Steeds meer ongelukken door fatbikes en e-bikes. 'Ik ga 40 km/h, we hebben de begrenzer eruit geknipt'

Hij draait er niet omheen. ,,Ik ben gewoon stervenslui’’, zegt Daniël (13) uit Hoogkerk die elke dag op zijn e-bike naar zijn school Terra in Eelde fietst. ,,Ik ga 37 tot 40 kilometer per uur, want we hebben de begrenzer eruit geknipt.’’ Of hij verzekerd is, mocht hij een ongeluk veroorzaken? Hij haalt zijn schouders op. ,,Boeit me niet.’’

Hij staat samen met klasgenootjes Annelot (13) uit Haren en Femja (12) uit Paterswolde voor het Harens Lyceum waar ze in een tussenuur naartoe zijn gefietst. Annelot op een gewone fiets (,,Ik wil een elektrische, maar mijn ouders vinden het onzin’’) en Femja op een elektrische. Ze kreeg er ineens eentje met kerst.

Voor het Harens Lyceum ziet het zwart van de fietsen: een enkele fatbike, voor de rest veel e-bikes en veel gewone fietsen. De drie eersteklassers schatten in dat op sommige middelbare scholen 80 procent van de leerlingen een elektrische fiets heeft. Volgens hen zou de populariteit afnemen als de helm verplicht zou worden. Wie er volgens hen op een fatbike rijdt? ,,HC’’, zegt Annelot. HC? ,,High class, met veel geld.’’

Het was maandag Wereld Fiets Dag: reden voor juridisch dienstverlener DAS om naar buiten te brengen dat het verkeer onveiliger is geworden voor fietsers. Volgens DAS gebeuren er steeds meer ongelukken waar fietsers bij betrokken zijn en is het toenemende aantal fatbikes en e-bikes daar debet aan. DAS meent dat de overheid moet ingrijpen door opgevoerde fatbikes streng aan te pakken, door de helmplicht in te voeren voor elektrische fietsers en door e-bikers (inclusief fatbikes) te verhuizen naar de gewone weg.

Drie op de vier Nederlanders is voorstander van helmplicht op de elektrische fiets, zo blijkt uit een enquête van vergelijkingsplatform Independer. Ook neurochirurg Wilco Peul bepleit de helmplicht en zou wensen dat fatbikes en e-bikes hooguit 25 km per uur mogen rijden.

Hij ziet kinderen, soms met z’n drieën samen, op opgevoerde fatbikes racen. ,,Als die klappen, heb je vaak te maken met ernstig hersenletsel. En vergeet niet dat ze ook andere verkeersdeelnemers tot slachtoffer maken.’’

Met de invoering van de helmplicht voor scooters, zag hij het aantal scooterongelukken afnemen. ,,Maar het aantal ongelukken met e-bikes nam toe. Dat waren veelal ouderen, maar nu zie je een toename van jongeren.’’ Volgens hem is er nog geen onderzoek naar de invloed van de fatbike op de verkeersveiligheid gedaan. De politie schaart e-bikes en fatbikes onder tweewielers.

,,De remedie is dat de overheid de helm verplicht, dan is het snel gebeurd met de fatbike. Zeker als die helm roze is’’, zegt hoogleraar verkeerspsychologie Dick de Waard van de Rijksuniversiteit Groningen. Volgens hem is de fatbike de SUV onder de fietsen. ,,Ze nemen een hoop ruimte in, zijn gemakkelijk op te voeren, de berijder is jong en heeft nog geen goed inzicht in de gevaren. We zouden er vanaf moeten. Ook omdat de jeugd toch al steeds minder beweegt.’’

Volgens De Waard is het probleem dat er zo veel snelheidsverschillen zijn op het fietspad. Dat beaamt Reinder Rustema van de campagne Fietspad terug die in sommige steden voor elkaar heeft dat scooters en bromfietsen niet meer op het fietspad mogen rijden. ,,Dat is in Amsterdam zo’n opluchting. Als fietser werd je door die gevaartes van het fietspad geduwd, waardoor je een gevoel van onveiligheid kreeg. Nu hebben we het fietspad terug.’’

Ook de helmplicht voor scooterbestuurders bracht het aantal scooters terug. Daarvoor in de plaats zijn helaas fatbikes en e-bikes gekomen die wel op het fietspad mogen, zegt Rustema: ,,Het is door de helmmijders veel drukker op het fietspad, het zorgt voor veel verschillende snelheden. Tot voor kort fietsten alle fietsers even snel. Dat was wel zo rustig en overzichtelijk.’’

Volgens Rustema is een kenteken voor alle e-bikes en fatbikes die harder gaan dan 20 kilometer per uur de oplossing. ,,En de Rijksdienst voor Wegverkeer moet de fatbike goedkeuren, daarmee onderschep je de exemplaren die per post uit China komen en die niet aan onze regels voldoen’’, zegt hij. Volgens hem is met dat kenteken een brommerrijbewijs nodig, zodat alleen jongeren vanaf 16 jaar erop kunnen rijden. Helmplicht is minder eenvoudig in te voeren, denkt hij.

Internist Wouter Bierman (UMCG) kreeg het met een groep artsen uiteindelijk voor elkaar, middels een petitie en een motie in de Tweede Kamer, dat de helmplicht voor scooters werd ingevoerd. De reden dat hij zich daar hard voor maakte was het grote aantal ongelukken – waarvan tientallen met dodelijke afloop – met scooters. ,,De helmplicht scheelt hersenletsel.’’

,,De fatbike is een enorme blunder van het ministerie’’, zegt Bierman. ,,Hij is geclassificeerd als fiets, terwijl je er niet op hoeft te trappen. Gezien de grootte, de snelheid en het gevaar was het logischer geweest om hem als snorfiets te classificeren, of nog beter: hem niet toe te staan. Gelukkig willen verzekeraars ‘m nauwelijks nog verzekeren en branden steeds minder fietsenmakers zich aan de goedkope fatbikes. Ik hoop dat de fatbike verdwijnt.’’

Die wens heeft Bierman ook omdat hij een gezonde leefstijl voorstaat. ,,Kinderen die niet op eigen kracht fietsen, dat is funest voor hun gezondheid. Het is gemakzucht, een treurige ontwikkeling met meer ongelukken tot gevolg.’’

Genuanceerder is verkeersregelaar Fred Stinissen (62) uit Oude Pekela die elke dag van 7 tot 18 uur op de kruising Helperzoom en Helperweg staat. Fietsen, elektrische fietsen, fatbikes, bakfietsen, bezorgfietsen, ligfietsen, skaters, scooters en auto’s slalommen om hem heen. ,,Ieder gaat z’n eigen gang, mensen hebben altijd haast, worden sneller agressief en lezen geen borden’’, vat hij zijn zeven jaar als verkeersregelaar samen.

Wat hem vooral opvalt is dat het krioelt van de e-bikes en fatbikes die overal tussendoor flitsen. ,,Vooral oudere mensen op een e-bike gooien zich gewoon voor een auto. De jongeren zijn veel voorzichtiger, ouderen zijn het ergst. Het is hún weg, menen ze, echt, ze zijn erg eigenwijs. Je hoort altijd dat jongeren een voorbeeld mogen nemen aan ouderen, nou, in het verkeer is het precies andersom!’’