Rock de Braziliaan werd geboren als Gerrit Gerritszoon. Foto: Gravure uit The Buccaneers of America van Alexandre Exquemelin.
Of het een man is om trots op te zijn is de vraag. Intrigerend blijft het dat de beruchte en wrede 17de-eeuwse piraat Rock de Braziliaan uit Groningen kwam.
Zijn beeltenis was 8 februari 2024 nog in de Euroborg te zien. Een spandoek met het portret van zeerover Rock de Braziliaan overspande de hele Noordtribune, voorafgaand aan de bekerwedstrijd tegen Fortuna Sittard.
Het idee erachter: FC Groningen gaat de KNVB-beker kapen. Wat niet lukte. Het duel tegen Fortuna werd na penaltyschieten door de thuisploeg gewonnen, maar de toen nog eerste divisionist strandde in de halve finale, uit bij Feyenoord.
Sfeeractie met Rock de Braziliaan op 8 februari 2024 voorafgaand aan de bekerwedstrijd FC Groningen - Fortuna Sittard. Foto: Archief DVHN.
Personage in piratengames
Maar zijn naam leeft dik 350 jaar na zijn dood voort, zoals dat heet. Als personage in piratengames en eerder in het stuk ‘De avonturen van Rock Brasiliano’ dat toneelgroep Pandemonia uit Amsterdam 25 jaar geleden opvoerde. En in de speurtochten van het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen, dat in 2022 opging in Museum aan de A.
Dat de handel en wandel van Rock de Braziliaan nog steeds intrigeert is begrijpelijk. Het leven van Rock de Brasilian, zoals de Engelsen hem noemen of, in het Frans, Roche Brasiliano of Le Roc, was op zijn zachtst gezegd bijzonder en dat wat vermoedelijk gewelddadig eindigde in de Caraïben, begon vredig in Groningen.
De Brugstraat in Groningen waar het Noordelijk Scheepvaartmuseum, tegenwoordig Museum aan de A, is gevestigd. Foto: Groninger Archieven.
Gerrit Gerritszoon, kind van kooplieden
Hij zag als Gerrit Gerritszoon het levenslicht op 27 februari 1630, al wordt ook 1635 genoemd. Een kind van kooplieden. Zijn eerste levensjaren bracht hij door in de stad Groningen, destijds behorende bij Stad & Lande, een van de gewesten van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
Heel lang zou hij niet in Noord-Nederland blijven. Zijn ouders emigreerden in of voor zijn tienerjaren naar het noordoosten van Brazilië, naar Nieuw-Holland. Het was een van de overzeese kolonies van de West-Indische Compagnie, waar Groningen aandeelhouder van was.
Dansende Tapoeia-indianen in Brazilië, geschilderd door de
Groninger Albert Eeckhout in de tweede helft van de zeventiende eeuw. Foto: Archief DVHN.
Op een oorlogsschip uit Delfzijl
De welvarende streek, bezaaid met suikerplantages, werd in 1624 op de Portugezen veroverd en veel Nederlanders vestigden zich daar. Ze voeren mee met oorlogsschepen vanuit plaatsen als Delfzijl.
Toen de Portugezen in 1654 Brazilië heroverden moesten de Nederlanders er weer weg. Gerrit Gerritszoon belandde in het stadje Port Royal in Jamaica, vlakbij het huidige Kingston. Hij kon blijkbaar geen geschikt werk vinden en sloot zich aan bij boekaniers, de verzamelnaam voor Franse, Engelse en Nederlandse zeerovers die het vooral op Spaanse schepen hadden gemunt.
Rock Brasiliano
De Groninger begon als matroos op het schip van kapitein Adriaen van Diemen Swart uit Vlissingen en maakte daar vrij snel naam. Bij een muiterij kozen de opstandelingen hem als aanvoerder en gaven hem de naam waarmee hij de geschiedenisboeken in zou gaan: Rock Brasiliano.
De muiters gingen er onder zijn leiding in een sloep vandoor en slaagden er vervolgens in een met zilver beladen schip buit te maken, dat onderweg was richting Mexico, toen nog Nieuw-Spanje.
