Iris in 't Hof (23) onderzoekt in haar documentaire 'Over pijn en puddingbroodjes' de impact van een scheiding van ouders op het leven van een kind. Foto: Corné Sparidaens
Ze was 9 toen haar ouders uit elkaar gingen. In de documentaire ‘Over pijn en puddingbroodjes’ laat Iris in ‘t Hof uit Groningen zien wat de scheiding voor haar betekende. „Ik had liever gehad dat mijn ouders uitspraken dat ze het lastig hadden dan dat ze mooi weer speelden.’’
Het heen en weer fietsen. Het leven uit tassen. Ongemakkelijke verjaardagen. Niet durven vertellen aan de ene ouder dat het weekend bij de andere ouder hilarisch leuk was. De koude oorlog tussen haar vader en moeder.
Iris in ‘t Hof (23) lepelt de gevolgen van de scheiding van haar ouders niet achter elkaar op. Ze wikt en weegt haar woorden als ze over de gescheiden jaren vertelt, steeds behoedt ze haar ouders voor negativiteit.
Toen ze vorig jaar de opleiding vormgeving op Academie Minerva afrondde, koos ze als afstudeeronderwerp de scheiding van haar ouders. Ze verdiepte zich een jaar in het thema echtscheiding, meer in het bijzonder wat het effect daarvan is op kinderen. Dat resulteerde in een interactief bordspel en de documentaire Over pijn en puddingbroodjes, door haar docent beoordeeld met een 9,5. Als kers op de taart is de documentaire genomineerd als beste Groningse film.
Dat vervult Iris met trots, al is het onderwerp beladen. De scheiding werkt door, zegt ze. Ook 14 jaar na dato.
Een still uit de documentaire van Iris. Foto: Iris in 't Hof
We moeten jullie iets vertellen
Ze weet nog dat het een doodnormale vrijdag was, want zoals altijd aten ze als gezin puddingbroodjes. Dat het in het voorjaar van 2011 moet zijn geweest, heeft ze van horen zeggen. Het zal haast wel, want zij was 9, haar zusje 6.
Ze waren met z’n vieren thuis, in Onderdendam, in een voormalig schoolgebouw waar ze al een aantal jaren woonden. Waar Iris en haar zusje ieder een slaapkamertje hadden in het meidenlokaal. Waar ze konden skaten door de gangen.
Die vrijdag, aan tafel, sprak haar moeder vijf woorden die Iris’ hersenen op volle toeren lieten draaien. Deze vijf: We moeten jullie iets vertellen.
„Ik zei onmiddellijk: ‘Jullie gaan scheiden’. Uit het niets, ik had er nog nooit over nagedacht dat mijn ouders zouden scheiden. Maar toch was het alsof in een seconde alle puzzelstukjes op hun plek vielen’’, zegt Iris.
Ze doelt op kleine veranderingen thuis. Dat haar vader soms op de bank sliep. Dat ze de woonkamer binnenkwam waar haar ouders net ruzie hadden gemaakt maar die in het zicht van haar en haar zusje vrolijke gezichten opzetten. En er was een meisje in het dorp wier ouders gescheiden waren. Zeiden Iris’ ouders eerst dat hen dat nooit ging gebeuren – later veranderde nooit in niet en uiteindelijk in ‘dat kunnen we niet beloven’.
Het waarom van de scheiding bleef in Iris’ herinnering beperkt tot het feit dat papa en mama niet meer verliefd op elkaar waren. Iris maakte er naar de buitenwereld van dat haar ouders dan weliswaar gescheiden waren; ze bleven elkaars beste vrienden.
Ze schudt haar hoofd. „Dat was natuurlijk niet zo.’’
In 'Over pijn en puddingbroodjes' onderzoekt Iris in 't Hof de impact van een scheiding van ouders op het leven van een kind. Haar persoonlijke reis vormt het uitgangspunt voor de documentaire. Foto: Corné Sparidaens
‘Twee halve thuisen’
Een paar maanden woonden ze nog samen, maar gescheiden, in de school. Toen volgde de verhuizing naar Groningen. Twee nieuwe huizen, een nieuwe school, alles nieuw. En geen thuis meer, want op maandag, dinsdag, woensdag waren Iris en haar zusje bij hun moeder, op donderdag en vrijdag bij hun vader en elk weekend wisselden ze van huis. „Het voelde als twee halve thuisen. Net als ik gewend was in het ene huis, moest ik weer naar het andere.’’
Maar wacht, ze neemt haar ouders niets kwalijk. Die hadden verdriet vanwege het einde van hun jarenlange relatie. Wel wil ze met haar documentaire laten zien dat ouders zich moeten realiseren dat ze zichzelf als gescheiden mens ondergeschikt zouden moeten maken aan hun kind.
„Ik wil het perspectief van een kind op de scheiding tonen. Als kind dein je mee op de beslissingen van je ouders, terwijl ik denk dat het belangrijk is dat je als ouders je kind bevraagt hoe het voor hem is. Ik had me erkend gevoeld als mijn ouders me gevraagd hadden hoe ik me voelde, wat ik nodig had. En dat ze hadden uitgesproken dat ze het lastig hadden in plaats van dat ze mooi weer speelden.’’
