Hoe God terugkeert naar Garsthuizen: ontmoetingscentrum op de plek van het originele godshuis

‘Zij moest in ’t bloeien van haar leven. Naar ’s Heeren wil den doodsnik geven. Geen wereld kon bij ’t smartlijkst lijden. Haar van ’t geweld des doods bevrijden.’

De grafzerk die is gewijd aan Hendrikje die op 29 juni 1914 op 14-jarige leeftijd overleed, flankeert een keurige en platgestampte rechthoek op de wierde in Garsthuizen. Gele boterbloempjes ontworstelen zich aan het gras, terwijl een lichte bries de vage geur van verse koffie vanuit het dorpshuis Het Binhoes naar het kerkhof blaast.

De kerk die hier tot 2015 stond, gebouwd in 1871, verkeerde in een erbarmelijke staat. Sinds 1992 vonden er geen diensten meer plaats en trad het verval in. Heldhaftige en herculische pogingen van het dorp ten spijt bleek ze niet van de ondergang te redden. Dus staren de tweehonderd inwoners tegenwoordig naar een gapend gat waar zich ooit het hart van het dorp bevond.

Jan de Vries (71) stampt even op de grond waar de kerk stond. ,,Nou, hier komt ie dan: de nieuwe ontmoetingsplek van het dorp.’’

Hij is een van de dorpelingen die zich ruim tien jaar inzetten voor het behoud van de kerk. De Stichting Oude Groninger Kerken laat er een gloednieuw gebouw neerzetten dat een toren van 12 meter hoog krijgt. Dus straks klinkt weer klokgelui door de straten? De Vries: ,,Nee, deze toren is daar niet op gebouwd. Een mooi uitzicht zit er ook niet in, want de toren wordt massief. Maar het is mooi dat er straks weer een gebouw staat, een plek voor exposities, optredens en waar we elkaar kunnen ontmoeten.’’

En bidden? Hij schudt zijn hoofd. ,,Nee, da’s voorbij.’’

Een kerk in Garsthuizen bouwen lijkt een risicovolle onderneming, want het was niet de eerste keer dat er een exemplaar tegen de vlakte ging. De Vries klopt op de oude bakstenen die de locatie omringen. ,,Deze stammen uit de dertiende eeuw, toen stond er al een kerk.’’

Deze werd in de tweede helft van de negentiende eeuw gesloopt. De voormalige gemeente Stedum was begonnen met de aanleg van grindwegen. Tot ontsteltenis van de inwoners van Garsthuizen werd hun dorp niet op deze snelweg avant la lettre aangesloten. Ook toen was het geen passief volkje en men besloot zelf een vaste weg aan te laten leggen.

Maar waar haalde men het benodigde materiaal vandaan? Laat daar nu een eeuwenoude kerk hebben gestaan die heel veel stenen bevatte. Kortom: het godshuis werd aan de aannemer van de grindweg verkocht. De opbrengst werd gebruikt om een nieuwe kerk te laten bouwen. Overigens, deze middeleeuwse kerk verkeerde in tegenstelling tot zijn opvolger in prima staat.

Hetzelfde enthousiasme waarmee de 13de-eeuwse kerk werd gesloopt, ontbrak volledig toen de slopershamer in 2015 de kerk uit 1871 beroerde. Het hele dorp had zich als één man ingezet om de peperdure renovatie te financieren. De Vries: ,,We kwamen zelfs op de landelijke televisie, deden mee aan verkiezingen en organiseerden loterijen en sponsoracties. We hebben tal van gesprekken gevoerd met overheden en instellingen. Maar ja, de kerk had nu eenmaal geen monumentale status en dan wordt het wel heel moeilijk.’’

Een schrale troost: onderdelen van de oude kerk keren terug in het ontmoetingscentrum. ,,Vierduizend stenen en de glas-in-loodramen liggen bij boeren in de opslag. Die worden voor de toren gebruikt.’’ Voor het Van Oeckelen-orgel is het te laat. ,,Het orgel staat nu in de kerk van Oldenzijl. Ook de klok keert niet terug, deze hangt al jaren in een klokkenstoel op de andere begraafplaats van het dorp.’’

Het is nog niet bekend wanneer het nieuwe gebouw klaar is. De Vries: ,,Maar het dorp heeft straks weer een hart.’’