Berucht en gevreesd
Het bleek voor de Groninger de start van een carrière als piraat. Hij maakte voor het eerst naam in 1664 met de verovering van het rijk beladen Spaanse schip Sevillana, werd vrij snel berucht en gevreesd en maakte de Caribische Zee onveilig.
Er is weinig bekend over de tijd van Gerrit Gerritszoon in Groningen, maar de verhalen over hem als Rock de Braziliaan in de Caraïben getuigen van een sluw en onverschrokken karakter en een gewelddadige en sadistische inborst.
Schip verloren in een storm
Volgens een van die opgetekende getuigenissen bereikte hij met dertig man, nadat zijn schip in een storm verloren ging, in kano’s of sloepen de kust, versloeg daar de honderd Spanjaarden te paard die achter hen aan zaten en veroverde vervolgens een nieuwe boot, waarna ze de piraterij weer oppakten.
Toen Rock en zijn bemanning in het Mexicaanse Campeche werden gevangengenomen lukte het hem een brief te schrijven en die bij de gouverneur te laten bezorgen, zogenaamd afkomstig van andere piraten. Zij zouden, als de groep niet werden vrijgelaten, de stad aanvallen.
Gewoon verder met zeeroven
De gouverneur trapte erin en liet Rock en zijn mannen vrij, zij het met als voorwaarde dat ze stopten met de piraterij. Eenmaal weer op vrije voeten vertrokken ze echter naar Jamaica en gingen gewoon door met zeeroven.
Hij zou er zelfs in zijn geslaagd, samen met de even beruchte boekaniers Jelles De Lecat en Henry Morgan en 470 andere piraten om in 1670 Panama-Stad te veroveren en daar een maand stand te houden, totdat de Spanjaarden hen er weer uit kregen.
Toeristen in de ruïnes van de oude stad Panama, dat vernietigd werd nadat Rock de Braziliaan en andere piraten het in de zeventiende eeuw een maand bezetten. Foto: Martin Bernetti.
Kwaadaardig en wreed
Het beeld ontstaat van een buitengewoon kwaadaardige en wrede man die bij het minste of geringste ontplofte, geen tegenspraak dulde en nog minder genade kende voor vijanden of opstandige bemanning en daarom tegelijkertijd werd bewonderd en gevreesd.
Zelfs in Port Royal, het thuis van veel piraten, werd de geboren Groninger gevreesd. Als Rock dronken was viel er geen land met hem te bezeilen. Hij gedroeg zich als door de duivel bezeten, dwong toevallige voorbijgangers, zwaaiend met een pistool, met hem mee te drinken of nog erger, viel ze aan en hakte mensen zomaar een been of arm af.
‘Het lijk van een Spanjaard’
De Groninger kon goed met de inheemse bevolking, maar had een geweldige hekel aan Spanjaarden en ontpopte zich als aartsvijand. Die houding was wellicht een overblijfsel uit zijn jeugd in Groningen, toen Stad en Lande met de andere Nederlandse gewesten in opstand kwam tegen de heersende grootmacht Spanje.
Op zijn piratenvlag stond ook een geraamte en daaronder de tekst: ‘Het lijk van een Spanjaard’.
Levend roosteren
Hij liet zelfs een groep vijanden levend roosteren omdat ze hem niet wilden vertellen waar ze hun zwijnen hielden en gevangen genomen Spanjaarden werden gemarteld en vermoord. Het verhaal gaat zelfs dat hij hen dwong hun gedode landgenoten op te eten.
Rock de Braziliaan overleed met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid in 1671. Want na dat jaar wordt zijn naam nergens meer genoemd. Hoe hij aan zijn einde is gekomen is onduidelijk.
Bedelaar in Port Royal
Er zijn verschillende lezingen. Zijn schip is met man en muis vergaan, hij eindigde als bedelaar in Port Royal, leefde zijn laatste jaren teruggetrokken op Jamaica of de Spanjaarden hebben hem toch te pakken gekregen.
Wat er over Rock de Braziliaan bekend is staat in The Buccaneers of America van Alexandre Exquemelin en in de Nederlandse vertaling De Americaensche zee-roovers (Ten Hoorn, Amsterdam; 1678), alsmede in Virginia W. Lunsford, Piracy and privateering in the Golden Age Netherlands (2005) en op de website Pirates Hold.
