Robotarm van Museum aan de A schrijft eigen geschiedenis. Wat komt er kijken bij het maken van een nieuw museum?

De uitspraak ‘geschiedenis is fluïde’ is van toepassing op Museum aan de A. Het museum is nog niet open en bestaat voorlopig alleen als blauwdruk. Die hangt meer dan levensgroot aan de muur van het Groninger Museum, waar tijdelijk onderdak is gevonden en waar een robotarm geschiedenis schrijft. Letterlijk.

In het Groninger Museum is een bijzondere tentoonstelling te zien die niet alleen terugblikt, maar ook vooruitkijkt. Ook naar de toekomst van Museum aan de A, de opvolger van het Noordelijk Scheepvaartmuseum, dat naar verwachting in 2028 opengaat.

,,Het wordt een museum dat geschiedenis niet alleen vertelt, maar ook samen met Groningers schrijft”, zegt Bastiaan Steffens. ,,We vragen Groningers om zelf ook verhalen aan te leveren.’’ Steffens is hoofd tentoonstellingen en collectie van het museum.

De tentoonstelling in het Groninger Museum laat vooral ook zien wat er komt kijken bij het maken van een nieuw geschiedenismuseum.

Centraal staat een witte robotarm, een echte blikvanger, ontworpen door Paul Mulder en Albert Buring, het Groninger designduo Paul&Albert.

In een glazen vitrine op een rode, stevige stellage beweegt de arm langzaam en precies. Wat hij schrijft op de glazen wanden is letterlijk geschiedenis. ,,De robotarm is gevoed door input van Groningers en schrijft dus als het ware hun relaas”, zegt Mulder. ,,Hij heeft een eigen handschrift. Volledig geprogrammeerd natuurlijk, maar wel met een eigen karakter’’, vult Buring aan. De robot neemt z’n rol heel serieus. ,,Droog, feitelijk en hij oordeelt niet.”

Het ziet er zo gemakkelijk, zo vanzelfsprekend uit wat het hightechapparaat doet. ,,Het kostte bloed, zweet en tranen om de robotarm te ontwerpen en te maken. Uren programmameerwerk. Hij schrijft ook in spiegelbeeld”, zeggen Mulder en Buring. ,,Weet je hoe het begon? Als een manisch ronddraaiende arm in een klein keldertje.”

De installatie is niet alleen een technisch hoogstandje, maar ook een symbolisch statement. ,,Want wie bepaalt eigenlijk wat geschiedenis is? En wie mag die geschiedenis vertellen?’’, betoogt Steffens. ,,Deze vragen stellen we expliciet in deze tentoonstelling.” 

Die is dus vanaf zaterdag in het Groninger Museum te zien. Want Museum aan de A aan de Brugstraat in Groningen is nog gesloten vanwege een grootschalige verbouwing. Twee 14de-eeuwse panden worden toegankelijk gemaakt, verduurzaamd en aangevuld met nieuwbouw.

,,Het maken van een nieuw museum is geen kwestie van muren bouwen en vitrines vullen. Het is een proces vol keuzes, dilemma’s en reflectie”, legt Steffens uit terwijl hij een maquette van het museum in wording laat zien.

,,Welke thema’s behandel je? Wat is het doel van een geschiedenisverhaal? Wie schrijft hét verhaal of een verhaal? En hoe ga je om met schaduwkanten van het verleden? Hoe geef je ruimte aan perspectieven die eerder onderbelicht bleven?”

Bezoekers worden uitgenodigd om mee te denken, te reageren en hun eigen gevoelens en ideeën op te schrijven. Op papier op de grote tafel in de zaal kunnen ze hun mening geven over objecten en onderwerpen. Steffens: ,,Zo ontstaat een museum van, voor en door Groningers.’’

De tentoonstelling toont een bonte verzameling objecten die afkomstig zijn uit de hele provincie. Hightech en oeroud komen samen in één ruimte. Een helm uit de vroege middeleeuwen ligt op enkele meters van de robotarm die live-data verwerkt. Gouden munten en een gehaakt netje dat ooit gebruikt werd bij het neuten schaiten hebben een plek. Ook de jongste geschiedenis van de Groninger gas- en veenwinning komt aan bod. Bezoekers lopen letterlijk tegen allerlei kleine en grote thema’s aan.

,,We laten zien dat geschiedenis niet af is”, zegt Steffens. ,,Honderd jaar geleden keken we anders tegen dingen aan, en ieder heeft een eigen verhaal. Vanuit al die verschillende kanten willen wij een nieuwe invalshoek bieden.’’

,,De robotarm is daarbij niet alleen een blikvanger, maar ook een metafoor: geschiedenis wordt niet alleen geschreven door historici, maar door iedereen.”