er een mening over hebben, maar u gaat er niet over.”
Motie van afkeuring
Hoe dieper het op de avond wordt, hoe feller de toon en de woorden. Van Klopstra bijvoorbeeld, die Lokaal Betrokken verwijt te zijn ontstaan uit zetelroof en dat die partij het nu wil hebben over wat moreel juist is. Dat valt volgens hem niet met elkaar te rijmen.
Lokaal Betrokken, Gemeentebelangen, CDA en SP dienen rond tien uur een motie van afkeuring in: het gedrag van fractievoorzitter van de VVD Hans Klopstra wordt niet langer geaccepteerd. Hij speelt het teveel op de man. Ze verwijten hem dat gedrag niet aan te willen passen en niet constructief te zijn.
En dát schiet Klopstra in het verkeerde keelgat. Een motie van afkeur aan een raadslid is zeer uitzonderlijk. Klopstra: „Ik kan u verzekeren dat er niets onveiliger is in de raad dan niet meer kunt zeggen wat je mening is, omdat je anders een motie van afkeuring krijgt. Het baart mij grote zorgen. Ik mag zeggen wat ik wil.”
Wethouder uit het college?
Als hem op die manier een motie voorgeschoteld kan worden, kan dat óók als drukmiddel bij ieder raadslid die iets onwelgevalligs zegt gebeuren, benadrukt Klopstra. Daarin wordt hij gesteun door andere coalitiepartijen, inclusief VVD-fractiegenoot Linda Huizing: „Wij gaan ons beraden op onze positie in het college en de raad.”
Daarmee wordt gesuggereerd dat de VVD uit het college stapt als de motie wordt doorgezet. Dan bestaat de kans dat ook andere wethouders opstappen uit solidariteit – hun partijen geven immers aan achter Klopstra te staan. Burgemeester Klaas Sloots ruikt onraad en roept de fractievoorzitters bij elkaar in een reddingspoging.
Voor de inwoner?
Daaruit komt een afgezwakte motie van afkeuren voort van de partijen. Het is onvoldoende voor de coalitiepartijen. Burgemeester Sloots besluit de vergadering te schorsen. Het is inmiddels 23.30 uur. Er wordt een andere dag gepland waarop het debat verder gaat.
Later op de avond zou het nog gaan over het ophogen van de starterslening voor jonge huizenkopers en een kunstgrasveld voor de voetbalclub in Onstwedde. Zover mocht het niet komen. Het vertrouwen is er onderling niet, de grote vraag is waarom de kiezer dat vertrouwen dan wel zou moeten hebben. En of die er nog een snars van snapt.
Saillant detail van de avond: het enige aanwezige raadslid op het moment van het spoeddebat dat daadwerkelijk van partij wisselt tijdens de fusie, Frans Lutz, heeft de afgelopen vier uur geen woord gezegd.
