Heeft justitie bewijsprobleem in zaak Wilhelmina Ziekenhuis Assen? Dit valt rechtspsycholoog Peter van Koppen op

‘Betrokkenheid bij de dood van patiënten’. Peter van Koppen, emeritus hoogleraar hoogleraar Rechtspsychologie aan de Vrije Universiteit, zegt zelden een onduidelijkere omschrijving te hebben gehoord van waar iemand van verdacht wordt. Van Koppen denkt dat het voor justitie moeilijk zal worden hard te maken welke handelingen T.V. heeft verricht waardoor patiënten op de corona-afdeling in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen (WZA) zijn overleden.

Van Koppen is een van de meest gevraagde getuigendeskundigen van Nederland. Hij heeft bij meer dan 500 rechtszaken gezeten, meestal vanuit zijn specialisme om justitie te wijzen op mogelijke hiaten in het onderzoek of tunnelvisie. Hij bemoeide zich met meerdere gerechtelijke dwalingen, waaronder die rond kinderverpleegkundige Lucia de Berk. Zij werd in 2003 veroordeeld voor meerdere vergiftigingen en uiteindelijk vrijgesproken, toen kwam vast te staan dat er sprake was van natuurlijk overlijden.

,,Iedere verpleegkundige op zo’n afdeling maakt mee dat mensen doodgaan”, zegt Van Koppen naar aanleiding van het oppakken van de verpleegkundige van het ziekenhuis in Assen. ,,Dat het vaker rond de ene verpleegkundige gebeurt dan rond de andere, dat klinkt wellicht verdacht, maar kan allerlei oorzaken hebben. Het kan natuurlijk zijn omdat hij zijn werk niet goed doet, of juist omdat hij heel goed is en daardoor de zware gevallen krijgt. Ook kan het zijn dat hij heel meelevend is en patiënten graag door hem geholpen willen worden.”

Wat Van Koppen aan de zaak in het WZA opvalt, is dat het zou gaan om meerdere verdachte gevallen en dat er pas een jaar later een onderzoek wordt gestart, na een melding van buiten het ziekenhuis. ,,Dan is er dus geen sprake geweest van een heterdaadje”, zegt Van Koppen. ,,Videobeelden en documentatie waaruit strafbare feiten blijken zijn er in deze gevallen vaak niet. Dus moet je het doen met verklaringen van collega’s en van patiënten waarmee je het gedrag van de verdachte gaat reconstrueren. Als dat het is, dan heeft het Openbaar Ministerie wel een bewijsprobleem.”

In de geschiedenis zijn tal van gevallen bekend waarbij zorgmedewerkers zijn veroordeeld voor het doden van patiënten. ,,Iets wat je daarbij vaak terug ziet komen is dat daders het hebben gedaan uit een motief van medelijden. Dat ze het gevoel hebben het goede te doen, door de mensen uit hun lijden te verlossen”, zegt Van Koppen.

Medelijden is inderdaad een veelgehoord motief, zegt Carel Wiemers (88), die in 2014 het boek ‘Terreur in de zorg’ publiceerde, waarin hij een enorme internationale lijst van (bewezen) zaken beschrijft waarin medisch en verzorgend personeel het leven van patiënten ontneemt. ,,Er zijn honderden gevallen bekend. En dan zijn er nog de zaken die nooit aan het licht zijn gekomen”, zegt Wiemers.

De in Delft wonende oud-journalist en schrijver spitste zijn oren donderdag toen hij op de radio hoorde over de opgepakte verpleegkundige van het WZA. ,,Die zou wel eens in mijn lijstje kunnen passen, dacht ik direct. Al moet natuurlijk nog blijken wat hij dan precies zou hebben gedaan, wat nu nog verre van duidelijk is”, zegt Wiemers.

Hij heeft een fascinatie voor dit soort zaken, sinds hij als verslaggever van het ANP in 1976 de rechtszaak tegen de toen 39-jarige hoofdverpleegkundige Frans Hooijmakers versloeg. Hooijmakers werd veroordeeld tot 18 jaar voor het vermoorden van vijf bejaarden in een kliniek in Kerkrade, door ze met insuline in te spuiten. De dader verklaarde dat hij het lijden van zijn slachtoffers niet kon aanzien.

,,In heel veel zaken die ik heb onderzocht kwam naar voren dat ook de omgeving nalatig is geweest”, zegt Wiemers. ,,Dat er niet snel genoeg gehandeld is op het moment dat er verdachte dingen gebeurden. Aanwijzingen worden vaak weggewuifd. Dat is ook waarom ik het boek ben gaan schrijven, om mensen bewust te maken van de mogelijkheid. Het is vaak geen boodschap die met gejuich wordt begroet.”