Jeulink (de tweede van links) schakelde de hulp in van componist Matthijs van der Veer (helemaal links) voor de muziek in de film en Manfred Poppenk (helemaal rechts) voor het camerawerk, de edit, de kleurcorrectie en Wart Wamsteker (tweede van rechts) voor de audionabewerking en sounddesign. Foto: eigen foto
Het is een film over een voormalige fabriek, maar eigenlijk vooral over afscheid. Regisseur Saskia Jeulink uit Groningen maakt met haar team een documentaire over Strokartonfabriek De Halm in Hoogkerk.
„Ik had nog nooit van De Halm gehoord”, zegt regisseur Saskia Jeulink met een glimlach. „Ik sprak met Louis Stiller (schrijver en journalist uit Warffum, red.) op een première en hij vertelde over een expositie over De Halm op Open Monumentendag.”
Interessant, dacht ze. Daarom nam ze uit pure nieuwsgierigheid een kijkje bij de tentoonstelling. Die was te zien in de oude directeurswoning van De Halm, die voorop het terrein staat in Hoogkerk. Dat huis staat al jaren leeg en kijkt uit over een stuk groen dat grenst aan de Zuiderweg.
Hier moet ik wat mee, dacht ze toen ze langs de foto’s liep en tussen de voormalige medewerkers stond. Toen ze hun verhalen hoorde en voelde hoeveel geschiedenis er op het terrein ligt.
„Het onderwerp sprak me meteen aan.” Dat komt, denkt ze, door het thema afscheid. „Ik heb sinds 2023 mijn beide ouders niet meer. Dat voelt echt alsof er een tijdperk is afgesloten. En zo voelt De Halm voor mij ook.”
Hoe zit het met die fabriek?
De Halm was een bekende strokartonfabriek in Hoogkerk. Hij opende in 1914 de deuren. Een paar jaar eerder, in 1896, opende in Hoogkerk ook al de Suikerfabriek. Zo veranderde het kleine dorp ineens in een plek met een heleboel werkgelegenheid.
Om de arbeiders een dak boven het hoofd te geven, werd de Halmbuurt gebouwd. Het grootste deel ervan staat er nog steeds.
112 jaar lang werd er strokarton en later gewoon karton gemaakt in Hoogkerk. In 2023 sloot Solidus de deuren van het bedrijf. Sindsdien is het behoorlijk stil op het enorme terrein, waar onder meer een 26 meter hoog hoofdgebouw staat.
Plannen voor sloop passeerden de revue, maar die gingen uiteindelijk van tafel toen tal van deskundigen en liefhebbers aan de bel trokken over de culturele waarde van De Halm. Nu worden er nieuwe plannen gesmeed voor het gebied door projectontwikkelaar MWPO.
‘Fabriek is een arena van verhalen’
Jeulink dook in de materie, de geschiedenis en het verhaal van de fabriek. Een vastomlijnd plan kwam later, toen ze mensen sprak en De Halm van dichtbij bekeek. „Zo’n fabriek is filmisch gezien heel erg mooi. Maar ik zie het ook als een arena van verhalen.”
De regisseur sprak meerdere oud-medewerkers voor de documentaire. Die vond ze met behulp van de Historische Vereniging Hoogkerk en voormalig productieleider (en nu beheerder van de fabriek) Frits Mulder. Hij zorgde er ook voor dat ze met haar team het oude hoofdgebouw in mocht.
Of nou, mocht? Ging. „Daar was een beetje haast bij. Het pand is onveilig. Solidus – de eigenaar op dat moment – wilde de fabriek verkopen en ik wist dat er bij een nieuwe eigenaar kans zou zijn dat ik er niet in zou mogen. Dus daar hebben we al heel vroeg beelden gemaakt.”
En daar is ze maar wat blij mee. „Die beelden zijn onmisbaar voor deze film. De boel is helemaal dichtgetimmerd en de trappen zijn aangetast door corrosie en er zitten gaten in de grond. Maar het is ook prachtig. Er staan nog van die grote bolkokers waar vroeger stro in werd gekookt. Die zien er magisch uit.”
In het oude hoofdgebouw van De Halm, komt al jaren geen kip meer. Maar speciaal voor de film is regisseur Saskia Jeulink wel naar binnen geweest met haar crew. Daar zag ze onder meer deze reusachtige bolkokers. Foto: eigen foto
Oud werknemers aan het woord
De film telt drie hoofdpersonen. De zoon van de laatste directeur, die opgroeide in de directeurswoning, een fabrieksarbeider wiens familie ook in de fabriek werkte en een van de eerste vrouwelijke medewerkers.
Een ander gelukje, naast de hulp van beheerder Mulder, was de grote aanwezigheid van archiefmateriaal. Niet alleen van de Groninger Archieven, soms kwam er zomaar iemand aanzetten met een fotoalbum of een grote doos met oude films over de fabriek. „De film is bedoeld als een soort monument, voor Hoogkerk, de gemeenschap van de fabriek, maar ook voor de verdwenen industrie waar het Noorden decennialang zijn identiteit aan ontleende.”
De Halm was niet de enige strokartonfabriek in Groningen, er stonden wel 25 van dit soort fabrieken in de provincie. „Het is een belangrijk verhaal uit het verleden, maar beslist geen encyclopedie. Het is poëtischer en persoonlijker dan dat. Anders had ik het niet gemaakt.”
De documentaire is bijna af. „De puntjes moeten nog op de i.” De eerste vertoningen van de film zijn op 25 oktober op het terrein van de strokartonfabriek zelf, in de oude productiehal. Daar zijn geen kaartjes meer voor. Maar voor de vertoning van de film in het Forum Groningen op 1 november wel.
