Leidenaren staan 's ochtends vroeg massaal in de rij voor haring en wittebrood. Foto: Merijn Soeters
Het feest van het jaar, zo noemen inwoners van Leiden het Leidens Ontzet. Dat is springlevend, terwijl Groningens Ontzet amper overeind blijft. ,,Het is elk jaar weer een complete reünie.’’
Studenten in badjas, ouders met kinderen, echtparen op leeftijd hand in hand: ze staan allemaal in de rij voor haring en wittebrood. Vaak uitgedost in Leids roodwit. Leiden, 8 uur ‘s ochtends. Dweilorkesten spelen, koffie en biertjes gaan van hand tot hand.
Het is Leidens Ontzet en dat begint in alle vroegte. Het is nog donker als honderden Leidenaren naar het Stadhuis komen voor de Réveille: na het trompetgeschal zingen ze uit volle borst het Wilhelmus, het 3 Oktoberlied en andere geuzenliederen.
En dan zijn ze nog lang niet uitgezongen. Dan gaan ze met nog veel meer enthousiastelingen naar het Van der Werfpark om een úúr te zingen. Floris (27) en Sanne (29) zijn er om 6.45 uur voor opgestaan ,,In naam van Oranje, doe open de poort’’, zingen ze luidkeels mee. ,,Ik heb dit feest van jongs af aan meegekregen op school’’, zegt Sanne. Dat is volgens haar het geheim van Leidens Ontzet.
Leidens Ontzet pakt uit
Het werkt aanstekelijk. Want ook nieuwe inwoners van Leiden doen mee. Zoals Astrid (26) uit Italië en haar vriend Arnau (27) uit Spanje die om 7 uur zijn opgestaan voor wittebrood en haring. ,,Dit jaar smaakt het al iets beter dan vorig jaar’’, zegt Astrid die ‘s middags met de halve stad naar de Grote Optocht gaat kijken. ,,3 oktober is geweldig omdat de hele stad bruist.’’
Martijn, Roemer, Martin en Niels zijn gek op Leidens Ontzet. Foto: dvhn
Leidens Ontzet mag dan op 3 oktober zijn; het feest begint al een dag eerder. Op 2 oktober had Niels (21), student filosofie, zijn eerste drankje om 13 uur te pakken. ,,Leidens Ontzet is mijn favoriete feest. Ik voel me met Leidens Ontzet meer Leidenaar dan dat ik me Nederlander voel op Koningsdag.’’
De vanzelfsprekendheid waarmee Niels het Leidense feest viert, geldt voor zo’n beetje al z’n stadsgenoten. Ze zijn er apetrots op. Het tweedaagse Ontzet is niet kinderachtig: de 3 October Vereeniging pakt uit.
Om te beginnen met de kermis. Die is overal. Voor het Centraal Station begint het en in de hele binnenstad staan kriskras attracties die hordes mensen op de been brengen.
Geen auto’s en iedereen heeft een vrije dag
En nergens in diezelfde binnenstad is een auto te bekennen. Daardoor heeft het feest direct de overhand: mensen lopen onbekommerd over straat, omhelzingen en begroetingen zijn er schering en inslag, de cafés staan vol, de terrassen ook en op menig brug en straathoek is een podium verrezen waarop een band of een DJ de sfeer erin brengt.
,,En iedereen is vrij’’, zegt Niels die met zijn vrienden Martin (22), Roemer (22) en Martijn (24) een biertje drinkt. Ze gaan zo hutspot eten bij een van hen thuis en daarna gaan ze de stad in, naar de Kippenbrug waar jong en oud elkaar treft bij de optredens van lokale helden als Rubberen Henkie en Barry Badpak.
,,Leiden is klein, Leiden is een dorp’’, zegt Niels. ,,Iedereen komt terug voor Leidens Ontzet, de hele stad staat op z’n kop. Er is saamhorigheid!’’
Dat beaamt secretaris Lodewijk Wisse (43) van de 3 October Vereeniging. ,,Het Ontzet is een bindmiddel voor de stad. Het is een gezamenlijk feest op basis van een historische gebeurtenis. Er is behoefte aan saamhorigheid, alle rangen en standen eten en drinken met elkaar. En zingen! We zingen ‘s ochtends de stad wakker!’’
Dat samen eten geldt niet alleen voor de haring en wittebrood in de ochtend. De dag ervoor eten ruim 7000 (!) mensen hutspot aan lange tafels, buiten, aan de Hooglandse Kerkgracht. Wie lid is van de 3 October Vereeniging (à 7,50 euro per jaar) mag gratis aanschuiven.
‘We vieren dat we bevrijd zijn van de Spanjaarden’
Zoals vriendinnen Sabrina Roofthooft (60) en Celia Klarenbeek (59). ,,Leidens Ontzet is een complete reünie. Je komt iedereen tegen, van vroeger, van school, oude buren, collega’s, vrienden’’, zegt Sabrina. ,,Iedereen spaart het hele jaar om op 2 en 3 oktober samen te feesten. De kermis, de markt, live muziek overal. En de tradities natuurlijk. We vieren dat we bevrijd zijn van de Spanjaarden’’, zegt Celia.
Dat verhaal, of iets dat erop lijkt, kent elke Leidenaar. ,,Wij eten hutspot omdat de Spanjaarden dat hadden achtergelaten’’, zegt Anna (8) die met haar zusje Evi (6) en moeder Frederike (43) aan de hutspot zit. Ze zijn al een rondje in de achtbaan geweest. ,,Dat kostte me 42 euro’’, zegt Frederike. ,,Maar ja, daar spaar je dan ook voor. En op 4 oktober is iedereen brak, blut en blij.’’
Bestuurslid Femke Eisma (34) van de Vereeniging ziet het allemaal vrolijk aan. Het Lint van Licht gaat op donderdagavond door de straten. Dansers en ondernemers, voetballers en circusartiesten, judoka’s en blaasmuzikanten: ze lopen, voetballen, springen en dansen in optocht door de stad, bejubeld door rijendik publiek. ,,De ene helft van Leiden staat naar de andere helft van Leiden te kijken’’, vat Eisma de taptoe samen.
Het is die betrokkenheid waar Groningens Ontzet een puntje aan kan zuigen.
