Emmo Doddema, Benny Scholtens, Joost Scholtens, Leentje Scholtens-Doddema en Annette Scholtens. Foto: Harry Tielman
Een nier afstaan is geen kleinigheid, maar bij de familie Scholtens-Doddema uit Muntendam staan ze in de gulle stand. ,,Ieder gezond mens loopt in de basis met andermans leven in z’n lijf.’’
Wat voor cijfer Emmo aan zijn leven gaf?
Het is niet zomaar een vraag die Benny Scholtens aan zijn zwager Emmo stelde. Hij zag hoe Emmo vanwege zijn nierziekte al jaren ziekenhuis in en uit ging. Hoe hij meerdere keren per week was overgeleverd aan een apparaat dat deed wat zijn nieren verzuimden. Hoe uitputtend dat was.
Emmo dacht even na over die vraag. En antwoordde: een 7.
,,Ik vond dat zo getuigen van tevredenheid, zo onzelfzuchtig’’, blikt Benny terug op dat gesprek tijdens een borreltje, zo’n 10 jaar geleden. ,,Hij kon bijna niks meer en dan toch een 7. Ik zei dat zijn leven zo veel weidser kon zijn, zo veel groter. Ik bood hem een van mijn nieren aan.’’
‘Het is iets in de Doddema-familie’
Benny Scholtens (63) uit Muntendam is vrachtwagenchauffeur. Bijna 40 jaar geleden trouwde hij met Leentje Doddema (ook 63). Samen kregen ze twee zoons: Joost en Koos.
,,Het is iets in de Doddema-familie’’, zegt Leentje. Ze doelt op de erfelijke nierziekte cystenieren. Achteraf gezien stierf haar vader eraan, in 1971 toen hij 36 jaar was en vijf kleine kinderen had. ,,Hij is overleden aan een hersenbloeding ten gevolge van cystenieren.’’
Haar oudste broer Henk overleed op precies dezelfde manier als hun vader. Hij werd 28 jaar. Ook haar broer Emmo (67) ontwikkelde nierklachten.
En zelf ging Leentje op een donderdagavond onderuit in de supermarkt. Met de ambulance werd ze naar het ziekenhuis gebracht, waar bleek dat ze een hersenaneurisma had. Haar broer Emmo zei dat ze de artsen moest wijzen op de nierziekte van haar broers en hun vader. Ook zij bleek eraan te lijden. Ondanks bloeddrukverlagers, een zoutarm dieet en de controles in het ziekenhuis kreeg ze in 2002 een hersenbloeding waar ze wonderwel van hersteld is.
De capaciteit van haar nieren ging jaar na jaar achteruit.
Tranen van geluk
Emmo waardeerde het aanbod van zijn zwager Benny, maar was huiverig voor niertransplantatie. Hij had er op internet veel te veel negatieve verhalen over gelezen. Hem niet gezien.
Maar langzamerhand wende hij aan het idee. Af en toe spraken beide zwagers over de mogelijkheden. Ze wisten dat ze geluk moesten hebben qua bloedgroep en weefsel.
Even stond Benny voor een dilemma toen een van de artsen hem vroeg: realiseert u zich wel dat uw vrouw op een dag ook een nier nodig heeft?
Vanwege dat dilemma zijn donoren van een nier schaars. ,,Er gaan nog steeds 200 mensen per jaar dood aan nierfalen’’, zegt Benny. ,,Ieder gezond mens loopt in de basis met andermans leven in z’n lijf.’’
Zus Annette staat paraat
Binnen de kortste keren liet zijn zus Annette (52) weten dat Leentje op een van haar nieren kon rekenen, mocht het zo ver zijn. En nog drie anderen waren bereid een nier aan Leentje af te staan: hun jongste zoon Koos, hun nichtje Tessa en een vriendin.
Intussen werken Leentjes nieren nog voor 15 procent. Ze wil geen nierdialyse zoals haar broer Emmo, ook de deskundigen raden dat inmiddels af. Uit onderzoek is gebleken dat de bloedgroep en het weefsel van Leentje en Annette overeenkomen.
,,Ik weet nog dat ik naar Leentje toe ging om te vertellen dat we groen licht hadden. Ik kwam amper uit m’n woorden’’, zegt Annette.
,,Tranen van geluk’’, schetst Leentje dat moment.
Komende november of december worden ze opgenomen in het UMCG en zal een van Annettes nieren in Leentjes lichaam worden geplaatst.
,,Ik maak me niet druk om dingen die nog komen gaan’’, zegt Annette. ,,De nacht voorafgaand aan de operatie zal ik wel een schoolreisjesgevoel hebben.’’
,,Ik ben haar heel dankbaar’’, zegt Leentje.
Tot zijn 30ste had hij nergens last van
Dat zowel Benny en Emmo als Leentje en Annette ‘matchen’ qua bloedgroep en weefsel, is geluk en toeval. ,,En het komt door de genenpoel’’, zegt Joost (37), de oudste zoon van Benny en Leentje. ,,Hoe dichter bij huis de donor woont, hoe groter de kans dat je matcht.’’
Ook hij weet alles van cystenieren. Op zijn 7 maanden-echo zagen de deskundigen al dat hij het had. Tot zijn 30ste had hij nergens last van, daarna begonnen de symptomen zoals pijnscheuten in z’n zij en een hoge bloeddruk.
Terwijl een gezond mens een ‘overschot’ aan niercapaciteit heeft, werken Joost z’n nieren nog voor 60 procent. Hij slikt nu een medicijn dat nierdialyse uitstelt. Hij heeft bij zijn oom Emmo gezien wat een aanslag die behandeling is. Dat wil hij niet.
Zijn nicht Tessa (39), die bereid was een van haar nieren af te staan aan tante Leentje, heeft inmiddels toegezegd dat Joost te zijner tijd op haar nier kan rekenen. ,,Dat kan over 20 jaar zijn of wie weet eerder, als ik mijn nieren beschadig door bijvoorbeeld een ongeluk.’’
Tessa en Joost hebben daarover niets op papier staan, Annette en Leentje evenmin. Ook Benny en Emmo hadden het er alleen over gehad. ,,Een man een man, een woord een woord’’, zegt Benny.
‘Waarom zou ik alleen nemen, niet geven?’
Op 2 augustus 2016 gingen Benny en Emmo onder het mes. ,,Eerst ik’’, zegt Benny daarover. ,,Toen Emmo.’’
Dat de operatie geslaagd was, zag Benny direct aan zijn zwager. ,,Hij had weer kleur op z’n gezicht.’’
Emmo’s niercapaciteit bleek na de operatie al snel groter dan die van Benny. ,,Je weet toch dat ik geen rommel weggeef’’, zei Benny daarop gekscherend.
En zeven maanden na de operatie liep Benny alweer een marathon.
,,Mensen zouden elkaar niet de maat moeten nemen, maar elkaar wat meer moeten gunnen’’, zegt Benny.
,,Als je zelf iets nodig hebt, zou je wensen dat een ander je hielp. Waarom zou ik alleen nemen, niet geven?’’, vult zijn zus Annette aan.
,,Benny is mijn reddende engel’’, zegt Emmo. Eens per twee weken drinken ze een borrel. Benny een Nobeltje en Emmo een Veenkloetje. Om het leven te vieren.
Nationale collecteweek
Het is deze week nationale collecteweek van de Nierstichting. Vrijwilligers zamelen geld in voor onderzoek naar nierziektes en voor gezonde nieren voor iedereen.