Voor de documentaire sprak Iris met verschillende mensen: kinderen van gescheiden ouders, van ouders die hadden moeten scheiden en van gelukkige ouders. „Je voelt als kind alles, zeker als er iets aan de hand is. Wanneer je ouders de schijn ophouden, voel je je als kind niet serieus genomen. Ik denk dat kinderen gemakkelijker over een breuk heen komen als ouders er zorgvuldig mee omgaan. Hoe jong een kind ook is, het kan zich best uitspreken.’’
Een still uit de documentaire van Iris in 't Hof. Foto: Iris in 't Hof
Begin van het gesprek
Ze is vrijwilliger bij Villa Pinedo waar kinderen online met hun vragen en verhalen over hun gescheiden ouders terechtkunnen. Pedagoog Sophie Mulder (zie kader) is verbonden aan Villa Pinedo en komt aan het woord in de documentaire, evenals een coach.
De hoofdrollen zijn daarin verder weggelegd voor Iris, haar zusje en haar ouders. Haar moeder verschijnt als enige onherkenbaar in beeld, vanwege haar werk. „We geven ons als familie bloot. We hadden het nooit eerder over de scheiding gehad, nooit echt. Deze documentaire voelt als een begin van het gesprek.’’
Iris denkt dat ze dat gesprek nodig blijft hebben. Niet alleen tussen haar en haar zusje – de enige constante in haar leven en die aan een blik genoeg heeft – maar juist tussen haar en haar ouders. Het helpt haar in te zien hoe de scheiding haar heeft gevormd. „Ik red mezelf, ik ben slecht in hulp te vragen en put me uit in het iedereen naar de zin maken, in het pleasen van anderen. Het klinkt zalvend, maar ik denk dat blijven praten helend werkt.’’
Een still uit de documentaire van Iris in 't Hof. Foto: Iris in 't Hof
Documentaire
Over pijn en puddingbroodjes is op 14 februari te zien op OOGtv en is genomineerd voor Beste Groninger Film in de categorie Talent Award. Via de site van het Forum is de documentaire te zien en kan er tot 22 februari gestemd worden. De verkiezing van de Beste Groninger Film is op 28 februari in Forum Groningen.
‘Hoe minder conflict, hoe minder de negatieve gevolgen’’
Sophie Mulder (31) is als pedagoog verbonden aan Villa Pinedo waar kinderen van gescheiden ouders een luisterend oor vinden. Haar ouders scheidden toen ze drie was, kregen daarna beiden een nieuwe relatie en kinderen. Ook die relaties strandden, toen Mulder 12 en 21 jaar was.
„Scheidingen komen steeds vaker voor. Naar schatting gaat 60 procent van de samengestelde gezinnen uit elkaar. Steeds meer kinderen melden zich bij Villa Pinedo over de tweede scheiding van een van hun ouders, omdat ze geen lijntje meer hebben met de stiefouder’’, zegt Mulder.
Volgens haar is de missie van Villa Pinedo niet dat er geen scheidingen meer zijn, maar dat ouders goed en respectvol uit elkaar gaan. „Daar leren kinderen het meest van. Je bent als ouder verplicht aan je kinderen en jezelf om over je wrok heen te stappen, om vergevingsgezind te zijn. Dat helpt kinderen om de scheiding te verwerken.’’
Ze zegt dat een scheiding impact heeft op het zelfbeeld en zelfvertrouwen van kinderen. „Als kind besta je letterlijk uit je vader en moeder, uit hun dna. Dus wat doet het met een kind als z’n ouders lelijk doen over elkaar? Dan zeggen ze dat ergens ook over jou.’’
Volgens haar is het van belang dat ouders hun ongenoegen over de andere ouder niet delen met hun kind. „Bespreek het met andere volwassenen, anders neemt je kind jouw emotie over. Die past helemaal niet bij het kind.’’
Ook belangrijk, vindt Mulder, is dat ouders hetzelfde verhaal over de scheiding aan hun kind vertellen. „Anders wordt het verwarrend voor kinderen. En het is al verwarrend, omdat ze afscheid moeten nemen van het leven dat ze gewend waren en hun draai moeten vinden in de nieuwe werkelijkheid.’’
Ze hoort kinderen zich soms hardop afvragen hoe het kan dat hun ouders uit elkaar zijn en vervolgens meer ruzie dan ooit maken. „Hoe meer conflict, hoe meer impact de scheiding heeft op de kinderen. Dat kan leiden tot psychosomatische klachten als buikpijn en bedplassen, tot schooluitval en mentale problemen.’’
Haar gouden tip aan ouders die uit elkaar gaan: praat erover met je kinderen. „Durf te vragen hoe je kind de scheiding beleeft. Niet een keer, maar geregeld. En het is nooit te laat om er alsnog over te beginnen, want kinderen zijn vergevingsgezind.’’
