Mark Boumans is burgemeester van Doetinchem. Hij hoopt dat asiel over vier jaar minder een thema is bij de gemeenteraadsverkiezingen. Foto: Robert Hoetink
Geen lokaal thema ligt zo gevoelig als asielopvang. Bestuurders die een azc voorstellen, worden geregeld geïntimideerd, bedreigd of zelfs aangevallen. Met gemeenteraadsverkiezingen op komst vertellen twee burgemeesters hoe zij met extreme spanningen omgaan – en hoe de rust kan terugkeren in de gemeentepolitiek.
25 september 2025. De gemeenteraad van Doetinchem vergadert die avond in het stadhuis over asielopvang. Na ongeregeldheden een week eerder gebeurt dat achter gesloten deuren en met afgeplakte ramen. Buiten op het plein verzamelen zich een paar honderd demonstranten.
,,Het was surrealistisch”, zegt burgemeester Mark Boumans (VVD), die eerder onder meer wethouder van Meppel, burgemeester van Haren en gedeputeerde van de provincie Groningen was. „Met alle raadsleden hebben we vooraf geoefend hoe je het gebouw uitkomt in geval van een bestorming.”
De sfeer wordt zeer grimmig als blijkt dat de raad voor een tijdelijk azc stemt. Mensen gooien vuurwerkbommen richting de politie en zetten de ingang van het stadhuis in lichterlaaie. De Mobiele Eenheid veegt het plein leeg; winkelend publiek kijkt verbouwereerd toe. Opgepakte demonstranten worden later veroordeeld tot maandenlange celstraffen vanwege ’ernstig geweld’.
Nadat de gemeenteraad van Doetinchem een tijdelijk azc goedkeurde, brak buiten het stadhuis grote onrust uit. Foto: ANP
„De impact was groot”, zegt Boumans, tevens vicevoorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). „Verschillende raadsleden voelden zich bedreigd, sommigen hebben het meegewogen in hun besluit om te stoppen.”
Zelf ontving Boumans zeer serieuze doodsbedreigingen. „Doodsverwensingen waarbij je adres wordt genoemd en pistoolgeluiden worden gemaakt. Dat gaat je niet in de koude kleren zitten.” Hij kon niet eens veilig in zijn eigen huis verblijven. „Als ik nou alleen was, soit. Maar zo kregen mijn vrouw en kinderen er ook last van.”
Hij denkt even na. „Je probeert als bestuurder je werk goed te doen – en dan krijg je dit.” Na de onrust ontving hij plots ook allerlei steunbetuigingen, kaartjes en cadeaus van onbekenden: „Dat gebeurt anders ook nooit.”
Het azc-plan, honderd mensen tijdelijk opvangen in een oud-kantoorpand, komt voort uit de Spreidingswet. Die schrijft voor dat alle gemeenten asielopvang moeten regelen. Prima, vindt Boumans: „Want als alle gemeenten zeggen: geen opvang bij mij, dan loopt het spaak.”
Demonstranten in Doetinchem gooiden op 25 september zwaar vuurwerk richting de politie. Foto: De Telegraaf
Dat rationele argument valt niet altijd goed bij inwoners. „Voor sommigen staan vluchtelingen voor ongeveer alles wat er niet goed gaat in Nederland. Die groep ontevreden mensen zoekt daarna de meest nabije overheid op... de gemeente.”
Ook in gemoedelijk Haaksbergen leeft azc-discussie
Het proces in Doetinchem vordert; rond de zomer moeten de eerste asielzoekers er wonen. „Je moet altijd naar zorgen van inwoners luisteren, maar je kan nooit onder druk andere besluiten gaan nemen. Dan krijg je daar bij elk thema mee te maken”, zegt Boumans.
Zelfs in gemoedelijk Haaksbergen loopt de temperatuur op. Na een lange zoektocht werd vorig jaar een azc-locatie aangewezen: een weiland waar nu nog schapen staan. Ondanks die afgelegen plek kwam pijlsnel een deel van het dorp in verzet.
Het debat raakte zo verhit, dat burgemeester Gerard van den Hengel (VVD) via lokale media een klemmende oproep deed richting zijn inwoners: stop met alle (online) haat. „Een wethouder werd respectloos bejegend door toetsenbordridders, inclusief aanzetten tot geweld. Dat was een reden voor mij om zelf in de wind te gaan staan.”
Gerard van den Hengel, burgemeester van Haaksbergen, noemt het azc-referendum in zijn gemeente ’een interessant proces’. Foto: Robert Hoetink
Hij zegt de zorgen rond de komst van een azc te snappen – over veiligheid, maar ook over de woningmarkt. „Veel jongvolwassenen wonen nog thuis en staan op lange wachtlijsten. En dan zie je dat statushouders voorrang krijgen. Dat schuurt.”
Na de ophef werd het azc bevroren. Op aandringen van de gemeenteraad gooit Haaksbergen het nu over een andere boeg: op verkiezingsdag houden ze een referendum over asielopvang. „Een interessant proces, volgens de VNG zijn we de eersten die het zo doen”, zegt Van den Hengel.
De vraag op het stembiljet is níet: wilt u wel of geen azc? Bewoners kunnen door middel van vier vragen hun voorkeur uitspreken over de hoe-vraag: één grotere locatie of meerdere kleine? In een drukke of rustige omgeving? En mag het op een plek waar woningbouw staat gepland in de toekomst?
Teleurstelling ligt op de loer
„Mensen die tegen zijn, raken misschien teleurgesteld door de vraagstelling”, erkent de burgemeester. „Maar ik hoop dat er waardevolle informatie uitrolt, ook vanuit die groep.”
Het blijft een uiterst lastige spagaat voor lokale bestuurders: Haags beleid uitvoeren, ook al zijn mensen mordicus tegen. „Als burgervader wil je tussen de inwoners staan, maar op een gegeven moment sta je eenzaam en alleen als je de wet moet uitvoeren.”
’Hopelijk is asiel over vier jaar geen verkiezingsthema meer’
Hoe komt de rust weer terug in de gemeentelijke politiek? Burgemeester Boumans uit Doetinchem kijkt vooral naar Den Haag voor samenhangend migratiebeleid. Al jaren klinken veel dezelfde beloftes: de asielinstroom beperken, asielprocedures versnellen, ongewenste mensen terugsturen: „Prima, maar doe het dan ook.”
Als het de nieuwe regering allemaal lukt, wordt de Spreidingswet naleven een stuk makkelijker – omdat er dan aanzienlijk minder opvangplekken nodig zijn. „Misschien dat asiel dan over vier jaar niet meer zo’n groot verkiezingsthema is”, zegt Boumans.
Het is afwachten wat een referendum zoals in Haaksbergen doet met de spanningen. Van den Hengel: „Ik word er veel op aangesproken, soms fel. Pas riep een man op een bankje me nog na: ’Hoezo een referendum, je weet toch dat wij geen azc willen?’ Ik ben ernaast gaan zitten en heb hem verteld dat we de wet moeten uitvoeren.”
Nee, hij wist hem niet te overtuigen. „Maar die kerel zei uiteindelijk wel: ’Toch mooi, dat je even kwam zitten.’ Ook dat is Haaksbergen.”
