Hoe stichting Schelligheheert bij Groot Wetsinge van 20 hectare landbouwgrond een agrarische oase in Groningen wil maken

„Kijk, daar is het!” Arie Moerman (73) wijst naar een boerderij die ingelijst door twee enorme witte hoogspanningsmasten in de verte opdoemt. „Dat is Schelligheheert.”

Het is ijskoud, de molen van Klein Wetsinge staat er als bevroren bij. Moerman is voorzitter van de stichting die de naam draagt van de boerderij uit 1533. De provincie Groningen kocht deze, inclusief zestig hectare landerijen, in 2019. De stichting en de burgercoöperatie Herenboeren hebben de handen ineengeslagen om de boerderij, een voormalige melkveehouderij, te kopen en te ontwikkelen. Ze zien het helemaal voor zich: inwoners van Stad en Ommeland die tot rust komen bij de aanblik van wuivende gewassen, grazend vee en een schitterende gerestaureerde kop-hals-rompboerderij in een cultuurhistorisch landschap: Maar stemt de provincie hiermee in?

Henk Boldewijns (76) adem steekt wit af tegen de helderblauwe lucht. Hij is een van de kartrekkers van Herenboeren Groningen, een coöperatie die 250 aspirant-leden telt met een wachtlijst van inmiddels 140. Landelijk zijn er 23 Herenboerderijen met elk ongeveer 250 leden. „Gewone burgers die willen weten waar hun voedsel vandaan komt en hoe het wordt gemaakt. Dit zou de eerste Herenboerderij van Groningen zijn. Er is een investeerder die Schelligheheert wil kopen. Wij pachten het. De boerderij en de gebouwen worden dan aan de stichting overgedragen.”

De boerderij omvat in totaal zestig hectare. Boldewijn: „De hectaren ten westen van de provinciale weg sluiten aan op de vogelrijke weidegronden van het Reitdiepdal, de hectaren ten oosten van de spoorlijn zijn geschikt voor de meer intensieve veehouderij. Wij richten ons op de twintig hectare tussen de provinciale weg en het spoor, die eveneens apart wordt verkocht. De zuidgrens van dat gebied loopt net boven Sauwerd en de noordgrens iets voorbij de boerderij bij de Medenweg.”

Moerman: „Het is de vraag wat de provincie nu gaat doen. Verkoopt ze het simpelweg aan de hoogstbiedende? Dan is het heel simpel: dan zijn we weg. Of stelt de provincie ook voorwaarden aan wat er met de grond gaat gebeuren? Zo ja, dan maken wij een kans. De verwachting is dat de provincie daar nog deze maand een besluit over neemt.”

De provincie kocht de boerderij mede om de 40 kilometer lange hoogspanningsverbinding tussen de Eemshaven en Vierverlaten, die in juni 2023 in gebruik werd genomen, mogelijk te maken. Moerman: „Op het land van Schelligheheert staan ook masten van Tennet. Verder had de vorige eigenaar ook land dat aan de ene kant door de provinciale weg en aan de andere kant door een fietspad wordt doorkruist.”

De netbeheerder steekt 12,5 miljoen euro in een zogeheten landschapscompensatieprogramma om de gevolgen van de 121 masten in vooral de gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta, maar eveneens in Westerkwartier en Groningen, weg te masseren. Moerman: „Wij hopen dat een deel van het geld voor de ontwikkeling van Schelligheheert kan worden gebruikt.”

De kern van het project rust op drie pijlers: leefbaarheid, biodiversiteit en werken en leren. Boldewijn en Moerman lopen om de boerderij heen, die nu antikraak wordt bewoond. De muren maken een grauwe indruk, bij de ramen groeit mos. „We willen de boerderij weer piekfijn restaureren en de gracht, die nu deels om het woonhuis loopt, doortrekken en verbreden. De oude slotenstructuur wordt hersteld; veel sloten zijn in de loop der jaren dichtgegooid.”

Hij gebaart naar het land. „Zoals je ziet is het vooral een grote grasvlakte zonder bloemetjes. Wij willen hier graag koeien en varkens laten rondlopen in weilanden waar kruiden groeien. Maar het wordt echt een gemengd bedrijf: we gaan vooral groenten verbouwen. Onze leden komen hier dan een keer per week om een groentepakket op te halen. Met de opbrengst financieren we de exploitatie.”

De stichting heeft verregaande plannen om zowel het onderwijs, lokale ondernemers als kunstenaars bij het project te betrekken. Moerman: „Zo heeft Kunstvloed belangstelling getoond om onder meer in een van de gebouwen een tentoonstelling over de cultuurhistorie van het landschap te laten zien. De Hanzehogeschool zou hier op het gebied van voedingsleer onderzoek kunnen doen. En dit is natuurlijk een geweldige stageplek voor leerlingen van het Terra College.”

Ook zijn er plannen voor wandelroutes. „Het moet een plek worden waar je naartoe gaat om te fietsen en te wandelen. Om van de omgeving te genieten. Dus ja, waarschijnlijk komt er ook een horecagelegenheid voor een kopje koffie.”

Boldewijn hoopt dat, als alles meezit, de akkers in het eerste voorjaar na de aankoop worden ingezaaid. Overigens, het is nog even de vraag of Schelligheheert uiteindelijk met Herenboerderij wordt aangeduid, aangezien de herenboer van weleer negatieve associaties met uitbuiting oproept.

De stichting werd in 2021 in het leven geroepen. „Ik wilde na mijn pensionering nog wel wat betekenen voor de samenleving in Groningen’’, vertelt Moerman. „Het boerenland is iets waardevols uit mijn jeugd. Ik ben opgegroeid in de Noordoostpolder, mijn vader werkte bij een agrarisch loonbedrijf. Boer en natuur zijn voor mij onlosmakelijk verbonden.’’

Hij knikt naar Boldewijn. Terug? Terug. Wel of niet via een omweg? De wind blaast ongenadig. Moerman schudt zijn hoofd. Geen omweg. De weg is, net als die van het project, nog lang genoeg.